Bạn đang 'học lớp mấy' trong việc tu thiền?

Có bao giờ bạn ngồi thiền cả tiếng đồng hồ mà thấy tâm trí cứ bay đi đâu mất? Bạn đọc nhiều sách về tứ thiền, nghe các thiền sư nói về vô ngã, và nghĩ rằng mình đang tiến gần đến những tầng cao... Thật ra, chúng ta thường không biết mình đang ở “lớp” nào, và vì vậy phương pháp tu tập có thể sai ngay từ đầu.

Khi ta biết được sự thật về chính mình, ta có lối đi và sự giải thoát khỏi những bế tắc lâu nay. Muốn biết sự thật đó, trước hết phải thành thật nhìn lại căn cơ của mình.

Đừng nhảy cóc như học trò lớp 4 đòi giải tích phân

Hãy tưởng tượng một học sinh đang học lớp 4 nhưng nghe các anh lớp 12 bàn về tích phân, liền khinh thường bài toán lớp 4 và hùng hục giải đề lớp 12. Kết quả: không giải được, bị bạn bè khinh, thậm chí bị đuổi học. Tu thiền cũng vậy. Nhiều người mới vào đạo, mới bắt đầu thực tập, nhưng đã mơ ước đắc tứ thiền, chứng thánh quả, nói năng toàn những lời cao siêu về vô ngã, pháp giới bao la.

“Khi ta biết được sự thật về chính mình thì tự nhiên ta có cái lối đi, ta có cái sự giải thoát khỏi những cái bế tắc mà từ lâu nhiều khi ta tu không tiến.”

Giống như trong quân đội, một người lính nếu cứ bắt chước tướng chỉ huy, ra oai quát tháo, thì chẳng những không thăng chức mà còn bị phạt. Muốn lên tướng, phải làm tốt bổn phận của một người lính. Trong đạo cũng vậy: hãy làm đúng phần việc của mình ở căn cơ hiện tại.

Hạ căn thứ nhất: Khi tà tư duy mạnh hơn hơi thở

Thầy Chân Quang nói rõ ràng: Cái lõi của thiền định là hơi thở. Nhưng có những người mới ngồi, đếm hơi thở được vài nhịp, vọng tưởng lập tức kéo đi. Nếu những vọng tưởng đó là bốn điều tà tư duy – nghĩ những điều sai lầm, bậy bạ, ác độc, không cần thiết – thì thật sự nguy hiểm.

“Ngồi đó mà càng ngồi càng tạo nghiệp. Bởi vì cái tà tư duy luôn luôn tạo ra làm cho mình tội lỗi càng lúc càng nặng... Chỉ bởi bốn cái tà tư duy này chồng chất, chồng chất là đủ để ta phát điên liền.”

Người tu ở mức này rất đáng thương. Họ ham tu, ngồi thiền mỗi ngày, nhưng tâm cứ nghĩ bậy, không thoát ra được. Lâu ngày, họ không những không tiến mà còn phát điên vì nghiệp tăng nặng. Với những người này, không nên để họ ngồi tự luyện một mình. Cần có thiện hữu tri thức kèm cặp, nhắc họ lễ Phật, sám hối, làm phước, quán từ bi.

Hạ căn thứ hai: Vọng tưởng còn, nhưng ít tội hơn

Nhích lên một bậc là hạ căn thứ hai. Cũng ngồi thiền, cũng khó nhiếp tâm, nhưng vọng tưởng của họ chỉ là những suy nghĩ vẩn vơ, tào lao – không phải những ý nghĩ ác độc hay sai lầm. Họ vẫn quên hơi thở, nhưng chưa đến nỗi tạo tội nặng.

Người này cần tác ý chánh tư duy thường xuyên: nghĩ về lòng tôn kính Phật, tâm từ bi yêu thương chúng sinh, tâm khiêm hạ, thân tâm vô thường, và thân tâm là khối tội lỗi. Dần dần, phước nội tâm tăng lên, nét mặt tự nhiên trở nên an lành, từ đó mới bắt đầu có tiến bộ.

Chiếc bè chánh tư duy và sự buông bỏ cuối cùng

Có một câu trong kinh khiến nhiều người hiểu lầm: “Chánh pháp còn phải bỏ, huống là phi pháp.” Nếu tưởng là bỏ hết Phật pháp, thì sai lầm. Đức Phật dùng hình ảnh chiếc bè: Chánh tư duy – năm điều vừa nêu – là chiếc bè để qua sông. Nhưng khi đã tới bờ, ta phải bỏ bè mới lên bờ được. Nghĩa là đến lúc tâm đủ chín, phải buông bỏ luôn sự suy tư, phân biệt, để vào chánh niệm và chánh định.

“Cái bản chất của chánh pháp là không bao giờ mất trong nội tâm của mình... nhưng cái lý luận tư duy phải bỏ đi thì mới vào định được. Chứ không phải bỏ luôn cả Phật pháp.”

Hiểu được như vậy, chúng ta không còn lúng túng khi tu. Biết mình đang ở mức nào là một bước tiến lớn. Đừng tự lừa dối mình, cũng đừng khinh những bước đi cơ bản.

Sống với sự thật để bước vào mùa xuân

Nghe xong bài này, có thể bạn sẽ đau lòng khi nhận ra mình mới ở “lớp một” mà bao lâu nay cứ tưởng mình “lớp mười hai”. Nhưng Thầy nói rất an ủi:

“Còn nào giờ ta sống trong mùa xuân ảo, cứ tưởng mình ở trên cao... Còn qua bài này ta sẽ hơi đau khổ một chút, nhưng từ đó cuộc đời mới có mùa xuân thật.”

Hãy dành thời gian thành thật đánh giá lại mình. Ngồi thiền, theo dõi hơi thở, nhận diện những vọng tưởng nào đang chi phối. Nếu phát hiện mình ở hạ căn thứ nhất, xin đừng thất vọng. Đó chính là sự thật. Với sự thật, chúng ta sẽ tìm được cách đi đúng đắn, thực hành từng bước, từng bước, và rồi mùa xuân sẽ đến khi ta dám buông bỏ cái bè của chính mình.