Đừng Làm Kẻ Chăn Bò: Học Nhiều Hay Hành Nhiều Mới Là Tu?

Có bao giờ bạn tự hỏi: Mình đến với Phật pháp là để học nhiều hay để hành nhiều? Nếu chỉ thích đọc kinh, nghe giảng, nhưng mỗi khi ngồi thiền lại bồn chồn chân đau, thì liệu mình có đang đi đúng đường? Kinh Pháp Cú có một câu chuyện rất xác đáng về điều này.

Hai người bạn, hai con đường

Vào thời Đức Phật, có hai người bạn thân, đều giàu có, thuộc giai cấp thượng lưu. Sau khi nghe Phật thuyết pháp, cả hai phát tâm xuất gia. Năm năm đầu, họ cùng nhau rèn luyện giới luật. Rồi đến lúc xin Phật chỉ dạy chuyên sâu, một người xin đi thực hành thiền định, người kia xin ở lại nghiên cứu kinh điển. Thế là hai con đường tách nhau từ đó.

Người chăn bò thuê

Người bạn ở lại học kinh rất giỏi, thuộc lòng nhiều bài pháp, thuyết giảng lưu loát, có nhiều đệ tử. Người bạn đi tu tập thì chứng quả, đắc đạo, cũng có nhiều đệ tử. Nhìn bề ngoài, cả hai đều thành tựu. Nhưng một ngày, khi người bạn đắc đạo trở về thăm Phật, người bạn học giỏi nổi lên tâm hơn thua, muốn chất vấn để xem ai giỏi hơn.

Đức Phật biết tâm niệm đó nên xuất hiện kịp lúc. Ngài hỏi về các tầng thiền nhứt, nhị, tam, tứ thiền. Người học giỏi trả lời đúng lý thuyết nhưng không mô tả được trạng thái thực chứng. Ngược lại, người đã đắc đạo thì giải thích cặn kẽ từng cảnh giới, từng sự chuyển biến trong tâm. Đức Phật khen ngợi vị đắc đạo, khiến các đệ tử của vị học giỏi tự ái và xì xào. Đức Phật liền quở bằng bài kệ:

“Dù thuyết kinh lưu loát nhưng lười biếng thực hành, giống người chăn bò mướng, không xứng hạnh sa môn.”

Học nhiều mà không hành

Người chỉ học mà không hành giống như kẻ chăn bò thuê cho người khác. Sáng nào cũng dắt đàn bò đi ăn, tối về đếm lại để báo cho chủ. Nhưng suốt đời, ông ta không hề nhận được một con bò nào. Học kinh như vậy cũng vậy: thuộc bao nhiêu kinh điển, biết bao nhiêu lý thuyết, mà không thực hành, thì chẳng được gì cho tâm linh. Thầy Chân Quang từng nói:

“Cái lợi ích của cái việc làm nó hay hơn cái lời nói là vậy.”

Việc làm cụ thể như ngồi thiền, quán tâm, giữ giới mới đưa đến giải thoát.

Sức mạnh của thực hành

Vị đệ tử kia tuy không nói kinh nhiều, nhưng siêng năng tu tập. Nhờ bỏ công hầu hạ, cúng dường, giúp đỡ chúng sinh từ nhiều kiếp, nên phước lành đã giúp tâm khai mở. Thầy Chân Quang giải thích:

“Khi nào mà quý Phật tử đã làm được rất nhiều công đức thì bây giờ đã tới lúc phải thực hành, phải bắt chân lên ngồi thiền, nhiếp được tâm để khai mở tâm linh của mình mà đi vào bầu trời giải thoát.”

Chính nhờ thực hành, vị đó đạt được kết quả tâm linh thật sự, được Phật tán thán. Đức Phật nói:

“Tuy không nói kinh nhiều nhưng siêng năng tu tập, từ bỏ tham sân si, tâm sáng ngời giải thoát, không chấp thủ hai đời, thật xứng hạnh sa môn.”

Học và hành: đừng trở thành kẻ chăn bò

Nếu bạn nhận thấy mình thích học hơn hành, hãy xem lại: Có phải bạn thường khen ngợi tam bảo bằng lời, nhưng chưa thật sự bỏ sức ra phụng sự, giúp đỡ ai? Ngược lại, nếu bạn đã làm nhiều phước, thì đó là lúc để bắt chân lên ngồi thiền, chuyển hóa tâm mình. Học để biết đường, hành để đi đến đích. Đừng dừng lại ở việc thuộc lòng kinh điển mà quên đi việc thực hành.

Hôm nay, hãy tự hỏi: Tôi có đang là kẻ chăn bò thuê? Nếu có, hãy bắt đầu thực hành ngay. Ngồi thiền mười phút mỗi ngày, niệm Phật mỗi sáng, làm những việc thiện nhỏ nhất. Chỉ cần bắt đầu, bạn sẽ thấy tâm sáng dần lên, đúng như lời Phật dạy. Đó chính là con đường đưa đến giải thoát.