Điều Gì Là Chỗ Dựa Vững Chắc Nhất Khi Mọi Thứ Đều Thay Đổi?

Có một chàng thanh niên ở thành Vương Xá, con nhà khá giả, cưới vợ. Một ngày, anh phát hiện vợ mình không chung thủy. Quá hổ thẹn, anh không dám ra đường, cứ ở mãi trong nhà. Lâu lắm rồi, anh mới đến thăm Đức Phật. Và Phật đã an ủi anh: "Không phải kiếp này Như Lai mới nói cho anh biết về chuyện này. Trong một kiếp xưa, điều này đã từng xảy ra. Kiếp đó Như Lai cũng đã nhắc anh rằng đi tìm sự chung thủy trong tình cảm con người là điều rất khó."

Tình Cảm Bấp Bênh – Chánh Pháp Là Nơi Nương Tựa

Cuộc đời này, không gì đổi thay nhanh như lòng người. Có người hôm nay yêu thương, ngày mai đã lạnh nhạt. Có người thề hứa, rồi quay lưng. Vì vậy, Phật từng dạy rằng tình cảm thế gian không phải là chỗ bền vững để đem cuộc đời nương tựa. Trong bài giảng, Thượng tọa Thích Chân Quang nhấn mạnh:

"Trong cuộc sống này, sự thật là chuyện tình cảm là điều bấp bênh. Chuyện bấp bênh không phải là chỗ bền vững để ta có thể yên tâm đem cuộc đời mình nương tựa vào đó. Và hiểu điều này, ta không bao giờ giận khi ta bị sự bội bạc trong tình cảm."

Vậy, đâu là chỗ dựa thật sự? Chỉ có một thứ duy nhất: chánh pháp. Chánh pháp là tối thượng để ta nương tựa. Khi hiểu được điều này, ta không còn đau khổ vì những thăng trầm của thế gian, mà bình thản nhìn mọi chuyện như cơn gió thoảng qua.

Tiết Hạnh Và Trách Nhiệm – Hai Giá Trị Gìn Giữ Gia Đình

Câu kệ trong Kinh Pháp Cú có câu: "Tà hạnh nhơ đàn bà." Nhiều người nghe qua có thể cho rằng Phật trọng nam khinh nữ. Nhưng Thượng tọa đã giải thích rất rõ ràng: "Tạo hóa đã tạo ra hai giống loài ngược nhau là nam nữ. Hai giống loài khác nhau, có hai tính cách và hai thiên chức khác nhau. Chính những điều khác nhau đó ráp lại thành một gia đình."

Giá trị của người phụ nữ nằm ở tiết hạnh. Giá trị của người đàn ông nằm ở tinh thần trách nhiệm. Nếu phụ nữ mất tiết hạnh, gia đình đổ vỡ. Nếu đàn ông vô trách nhiệm, gia đình cũng tan nát. Thầy chia sẻ:

"Người phụ nữ tiết hạnh đứng giữ gia đình thì gia đình sẽ phục hồi lại, con cái cứ ổn định mà bước tới. Còn nếu người phụ nữ hư, cái gia đình đổ vỡ liền. Vậy nên để gia đình được ổn định, vai trò chính là người phụ nữ, mà chính cái tiết hạnh của người phụ nữ sẽ vượt qua được tất cả."

Trong cuộc sống, đôi khi đàn ông có lãng tử, bay bướm một thời gian, nhưng nếu vợ giữ gia đình, người chồng rồi cũng "lá rụng về cội". Còn nếu người vợ hư, gia đình mất luôn. Vậy nên, ai cũng cần giữ gìn phần thiên chức của mình: đàn ông học gánh vác, đàn bà học tiết hạnh.

Bố Thí – Phanh Hãm Con Đường Nghiệp Đi Xuống

Câu kệ tiếp theo: "Sang tham nhơ bố thí." Người có tâm tham lam thì không thể thực hành hạnh bố thí. Thượng tọa nói: "Sống trên đời này mà không biết bố thí, ta cứ yên tâm rằng ta đang đi xuống từ cõi người xuống cõi súc sinh rồi xuống luôn địa ngục ngạ quỷ chẳng mấy lâu." Vì vậy, để chặn đứng con đường nghiệp tuột dốc, ta phải dùng "phanh" bố thí.

"Có thể ta là người còn nhiều nhược điểm, đạo đức còn khuyết lỗ, lý tưởng chưa mạnh mẽ, Phật pháp chưa thâm sâu. Nhưng vui lòng bố thí trước. Đó là công đức căn bản nhất. Nếu ta chưa biết cúng dường, chưa biết bố thí, chưa biết sẻ chia, coi như cái nhà ta không có móng. Mọi công đức khác rất dễ sụp đổ."

Bố thí không chỉ là cho tiền, mà là cho thời gian, cho sự giúp đỡ, cho niềm vui. Có người nói: "Nghèo quá, bố thí sao được?" Thầy đáp: "Nghèo chính vì sang tham đời trước. Bây giờ càng phải cố gắng phá vỡ nó ra bằng một quyết liệt nào đó." Và một điều thú vị: người nào bố thí đến mức nhuần nhuyễn, thích san sẻ, không có đôi bàn tay nắm lại, thì người đó có "chất thánh" – chất của bậc Tu-đà-hoàn. Họ tiền vào túi là nghĩ đến chuyện cho ngay. Họ không giữ tiền cho riêng mình.

Tâm Ác Độc – Dấu Vết Của Địa Ngục

Câu thứ ba: "Ác độc nhơ hạnh nghiệp." Hạnh nghiệp trong đây có nghĩa là đạo đức. Tâm ác độc là muốn cho người khác đau khổ. Thấy người khác đau khổ mà mình vui, đó là tâm ác độc. Thầy chỉ rõ những dấu hiệu rất đời thường:

"Thấy người ta cháy nhà, mình mừng nói: 'Ồ, nó cháy nhà vậy nó hết tiền, nó không xây nhà bằng mình được.' Thấy người ta thi rớt, đau khổ, thấy gia đình người ta đổ vỡ, mình mừng vân vân. Những cái đó là tâm ác độc. Dù không phải do mình làm, nhưng mình vui mừng vì người khác đau khổ, tâm mình đã ác độc."

Và kết quả của tâm ác độc là địa ngục – "không có đường nào chạy được." Người có tâm ác, chết rồi sẽ đọa địa ngục. Thầy nói: "Trong những người nghe pháp hôm nay, nhiều người không đủ sức gây khổ người khác, nhưng sẵn sàng vui mừng khi thấy người khác khổ. Tâm này còn đó, dấu vết của địa ngục vẫn còn chờ đợi." Vì vậy, hãy gạn lọc tâm hồn cho đến khi thấy cảnh khổ của người khác mà lòng đau xót. Lúc đó ta mới thực sự là đệ tử Phật, mới có chất thánh.

Tu Tập Trong Thời Đại Này – Đừng Để Cấu Uế Trong Tâm

Câu kệ cuối: "Trong những cấu uế ấy, vô minh nhơ tối thượng. Tỳ kheo trừ cấu uế thành bậc không cấu nhiễm." Vô minh là đầu mối của luân hồi sinh tử. Muốn trừ cấu uế, tỳ kheo phải diệt trừ những ô nhiễm. Nhưng thời nay, chúng ta xa Phật, không gặp được bậc thánh, nên tu chậm. Thầy chỉ ra hai hạng người phát tâm tu mãnh liệt: một là gặp được bậc thánh, hai là hiểu sâu giáo lý. Nếu không có hai yếu tố đó, tâm hồn chìm lặng trong u mê.

Thầy cũng khuyên chúng ta đừng trách móc quý thầy quý cô khi thấy họ có sơ xuất. Vì họ sinh ra đời không gặp thánh, hiểu biết giáo lý chưa sâu, tu tập vất vả. Thay vì trách, ta nên cầu nguyện cho họ. Và tuyệt đối không nói xấu tăng ni, vì nói xấu tăng ni là một trong những cách làm đạo Phật suy yếu. "Chính ta không bao giờ nói xấu tăng ni. Ai nói xấu tăng ni, ta phải quở trách liền, vì người đó đang tiếp tay làm suy yếu toàn bộ đạo Phật."

Kềm Chế Bản Ngã – Chìa Khóa Sống Lễ Độ

Kinh Pháp Cú có bài kệ khác: "Dễ thay sống vô lễ, bướng bỉnh như con quạ. Miệng công kích, hênh hoang, nhiễm ô và liều mạng. Khó thay sống lễ độ, thường cần cầu thanh tịnh, sống vô tư, khiêm tốn, trong sạch và sáng suốt." Sáu tính chất xấu – vô lễ, bướng bỉnh, công kích, hênh hoang, nhiễm ô, liều mạng – đó là tính của bọn du côn. Còn tính của người tốt là lễ độ, thanh tịnh, vô tư, khiêm tốn, trong sạch, sáng suốt.

Tại sao con người dễ tuột dốc? Vì ai cũng có một cái "tôi" thầm thầm trong bản ngã. Bản ngã lớn lên thì tật xấu sinh ra. Bản ngã được kềm chế, diệt trừ thì tánh xấu biến mất. Vô ngã là cái lõi của mọi điều tốt. Thầy dạy: "Cái bản ngã là cái lõi của mọi điều xấu nên vô ngã cũng là cái lõi của mọi điều tốt trên đời này. Vậy nên nhiều khi một người không tu hết toàn bộ đạo đức, chỉ tu một cái lõi là diệt bớt cái ngã thôi, mà đạo đức tăng trưởng."

Trong cuộc sống hiện đại, có một thứ văn hóa tôn vinh cái cá tính, cái bản ngã. Người trẻ thích khác biệt, thích nổi bật, thậm chí ăn mặc kỳ quặc. Nhưng điều đó làm xã hội hỗn loạn. Bài học là mình sống hòa đồng, sống chan hòa với mọi người, để bản ngã nhỏ bớt đi, xã hội mới ổn định. Hãy tập kềm chế: kềm miệng để không chửi, kềm tay để không tham, kềm tâm để không ghét. Nhớ rằng: "Sống lễ độ, khiêm tốn vô tư, sáng suốt là khó thay trong cái việc diệt trừ bản ngã của ta."

Giới Nào Cũng Quan Trọng – Đừng Coi Thường Bất Kỳ Giới Nào

Trong kinh, có lần các cư sĩ tranh cãi về việc giới nào quan trọng nhất. Phật dạy: giới nào cũng quan trọng, vì một tội sẽ dẫn đến các tội khác. Thầy đưa ví dụ: một kẻ cưỡng hiếp – sau đó sợ bị tố cáo nên giết người – rồi nói dối để che đậy – rồi uống rượu cho bình tĩnh – rồi trộm luôn đồng hồ. Chỉ từ một tội, sinh ra cả năm tội. Vì vậy, phải tập kềm chế ngay từ đầu.

"Giới nào cũng quan trọng, tội nào cũng đáng sợ. Vì tội lỗi có tính lây lan dây chuyền, tội này sinh ra tội kia. Nên ta phải tập cái kềm chế. Ban đầu còn nhiều tánh xấu, ta cần phải cắt, phải dãy, phải kềm chế. Cái khả năng kềm chế là bản lĩnh quan trọng của con người sống trên đời."

Khi nhìn ai mà thấy ghét, hãy kềm miệng lại. Khi thấy tiền rơi, hãy kềm tay lại. Khi thấy người khác khoe xe, hãy kềm tâm lại. Từng bước, từng bước, ta sẽ thanh lọc tâm hồn, diệt trừ cấu uế và sống trong an lạc. Giới hạnh thanh tịnh không chỉ là nền tảng của đạo đức mà là con đường dẫn về an lành, hạnh phúc để rồi đạt đến bậc không còn cấu nhiễm.

Hôm nay, ngồi nghe pháp, hãy soi lại lòng mình. Còn tham, còn sân, còn si? Hãy bố thí, kềm chế, tu tập. Đừng để cuộc đời trôi qua trong bấp bênh và đau khổ. Chánh pháp là chỗ dựa, giới hạnh là kim chỉ nam. Hãy bắt đầu từ những điều nhỏ nhất – một câu nói tử tế, một hành động sẻ chia – để tâm được thanh tịnh và cuộc sống bình an.