Buông tay trên vực thẳm: Bước cuối cùng để tìm thấy chính mình

Giao thừa, người ta thường nghĩ đến giây phút chuyển giao năm cũ sang năm mới. Nhưng với những người đã bước chân vào đạo, đó còn là khoảnh khắc để chuyển hóa tâm mình. Là một người đã đi qua rất nhiều năm tu tập, bạn có bao giờ chợt tự hỏi: Tôi đã đang đứng ở đâu trên con đường tu tập của mình? Và đâu mới là nơi tôi cần phải đến?

“Hôm nay sư phụ nói vào thẳng, thì không phải là dễ để ta tìm thấy lòng. Ta phải hết sức là thành kính, hết sức là tập trung cầu trên chư Phật gia hộ cho mình. Nếu ta không hiểu thôi cứ ngồi yên, đừng có làm động cái người bên cạnh mình.”

Lời dặn dò của Thầy Chân Quang như một cánh cửa mở ra một thế giới khác, một không gian nội tâm thanh tịnh, rỗng rang chứa đựng những gì mà con người thường tìm kiếm nhưng hiếm khi thấy được. Trong hành trình tâm linh, ta thường nghe nói đến nhiều tầng mức: từ đạo đức, công đức, đến thiền định và cuối cùng là giác ngộ. Nhưng có một ẩn số mà bài giảng này đặt ra và giải đáp nó một cách sâu sắc: Đó là “cái chính mình”.

Công đức và đạo đức – Nền tảng không thể thiếu

Trước khi tìm thấy “chính mình”, ta cần phải có một hành trang vững chắc. Đức Phật đã dạy trong Tứ Diệu Đế là mục tiêu giác ngộ, nhưng con đường để đạt được nó đi qua Bát Chánh Đạo. Trong đó, bước đầu tiên quan trọng nhất là chánh tư duy, chánh ngữ, chánh nghiệp – những yếu tố giúp ta tạo nên công đức vững chắc. Thầy Chân Quang nhấn mạnh rằng, để có thể tu tập thiền định một cách hiệu quả, ta phải có công đức lớn lao, và quan trọng hơn cả là “làm phước mà không chấp công”.

“Làm phước tức là mình bỏ tiền mình ra mình giúp ai đó, mình cúng chùa hay mình giúp đỡ ai. Ta làm phước nĩa là lấy cái cong mồ hôi nước mắt của mình ra đi đắp đường, đi trồng cây, đi nhạt rác. Mấy cái đó nó đều từ máu, từ thịt của mình hết á. cái đồng tiền của mình, cái sức khỏe của mình, cái thời gian của mình, cái cuộc sống của mình. Vậy mà phải quên đi, không được chấp công mà không được không làm. Phải làm mà không được chấp công.”

Điều này thật không dễ. Ta làm phước để có phước, nhưng sau khi làm lại dễ dàng nảy sinh tâm khoe công, muốn được khen ngợi. Thầy Chân Quang ví những người làm phước mà không chấp công như những em thanh niên đi dọn cầu tiêu, nhặt rác, trồng cây mà vẫn vui vẻ, thanh thản, quên công. Đó mới chính là tinh thần trí tuệ Bát Nhã. Khi ta chấp công, ta bước chân vào con đường của ma vương, vì bản ngã phát triển. Ngược lại, khi ta buông được sự chấp công, tâm ta mới có thể an trụ và tiến sâu vào thiền định.

Khu rừng gai góc chuyển thành vườn hoa

Thầy Chân Quang đưa ra một hình ảnh rất gần gũi và dễ hiểu: Việc tu tập giống như ta đang ở trong một khu rừng rậm rạp gai góc, đụng đâu cũng vướng, đụng đâu cũng bị gai xước. Ta phải cầm một con dao để dọn dẹp khu rừng đó. Công việc này không chỉ là dọn đi những bụi rậm, mà còn phải đến tận gốc rễ để chúng không thể mọc lại. Chính việc làm này chính là tu tập, là chuyển hóa nghiệp xấu, làm vơi bớt những triền cái, sương mờ trong tâm hồn. Và nếu ta kiên trì và làm đúng, cái khu rừng gai góc ấy sẽ tan biến, nhường chỗ cho một vườn hoa đẹp đẽ.

Nhưng đây mới chính là lúc nguy hiểm. Trong vườn hoa rực rỡ ấy, có biết bao khóm hoa đẹp, làm cho ta say đắm. Ta có thể dừng lại ở một khóm hoa nào đó và tưởng rằng đó là đích đến. Ta thấy thanh tịnh, an lạc, nhưng đó chỉ là trạng thái của một cái nội tâm đang được dọn sạch, chứ chưa phải là nơi tìm thấy “chính mình”.

“Trong cái nội tâm thanh thản đó có một chỗ là chính mình mà ta không biết nó đâu. Nên ta hay dừng lại ở một khóm hoa nào đó là đứng đó và tưởng đó là con đường để mà tiến xa trên con đường thiền định Phật đạo, tâm linh chứng ngộ. Nhưng ta lầm. Đứng trong thời gian cái đó hoa nó héo không phải ta bỏ qua chỗ khác. Đứng thời gian hoa nó héo và đi hết cái kiếp người này cũng không tìm thấy con đường để vào được chính mình để nhập định.”

Đây là một lời cảnh báo sâu sắc cho những người đã tu tập lâu năm. Có người đạt đến trạng thái “rỗng rang sáng tỏ”, “làm chủ vọng tưởng” và tự cho mình là đạt ngộ. Nhưng Thầy Chân Quang gọi đó là những “ngõ cụt nguy hiểm”, có thể dẫn đến thiền bệnh, hư bộ não, thậm chí phát điên nếu ta trụ vào đó. Những trạng thái này thực ra vẫn nằm trong tầng chánh tinh tấn, chưa đạt được chánh định thực sự.

Tìm thấy chính mình

Vậy, tại sao ta phải tìm thấy “chính mình” và nó là gì? Thầy Chân Quang giải thích: “Chính mình” là một “cái ta trung tâm”, không phải là bản ngã để ta nuôi dưỡng, mà là một con đường dẫn đến vô ngã. Đó là nơi ta buông bỏ được mọi bám víu và có thể nhập định thực sự.

“Nơi cái ta trung tâm này chính là nơi ta đi vào vô ngã. Ta tìm được chính mình, tìm được cái ta này, tìm được cái ta trung tâm này, giống như cái câu chuyện mà ta ôm lấy niềm đau á, tìm được đó rồi thì ta đi vào vô ngã. Nên cái nơi cái chính mình này nó có mang tính chất của vô ngã. Dù nó chưa đạt được vô ngã nhưng đó là con đường đi chính.”

Sự tìm kiếm này đòi hỏi rất nhiều yếu tố, nhưng yếu tố đầu tiên mà thầy nhấn mạnh là “biết lỗi chính mình”. Đây là gốc rễ của trí tuệ và sự can đảm. Chỉ khi nào ta biết nhìn lại những lỗi lầm của mình và sám hối, ta mới có thể tìm thấy được chính mình. Càng sám hối, giữ giới, nghiệp xấu từ vô lượng kiếp càng vơi dần, giúp tâm ta trở nên trong sáng hơn và dễ dàng đi vào thiền an.

Các yếu tố để tìm thấy chính mình

Để đạt được được cánh cửa ấy, ta cần xây dựng một nền tảng vững chắc. Thầy Chân Quang chỉ ra một số yếu tố then chốt:

• Hơi thở: Bước đầu tiên là học cách thở và biết hơi thở vào, hơi thở ra mà không điều khiển. Điều này tưởng chừng đơn giản nhưng rất nhiều người phải mất vài tháng, thậm chí vài năm mới biết được. Càng sám hối, ta càng dễ đạt được sự không điều khiển này.
• Tác ý: Trong quá trình thở, ta dùng chánh tư duy để phá trừ tà tư duy. Đó là năm chánh tư duy: tôn kính Phật, từ bi, khiêm hạ, quán vô thường, và thấy thân tâm này là một khối tội lỗi. Nhờ vậy, ta ngăn chặn được những vọng tưởng tấn công vào hơi thở.
• Công đức: Ta phải tiếp tục bồi tạo công đức, nhưng không được chấp công. Công đức đỉnh cao nhất là giúp nhau cùng tu tập, hướng về giác ngộ. Để làm được điều này, ta phải có uy tín và đạo đức sâu dày, để mọi người tin tưởng và lắng nghe mình.
• Thân tâm: Cảm giác toàn thân là một công thức hỗ trợ tỉnh giác, nhưng đây cũng chỉ là một phương tiện, không phải là đích đến. Khi tâm đã yên, cái thấy toàn thân sẽ thu lại ở một chỗ, dưới xương cùng.

Và sau tất cả, cái chìa khóa quan trọng nhất chính là buông. Để tìm thấy “chính mình”, ta cần phải buông bỏ cả cái “biết” của mình. Cái biết ấy chính là bản ngã cuối cùng mà ta bám vào.

“Đây là sự tích lũy của vô số cái việc làm công đức mà không chấp công mới có ngày này. Còn ta làm mà ta chấp công thì dù có được thanh tịnh, dù có được hơi thở vẫn cứ biết cái hơi thở không buông được. Cái chỗ này cái trạng thái mà các thiền sư hay kể giống như một người buông tay trên vực thẳm hay là đầu xào trăm trượng buông tay hơi giống giống chứ không phải cái cảnh giới thiền sư nói câu đó thì nó cao siêu hơn nhưng cũng giống giống như vậy là đầu xào trăm trượng buông tay hay là nơi vật thẩm buông tay.”

Buông cái biết – đó là bí mật của chánh định. Nhưng buông như thế nào? Đó là khi hơi thở vẫn rõ ràng, nhưng cái người biết hơi thở không còn nữa. Đây là một cảnh giới cực kỳ tinh tế, mà chỉ những người nào đã có từ vô lượng công đức mới có thể đạt được.

Kết luận

Giao thừa không chỉ là thời khắc chuyển đổi thời gian, mà còn là cơ hội để ta chuyển hóa chính mình. Bắt đầu một năm mới, hãy bắt đầu một hành trình mới. Bắt đầu bằng việc nhận ra những sai lầm, bắt đầu bằng việc làm phước mà không chấp công, bắt đầu bằng việc buông bỏ cái biết. Hãy cùng nhau bước vào cánh cửa tìm thấy chính mình– nơi ta có thể bước vào vô ngã và đạt được sự giải thoát thực sự. Lời dạy của Thầy Chân Quang là một lời mời gọi đầy tinh thần và cảm hứng, hướng dẫn ta con đường từ bóng tối của gai góc đến ánh sáng của vườn hoa, và từ vườn hoa đến nơi tìm thấy chính mình.