Đôi cánh của người xuất gia: Vì sao cần vừa tránh duyên vừa tiếp duyên?

Bạn có bao giờ tự hỏi: Một người xuất gia làm thế nào để vừa tu tập thanh tịnh, vừa hướng dẫn chúng sinh? Nhìn bề ngoài, hai việc này có vẻ trái ngược. Nhưng theo TT. Thích Chân Quang, chúng chính là hai cánh để người tu bay lên bầu trời tâm linh.

"Một con chim muốn bay thì nó phải có đủ hai cánh chứ một cánh không bay được. Thì người xuất gia ta cũng vậy. Ta bay đi vào trong bầu trời tâm linh, ta bay trong bầu trời Phật giáo, ta xây dựng được Phật pháp cho thế gian này thì ta cũng phải có cái đôi cánh."

Đôi cánh thứ nhất: Thúc liễm tránh duyên

Người tu nào cũng có lúc trăn trở: phải tránh duyên thế tục để giữ tâm thanh tịnh, hay hòa mình vào đời để giúp người? Thượng tọa nhấn mạnh rằng việc thúc liễm, tránh duyên là điều kiện tiên quyết. Nếu buông theo duyên trần, tâm sẽ loạn, không thể thắng nổi tham sân si.

"Người tu nào cũng bị rây rức trăng trở mâu thuẫn giữa hai cái này cả. Một bên là cái yêu cầu ta phải thúc liễm tránh duyên để tu. Bởi vì nếu mà ta buông theo duyên trần, tâm ta loạn lên, ta không có chiến thắng với được những cái vô minh tham sân si của mình."

Ở chùa, trong mùa an cư, các tăng ni sinh được khuyên giữ giới luật, hạn chế tiếp xúc. Điều này giúp quen dần với nếp sống thúc liễm. Một vị thầy có bản lĩnh là người có ánh mắt dè dặt, giữ một khoảng cách nhất định với câu chuyện thế tục. Khi Phật tử đến chùa, thầy chào hỏi vui vẻ nhưng không cuốn theo câu chuyện đời. Thay vào đó, thầy xóa tan những vướng bận bằng cách hướng người ta về con đường tu tập.

"Bản lĩnh của ông thầy á là xóa tan những chuyện thế gian hết. Đó gọi là bản lĩnh mà cắt duyên á."

Đôi cánh thứ hai: Tiếp duyên giáo hóa

Nhưng nếu chỉ trốn trong chùa, người tu cũng giống như một con chim có một cánh. Trách nhiệm của người xuất gia là phải tiếp duyên để giáo hóa chúng sinh. Điều này đòi hỏi phải hiểu biết về cuộc đời, vì nếu không, làm sao nói cho trúng tim đen? Đức Phật được gọi là "Thế Gian Giải", biết hết mọi nẻo đường thế gian, biết hết tâm lý, cuộc sống, khoa học. Chính nhờ vậy, Ngài độ được tất cả mọi người.

"Nhưng mà cái chuyện ngược lại là trách nhiệm là phải tiếp duyên mà giáo hóa chúng sinh chứ không thể là ông thầy tu mà chỉ biết tu mà không giáo hóa chúng sinh giống như con chim mà có một cánh không bay được."

Người tu hôm nay không thể làm thầy của thiên hạ nếu kiến thức kém hơn thiên hạ. Có những Phật tử chỉ cần thầy có đức độ, nhưng cũng có những người lại so sánh bằng cấp, kiến thức. Vì vậy, một vị tu sĩ cần có cả đức lẫn trí, vừa có công phu tu tập vừa có tri thức thế gian, mới có thể nhiếp phục và hướng dẫn người khác.

Sự cân bằng giữa hai cánh

Hai cánh này tưởng chừng mâu thuẫn, nhưng lại bổ trợ cho nhau. Thượng tọa dạy: khi tiếp duyên giáo hóa, ta phải nhớ thúc liễm; khi thúc liễm, ta không quên bổn hoài độ sinh. Đây là một nghệ thuật sống, một sự quân bình tinh tế. Nếu nghiêng về một cánh, chim sẽ rơi.

"Khi ta tiếp duyên giáo hóa thì lúc nào phải nhớ còn phải thúc liệm tránh duyên. Khi ta thúc liệm chánh duyên thì không bao giờ quên cái bản hoài độ sinh. Hai cái đó luôn luôn đi song song song song thì mới thành đôi cánh của người tu."

Đôi cánh của người xuất gia cũng là bài học cho mỗi chúng ta. Trong cuộc sống, ai cũng cần có "hai cánh": một là kỷ luật, tĩnh tâm, và hai là cởi mở, giao tiếp với đời. Thiếu một bên, ta khó có thể bay cao, bay xa. Hãy học cách cân bằng, để vừa vun bồi nội tâm vừa lan tỏa thiện lành ra thế gian. Đó chính là con đường để mỗi người trở nên một vị "xuất gia" trong ý nghĩa cao đẹp nhất: xuất khỏi cái ngã nhỏ hẹp, gia nhập vào dòng chảy của tình thương và trí tuệ.