Cửa ải tự ái: Vì sao Đức Phật rầy vị tỳ kheo giàu có?

Ở một ngôi chùa xưa, có một vị tỳ kheo xuất gia khi đã lớn tuổi. Ông giữ lại toàn bộ tài sản, sống trong tịnh thất riêng có người hầu hạ, ăn mặc sung túc. Khi các tỳ kheo khác phàn nàn, Đức Phật rầy nhẹ. Thế là ông tự ái, cởi đồ ra trước đại chúng. Bạn có bao giờ tự ái khi bị nhắc nhở, dù đó là lời nói nhẹ nhàng nhất? Câu chuyện này không chỉ là chuyện xưa mà còn là gương soi cho chúng ta hôm nay.

Khi tài sản vẫn còn, lòng chưa buông

Vị tỳ kheo ấy đã cạo tóc nhưng vẫn là chủ sở hữu tài sản, vẫn có người phục vụ, vẫn sống như một người thế tục. Đức Phật dạy rằng người xuất gia nên bố thí hết tài sản, sống hòa đồng với chư tăng. Nhưng vị ấy chỉ nghe một lời rầy liền đùng đùng tự ái.

"Đùng đùng tự ái khi bị ai rầy kể cả thầy mình. Ổng nói: 'Tôi không thèm mặt gì nữa.' Cái ổ cởi tuộc độ ra luôn trước đại chúng."

Ngày nay, nhiều người cũng vậy: xuất gia rồi vẫn giữ tài sản, vẫn quyến luyến gia đình. Đức Phật từng nói, người 60 tuổi không thọ tỳ kheo (theo luật), nhưng cũng có trường hợp linh động. Tuy nhiên, một người xuất gia mà vẫn còn dự phòng lỡ có chuyện gì thì nhảy về nhà, chắc chắn sẽ hoàn tục.

"Xuất gia là không có cái dự phòng lỡ có chuyện gì còn trở về mà có nhà có cửa là chết liền là hoạt tục liền á."

Buông tài sản cũng như buông tập khí thế gian. Nhiều người vào chùa mà vẫn mang theo dáng dấp một ông quan, một ông tướng, bởi vì tập khí đời chưa trừ sạch.

Một câu chuyện tiền kiếp: Biết phục thiện

Đức Phật mới kể chuyện xưa: Vua có ba hoàng tử, người anh cả là Bồ tát. Vì âm mưu của hoàng hậu thứ hai, ba anh em phải trốn lên núi. Khi đến bờ hồ, hai người em bị một dạ xoa bắt, vì không giảng được pháp thánh. Người anh đến, dạ xoa hỏi: "Nói ta nghe pháp bậc thánh?" Người anh liền nói về tình thương, khiêm hạ, nhu thuận. Dạ xoa khâm phục, thả một người em. Người anh lại xin thả người em khác mẹ trước, để mọi người biết lòng thương không phân biệt. Dạ xoa càng kính phục, thả luôn cả hai, rồi hầu hạ ba anh em suốt đời.

"Bậc thánh là cái bậc có cái tình thương lớn đối với mọi người. Trong tâm rất khiêm hạ, không thấy mình quan trọng. Sống một đời biết nhu thuận, biết cung kính mặc dù rất nghiêm túc."

Đó là biết phục thiện: biết nhận lỗi, biết quy phục chân lý. Dạ xoa hung dữ còn biết phục thiện, huống gì chúng ta.

Khổ hạnh không phải là cứu cánh

Bài kệ Pháp Cú dạy rằng dù có lõa thể, bệnh tóc, trét tro, tuyệt thực, lăn trên đất, ở dơ, ngồi chồm hổn – những khổ hạnh đó chẳng phải là người hay, nếu trong lòng chưa trừ hết nghi hoặc.

"Nếu không hết nghi hoặc thì dù cho lõa thể, bệnh tóc, trét mình, tuyệt thực, lăn trên đất, ở dơ, ngồi chồm hổn, cũng chẳng phải người hay."

Bề ngoài càng khổ hạnh, càng nuôi dưỡng bản ngã. Người tu chân chính là người dẹp được nghi hoặc, phiền não, bất thiện trong tâm.

Tự ái – cửa ải đầu tiên

Trong câu chuyện, vị tỳ kheo tự ái khi bị Phật rầy. Đức Phật hỏi: "Ngày xưa ông nghe ta nói biết phục thiện, sao bây giờ hư vậy?" Vị ấy nhận ra và sám hối. Tự ái là chướng ngại đầu tiên của người tu.

"Nếu ai rầy ai trách mình mà mình tự ái thì cánh cửa đầu tiên chưa vượt qua. Còn rất nhiều thử thách trên đường tu."

Khi còn là cư sĩ, ta cũng cần tập vượt qua tự ái. Thầy mình dạy, lừng mắt một cái là ta đã hơi hơi giận. Nhưng nếu ta biết ăn lời trách mắng, không biện minh, không cãi, không giận, đó chính là mở cửa thánh.

Thực tập ăn lời trách mắng

Có một câu chuyện rất dễ thương: Thầy trụ trì vào bếp, thấy đầu rắn trong tô canh. Thầy không nói gì, chỉ gắp đầu rắn đưa lên. Người thầy bếp chụp lấy bỏ vào miệng nhai luôn. Đó là ăn lời trách mắng.

"Ăn lời trách mắng tức là không giận, không tự ái, không biện minh, không cãi, không gì hết."

Khi bị rầy oan, ta có thể lắng nghe mà không đùng đùng. Đó là phép thực hành, không phải lý thuyết.

Sám hối để dẹp bản ngã

Trong đạo Phật có phép sám hối trước đại chúng. Lạy huynh đệ xin lỗi, sám hối, làm cho bản ngã tan biến. Đó là cách cắt tự ái rất hiệu quả.

"Không có gì hạnh phúc bằng mình lạy huynh đệ của mình để xin lỗi, để sám hối, làm cho bản ngã mình mất tiêu luôn."

Hãy thực tập sám hối ngay khi là cư sĩ. Ta đến chùa, nhận lỗi trước thầy, trước huynh đệ, thấy nhẹ lòng.

Cửa ải tự ái là cửa đầu tiên. Ai vượt qua được thì mới mở được cánh cửa thánh. Hãy bắt đầu từ hôm nay, khi ai đó góp ý, hãy mỉm cười cảm ơn. Đừng để tự ái đóng bít tâm hồn bạn. Quay về bên trong, dẹp bỏ bản ngã, để trở thành người tu chân chính.