Cả Hai Bờ Chẳng Có: Vượt Thoát Mọi Khái Niệm

Bạn đã bao giờ tự hỏi: Sau khi đạt được mọi mục tiêu trong cuộc đời, liệu có một 'bờ bên kia' để đến? Trong Kinh Pháp Cú, Ma vương từng hỏi Đức Phật: 'Bờ bên kia' là gì? Và câu trả lời của Phật đã làm nên một bài pháp sâu sắc về sự giải thoát: 'Không bờ này bờ kia, cả hai bờ chẳng có.' Vậy ẩn ý đằng sau là gì? Hãy cùng lắng nghe lời dạy của TT. Thích Chân Quang.

Bờ Bên Kia - Từ Con Sông Hằng Đến Tâm Linh

Trong xã hội Ấn Độ cổ, việc qua sông Hằng là một thử thách vô cùng khốc liệt. Dòng nước xiết và mênh mông khiến người ta phải dùng bè tre kết nhiều tầng, chèo chống cực kỳ vất vả. Vì vậy, người nào qua được sông được xem là đã hoàn thành một kỳ công. Từ đó, thành ngữ 'qua bờ bên kia' trở thành biểu tượng cho việc hoàn thành một việc khó khăn.

Người đã qua rồi nó ta tôi đã qua bờ bên kia rồi, qua bờ bên kia rồi reo lên chiến thắng.

Về sau, trong kinh điển Phật giáo, 'bờ bên kia' được dùng để chỉ sự viên mãn, sự hoàn thành đạo pháp. Thầy Chân Quang giải thích:

Cái chữ ba la mật nó hàm ý một cái sự một cái giáo lý đại thừa thiêng liêng cao siêu của Bồ Tát. Nhưng mà xuất phát từ ban đầu nó là do mấy ông chèo bè chống bè đi qua sông Hằng.

Nhưng đừng để lời nói che mất thực tại. Khi ma vương hỏi 'bờ bên kia' là gì, Đức Phật đã bác bỏ ngay, bởi vì sự thật tuyệt đối không nằm trong bất kỳ khái niệm nào.

Ma Vương Xinh Đẹp - Ranh Giới Mong Manh Giữa Thánh Và Ma

Nhiều người tưởng tượng ma vương là một hình dạng ghê rợn. Nhưng thực tế, ma vương là những chúng sinh có phước lớn, cực kỳ xinh đẹp nhưng trong lòng còn thủ đoạn, tham quyền và ganh đua. Thầy chia sẻ:

Ma cực kỳ xinh đẹp. Tại sao ma mà lại đẹp? Đẹp là do đâu? Phước mà tại sao ma có phước?

Ma vương có thể là người làm từ thiện rất nhiều, nhưng chao đảo bởi danh lợi. Trong cuộc sống, ngoài kia có biết bao người thành công, giàu có, quyền lực – họ cũng có phước, nhưng nếu không buông bỏ tham vọng điều khiển người khác, họ sẽ thành ma. Thầy minh họa bằng hình ảnh quen thuộc:

Người ta dành nhau từng cái chức nhỏ mà không có gì lên làm tổ phó. Tổ phó dành lên làm tổ trưởng.

Ranh giới giữa ma và thánh rất mong manh. Cùng làm phước, người biết tu sẽ thành thánh, người còn hơn thua thủ đoạn sẽ thành ma. Và ngay trong lòng mình, mỗi người đều có cả hạt giống thánh lẫn hạt giống ma. Bởi vậy, tự soi thấy và chuyển hóa là điều thiết yếu.

Cả Hai Bờ Chẳng Có - Bài Học Về Ngôn Ngữ

Ma vương hỏi Phật về 'bờ bên kia' để gài bẫy. Nếu Phật khẳng định có bờ bên kia, ma sẽ bắt bẻ rằng bờ bên kia cũng là một bờ, cũng có sình lầy như bờ bên này. Nhưng Đức Phật đã phủ nhận tất cả:

Phật nói: Này ma, không có bờ này bờ kia. Chỉ khi nào ngươi lìa được khổ, hết các buộc ràng, ta gọi ngươi là Bà La Môn.

Lời dạy ấy xoáy sâu vào sự bám chấp của chúng ta. Ngôn ngữ chỉ là phương tiện gợi ý, không nói hết được đạo lý. Nếu ta chấp vào lời nói, ta sẽ bị kẹt. Thầy Chân Quang giải thích:

Ngôn ngữ không bao giờ nói hết được cái đạo lý thâm sâu. Ngôn ngữ chỉ gợi ý thôi chứ ngôn ngữ không bao giờ nói ra hết được đạo lý. Mà nếu ta chấp vào ngôn ngữ là ta bị kẹt.

Vì vậy, sự giải thoát không đến từ việc tìm một 'bờ' mới, mà từ buông bỏ bờ này, bờ kia – buông bỏ những khái niệm, định kiến. Đó là khi tâm hết khổ, hết trói buộc.

Tịnh Khẩu Và Chánh Niệm: Vượt Ra Khỏi Câu Nói

Thầy kể câu chuyện bốn ông thầy tịnh khẩu: bốn người ngồi thiền giữ yên lặng, nhưng khi đèn tắt, người nọ lại bàn tán, cuối cùng thì ai cũng nói. Câu chuyện phản chiếu chính tâm chúng ta khi tu. Chúng ta dùng câu này để dẹp câu kia, nhưng chưa bao giờ thật sự dứt hết. Thầy dạy:

Ban đầu thật sự cũng nhờ ngôn ngữ để ta hiểu được đạo lý. Nhưng mà hiểu lần lần rồi thì cái đạo lý thực sự nó vượt ngoài ngôn ngữ đó.

Trong tu tập, chúng ta dùng chánh niệm, dùng câu niệm Phật để gột sạch phiền não. Khi tâm tỉnh dần, tỉnh dần, ta sẽ thấy có khoảng sáng lên trong tâm. Đến khi tự tâm sáng, không cần câu nói nữa, đó chính là chánh niệm tỉnh giác. Hãy bắt đầu từ đây: biết rõ mình, buông bỏ bờ này bờ kia, để tâm lặng lẽ, tự tại.

Bài pháp chỉ cho ta thấy rằng, đừng chạy tìm một 'bờ bên kia' xa xôi. Bờ này hay bờ kia đều là khái niệm. Điều quan trọng là lìa khổ, lìa buộc ràng ngay nơi này. Hãy thực tập buông bỏ, đừng để ma vương (những tham vọng, sân hận) kéo mình. Mỗi giây phút chánh niệm là một bước trên đường giải thoát.