Đừng tự khen mình: Buông bỏ cả 'Phật pháp'

Có một cô giáo ở Hà Nội, vốn có nghề dạy học, lương ổn định, ai cũng khuyên cô nên tiếp tục. Nhưng bỗng một ngày, cô chuyển sang làm việc 'đạo' – truyền bá bài giảng vào trong chùa, trong thư viện. Người khác hỏi tại sao, cô nói: 'Tôi cũng đem lại lợi ích cho mọi người, giống như đi dạy, nhưng tôi vui hơn.' Một người chị em nghe vậy chỉ nói: 'Thôi, chị đã tìm được niềm vui trong cuộc sống thì không nên bàn cãi nữa. Sống trên đời, mục tiêu cuối cùng chỉ là có niềm vui và làm vui người khác. Cuộc sống vậy là đạt rồi.'

Câu chuyện ấy mở ra một góc nhìn thật đẹp về đời sống đạo: làm việc thiện với tâm không chấp công, tùy thời tùy xứ, để chỉ còn lại niềm vui thuần khiết. Và trong Kinh Kim Cang, Đức Phật còn dạy sâu hơn nữa: ngay cả cái gọi là 'Phật pháp' cũng không nên chấp giữ. 'Sở vị Phật pháp giả tức phi Phật pháp' – cái gọi là Phật pháp, ấy chính không phải là Phật pháp.

Phật pháp là gì?

Nhiều người học giáo lý cao siêu, đọc kinh Đại Thừa, nhưng hỏi 'Phật pháp là gì' thì giật mình. Thầy Thích Chân Quang kể rằng có lần hỏi học sinh giỏi Toán: '1 mệnh vuông là gì?' mà không ai trả lời được. Cũng vậy, ta có thể thuộc lòng các bộ kinh lớn nhưng lại quên điều đơn giản nhất:

'Phật Pháp là cách để sống cho tốt giữa cuộc đời này. Khi mình gặp một người nghèo khó, mình thương, mình đối xử tốt, đó là Phật Pháp. Đôi lúc mình bị người ta hiểu lầm, người ta nói xấu mình, mình nhẫn nhục không giận, đó là Phật pháp.'

Nhưng Phật pháp không chỉ là sống tốt. Ngài còn cho thấy: Phật pháp là cách để thoát khỏi cuộc sống. Hai nghĩa này nghe như ngược nhau, nhưng lại bổ sung cho nhau. Vì chỉ khi tâm thoát khỏi cuộc đời, ta mới đối xử tốt với cuộc đời được. Như hai vợ chồng cãi nhau, mình là người ngoài thì khuyên êm được, còn chính mình cãi thì lại lộn tùng phềo. Sống tốt và thoát khỏi, vốn là một.

Nghĩa thứ ba: Phật pháp là suối nguồn lợi ích cho cuộc đời, chứ không phải là nơi thu hút lợi dưỡng. Người tu đừng quay lưng với con người, chỉ lo vun vén cho đạo Phật. Đất nước nghèo, chùa to mà nhà dân lụp sụp thì đạo Phật cũng không thể yên ổn. Mất nước rồi, đạo Phật còn đâu?

Càng tu càng mất: Ba thứ buông bỏ quý giá

Tu theo Phật là càng tu càng mất. Nhưng mất không phải là mất mát, mà là buông bỏ. Một vị Tu-đà-hoàn – bậc đã vào dòng thánh – mất đi ba thứ:

• Mất cái ích kỷ: Không còn nghĩ cho mình, luôn nhường quyền lợi cho người khác.
• Mất cái do dự, nghi ngờ: Xác quyết con đường mình đi là đúng, có chết cũng không sai.
• Mất cái cố chấp: Không còn chấp nhặt chuyện nhỏ như dép để trật chỗ, ghế ngồi vị trí, hay bị đẩy ngồi xa Phật.

Thầy Chân Quang nói một câu rất đời:

'Tu đà hoàng được gọi là vào dòng, nhưng thật ra có nhập vào cái gì đâu? Đâu có nhập vào sắc, thinh, hương, vị, xúc, pháp nào đâu? Như thế mới gọi là Tu-đà-hoàn. Càng tu chừng nào, càng mất mát chừng nấy.'

Mất cái ích kỷ thật đau khổ, mất cái cố chấp càng cay đắng hơn, vì chấp từ lâu đã thành bản năng. Nhưng người tu có tiến bộ là người biết mất. Khi mất đi, ta không còn thấy mình 'chứng' gì cả – chỉ thấy mọi thứ nhẹ nhàng, hòa hợp hơn.

Đừng để tâm kêu mạn đánh lừa

Khi tu có kết quả, tâm thanh tịnh, cuộc sống may mắn hơn, ta dễ nghĩ mình đã chứng đắc. Nhưng Đức Phật dặn rất kỹ: tâm kêu mạn đến A-la-hán mới hết. Ngay cả Tu-đà-hoàn vẫn còn. 'Phật đã dặn điều đó rất kỹ trong phần cách kiết sử.' Ta phải đề phòng tâm kêu mạn, vì nó xuất hiện là mọi thứ sụp đổ. Đó cũng chính là lời dạy 'không tự khen mình' trong Kinh Kim Cang.

Cho nên, hãy luôn nghĩ rằng cái mình đạt được chưa là gì cả. Và nhìn lại chung quanh còn biết bao người mê muội, chưa biết nhân quả, chưa tin Tam bảo, chưa biết buông xả. Đó là hai tâm niệm của bậc thánh:

• Một là khiêm cung: tự thấy mình còn nhỏ con trong Phật pháp.
• Hai là thương yêu và mong cho tất cả đều tiến bộ trên đường đạo.

Lời kết: Niềm vui của người buông bỏ

Nếu ta hiểu được tinh thần Kinh Kim Cang – làm vô số điều thiện mà không chấp công, ngay cả chấp 'Phật pháp' cũng không nên – thì cuộc sống trở nên thảnh thơi vô cùng. Đừng tự khen mình, hãy cứ âm thầm làm lợi người. Mỗi việc thiện nhỏ, mỗi nụ cười chia sẻ, mỗi lần buông bỏ một chấp trước, là một lần ta tìm thấy niềm vui không uổng phí kiếp người.

Như cô giáo trong câu chuyện kia đã chọn: đánh đổi nghề dạy học để làm đạo, không phải vì địa vị hay lợi dưỡng, mà chỉ vì một niềm vui lớn hơn. Còn bạn? Bạn có dám buông bỏ để thấy mình đang thực sự bước vào dòng thánh?