Điều kỳ diệu của Tứ Niệm Xứ: Đừng trốn khổ đau, hãy ôm lấy nó

Có một người mẹ mất đi đứa con thơ. Nỗi đau như xé toạc tâm can. Ai cũng khuyên chị hãy quên đi, đi chơi cho khuây khỏa. Nhưng càng cố quên, càng khuyên nhủ, nỗi đau càng thêm sâu. Cho đến một hôm, có người nói: "Chị hãy khổ đi, hãy an trú vào nỗi khổ của mình, nhìn thẳng vào nó, đối diện với nó. Rồi chỉ sau vài ba ngày, nỗi khổ sẽ tự nhiên biến mất." Thì ra, đối diện và ôm lấy niềm đau là cách để hóa giải niềm đau. Đây là nguyên tắc mà TT. Thích Chân Quang đã chia sẻ trong bài giảng "Điều Kỳ Diệu Của Tứ Niệm Xứ - Phần 6".

Ôm lấy niềm đau để niềm đau tự tan

Khi gặp một nỗi đau, chúng ta thường trốn chạy. Nhưng theo Thầy Chân Quang, trốn chạy chỉ làm nỗi đau ở lại mãi. Thầy khuyên:

"Hay nhất là chị hãy khổ đi, hãy an trú vào nơi cái nỗi khổ, nhìn cái nỗi khổ đó đi, đối diện với nỗi khổ đó đi. Rồi hai ba ngày nỗi khổ biến mất."

Nguyên tắc này không chỉ cho người mất con. Khi nghèo, đừng trốn nghèo bằng cách giả vờ giàu, hay chạy khỏi hoàn cảnh. Hãy ở ngay nơi đó, chấp nhận hoàn cảnh, xử lý mọi việc đúng từng chút một. Xài từng đồng từng xu một, rồi cái nghèo tự nhiên biến mất.

An trú nơi bản ngã để bản ngã tan biến

Điều kỳ diệu nhất của Tứ Niệm Xứ nằm ở chỗ: để đạt vô ngã, ta không trốn bản ngã, mà phải an trú ngay trong nó.

"Cái việc mà ta vượt qua bản ngã bằng cách an trú nơi chính bản ngã là một nguyên tắc vàng của tất cả mọi điều trong cuộc sống này."

Tứ Niệm Xứ không phải là bốn nơi để quán, mà là bốn tầng lớp của cái ngã mà ta lần lượt nhìn thấy và an trú. Thầy nhấn mạnh: "Tứ Niệm Xứ không phải là bốn cái chỗ mà thực sự là bốn cái trình độ, bốn lớp của bản ngã." Hiểu đúng, chúng ta sẽ không còn lầm lạc, tự đánh giá sai trình độ của mình và mất ngàn năm trôi lăn.

Nghịch lý của thiền định: đừng đụng vào vọng tưởng

Trong thiền định, ai cũng muốn diệt vọng tưởng. Nhưng nếu trực tiếp đấu tranh với nó, ta sẽ hư não. Thầy dạy:

"Vọng tưởng là một cái gì ta muốn nó hết nhưng ta không được đụng tới nó."

Thay vì ghìm giữ tâm, ta khéo léo điều chỉnh hơi thở. Hơi thở là cây cầu nối giữa tâm và thân:

"Hơi thở là giống như cái mũi tên vậy á. Nó là cái thước đo cái nội tâm ta."

Khi tâm loạn, hơi thở mạnh. Khi tâm định, hơi thở nhẹ. Ta điều khiển hơi thở nhẹ nhàng, tâm ta dần lắng xuống. Đó là nghịch lý của thiền: muốn tâm yên, đừng đụng tâm, hãy đụng hơi thở.

Ba điều chuẩn bị trên đường tu tập

Muốn tiến xa, ta phải huân tập công đức. Thầy nêu ba điều quan trọng: một là lòng tôn kính các bậc giác ngộ, hai là giúp người khác cùng tu, ba là tránh xa cái "bí mật tự khen mình".

"Đừng bao giờ bí mật tự khen mình."

Ý nghĩ tự khen tuy nhỏ nhưng phá vỡ mọi công đức. Thầy kể: có người từng giỏi giang, hát hay, đánh võ vô địch, bỗng nhiên thất bại không ai hiểu. Chỉ vì trong đầu cứ âm thầm khen mình. Vậy nên, hãy luôn nhận biết và buông bỏ mọi ý nghĩ tự mãn.

Hãy an trú ngay từ hơi thở này

Tất cả lời dạy của Thầy đều xoay quanh một thông điệp: đừng trốn chạy chính mình. Điều kỳ diệu của Tứ Niệm Xứ là ở chỗ, ta dám nhìn thẳng vào đau khổ, vào bản ngã, và an trú nơi đó. Không cần vội vàng cưỡng cầu, chỉ cần nhẹ nhàng theo dõi hơi thở, nhìn rõ mọi thứ đang có, dần dần, niết bàn sẽ tự hiện. Hãy bắt đầu ngay hôm nay, bằng một hơi thở chánh niệm.