Cả Hai Bờ Chẳng Có: Khi Ma Vương Thử Thách Đức Phật

Có một lần, ma vương hiện hình người đẹp đến hỏi Đức Phật: “Bạch Thế Tôn, con nghe Ngài thường nói bờ bên kia, vậy bờ bên kia nghĩa là gì?” Đức Phật biết rõ ý đồ gài bẫy của ma, liền đáp: “Này Ma vương, không có bờ này bờ kia.” Chỉ một câu nói mà đạp tan mọi cạm bẫy, vì sao vậy? Hãy cùng nghe lại bài giảng sâu sắc của Thầy Thích Chân Quang trong kinh Pháp Cú.

Bờ bên kia: Thành ngữ của một thời vất vả

Thời xưa, người Ấn Độ dùng hình ảnh “vượt sông Hằng” để nói về việc hoàn thành một việc cực kỳ khó khăn. Sông Hằng nước chảy xiết, mênh mông, không có cầu, chỉ có bè tre đan kết nhiều tầng, mỗi lần qua sông là một kỳ công. Ai qua được liền reo lên: “Tôi đã đến bờ bên kia!” Về sau, thành ngữ này đi vào kinh điển Phật giáo với ý nghĩa cao siêu hơn: hoàn thành một công hạnh viên mãn, trọn vẹn.

Thế nhưng khi ma vương dùng chữ “bờ bên kia” để hỏi, Đức Phật liền bác bỏ. Ngài nhìn ra rằng ma chỉ đang cố tình nắm bắt chữ nghĩa để bắt bẻ. Trong bài giảng, Thầy Chân Quang nhấn mạnh:

“Ngôn ngữ không bao giờ nói hết được cái đạo lý thâm sâu. Ngôn ngữ chỉ gợi ý thôi chứ ngôn ngữ không bao giờ nói ra hết được đạo lý. Mà nếu ta chấp vào ngôn ngữ là ta bị kẹt.”

Đừng lầm tưởng về hình dạng của ma vương

Nhiều người nghĩ ma là những sinh vật dữ tợn, mặt mày gớm ghiếc. Nhưng ma vương lại cực kỳ đẹp đẽ, có phước báo lớn. Vì sao có phước? Vì kiếp xưa họ cũng làm phước nhiều, nhưng trong lòng còn chứa toàn thủ đoạn, hơn thua, ganh tỵ, tham vọng chi phối người khác. Thầy Chân Quang giải thích:

“Ma là những người có phước, có quyền lực nhưng mà có thủ đoạn. Họ thích can thiệp vào cuộc đời người khác, muốn điều khiển cuộc đời người khác theo ý mình. Đó là đam mê cuối cùng khi đã có đủ tiền bạc, danh sắc.”

Chính vì vậy, đừng vội tôn sùng một người chỉ vì họ làm từ thiện. Làm phước nhiều nhưng chưa chắc là thánh, vì họ có thể đang nuôi dưỡng cái ngã, tham quyền, thích nổi bật. Cùng một việc làm phước, người biết tu sẽ thành thánh, người không tu hơn thua đố kỵ sẽ thành ma. Thật đáng lo ngại cho những ai đang chạy theo danh lợi trong khi mang danh người tu.

Bố thí và nhẫn nhục: Đâu là ba la mật?

Kinh Đại thừa dạy sáu phép ba la mật, nhưng nếu hiểu sai thì dễ rơi vào mê tín, thậm chí gây hại. Đức Phật dạy bố thí ba la mật không phải là cho hết tất cả một cách mù quáng. Thầy Chân Quang ví von:

“Bố thí ba la mật đòi hỏi trí tuệ. Bên trong mình không tiếc cái gì hết, hiểu rõ không có cái gì của mình cả. Nhưng không phải đụng ai cũng cho, vì có nhiều người không biết xài. Cho đúng người biết xài, có lợi ích cho nhiều người phía sau.”

Nhẫn nhục cũng vậy. Nhẫn nhục không phải là nhu nhược, thụ động. Có những lúc lòng không giận, nhưng vẫn phải ngăn chặn kẻ ác làm hại người khác. Thầy kể chuyện một người lì lợm cứ đi chửi bới người khác, nếu mình thản nhiên bỏ qua thì kẻ đó càng hoành hành. Đôi khi tát một cái thật mạnh để tỉnh ngộ, mà lòng vẫn không hề giận. Đó mới là nhẫn nhục ba la mật – có trí tuệ, có biện pháp, có từ bi.

Ngôn ngữ chỉ là phương tiện, đừng dính mắc

Câu chuyện bốn ông thầy tịnh khẩu ngồi thiền: đèn dầu leo lét, một con côn trùng bay vào làm đèn tắt. Ông thứ nhất hét lên: “Đèn tắt!” Ông thứ hai nói: “Sao anh nói?” Ông thứ ba: “Hai ông vừa nói rồi.” Ông thứ tư: “Tôi chưa nói câu nào.” Cả bốn người đều nói. Thầy Chân Quang dùng câu chuyện này để chỉ rõ sự vi tế của tâm:

“Trong đầu mình cũng vậy, khi tu thiền, mình dùng câu này để dẹp câu kia. Nhưng câu sau dẹp được câu trước rồi, chính nó cũng là một câu nói trong đầu. Cứ vậy chưa bao giờ dứt được. Cho đến khi tâm mình sáng lên dần, và cuối cùng buông hết câu nói, mới bước vào chánh niệm tỉnh giác.”

Đức Phật dùng lời nói để hướng dẫn, nhưng ngài không bao giờ cho phép chúng ta dính mắc vào đó. Cũng như hai bờ sông, dù bên nào cũng có bùn lầy, cây lau. Chỉ khi nào lìa khổ, hết buộc ràng, thoát khỏi mọi bám víu, mới là bậc thánh.

Hành trình giải thoát bắt đầu từ chính tâm ta

Khi nghe bài giảng này, hãy quay nhìn lại chính mình. Trong ta chắc chắn vẫn còn những “chất ma” – một chút tham, một chút sân, một chút thích hơn thua. Nhưng đừng sợ. Đức Phật dạy chúng ta biết rõ để từng bước lọc bỏ. Như chính ma vương cũng có khi giác ngộ, như ngài Mục Kiền Liên và tổ Ưu Ba Cúc Đa từng là ma mà thành thánh. Vậy còn chờ gì? Hãy buông bỏ chữ nghĩa, buông bỏ hình tướng, sống trong chánh niệm tỉnh giác ngay hôm nay. Cả hai bờ chẳng có, mà giải thoát ngay giữa đời thường.