Bạn đang dừng lại ở 'khóm hoa' hay đã tìm thấy 'chính mình'?

Có những lúc ngồi thiền, bạn thấy tâm mình lắng lại, nhẹ nhàng, và mọi thứ như rõ ràng hơn. Bạn tự hỏi: 'Mình đang trên đường tiến bộ chứ?' Thế nhưng, có một cạm bẫy vô hình ngay chính trong những cảnh giới an tịnh ấy. Thầy Thích Chân Quang trong bài giảng Tứ Niệm Xứ phần 4 đã mở ra cánh cửa mà chúng ta thường bỏ lỡ: cánh cửa đi vào chính mình.

Khu rừng gai góc và vườn hoa tâm linh

Thầy ví nội tâm ta trước khi tu tập là một khu rừng rậm rạp toàn gai góc. Muốn đi qua, ta phải cầm con dao của trí tuệ và công đức để dọn dẹp. Nhưng nếu ta dọn mà không cẩn thận, gai sẽ mọc lại. Phải dọn đến khi ta có được một khoảng đất trống. Và nhờ công đức, từ bi, khiêm hạ, mảnh đất ấy dần nở hoa thơm, trở thành một vườn hoa đẹp. Tuy nhiên, thầy nhắc: trong vườn hoa có một cánh cửa duy nhất để đi vào chính mình. Hoa thơm cỏ lạ có thể làm ta say đắm, nhưng nếu ta đắm say, ta sẽ không bao giờ tìm được cánh cửa ấy.

Ta vốn đang ở trong một khu rừng rậm rạp gai gốc... Ta phải dọn mà cỏ không mọc lại gai không mọc lại. Đến khi ta dọn xong quay nhìn lại ta có được một cái gì? Một khoảng đất trống.

Khóm hoa có thể là ngõ cụt

Khi tâm ta thanh tịnh, ta thấy nhiều cảnh giới kỳ diệu, nhiều khóm hoa rực rỡ. Ta thích một khóm hoa nào đó và nghĩ rằng đó là chân lý. Nhưng thầy cảnh báo: đó không phải là chính mình. Nhiều người tu thiền đạt được trạng thái rỗng rang, sáng tỏ, nhưng vẫn còn ngã chấp. Họ tưởng như đã ngộ, nhưng thực ra đang kẹt trong một ngõ cụt nguy hiểm, có thể sinh thiền bệnh.

Đó là một ngõ cụt nguy hiểm. Nghe thì giống như thiền ngữ của thiền sư, giống như người này đạt ngộ nhưng người này đang dính trong một cái ngõ cụt nguy hiểm, sau này chết, sau này xuất hiện thiền bệnh liền.

Làm phước không chấp công – chìa khóa đầu tiên

Theo thầy, để tìm được chính mình, ta phải có phước và đạo đức. Phước đến từ việc làm việc thiện, nhưng phải làm mà không chấp công. Chấp công khiến bản ngã phình to, ta thành ma vương. Không làm phước thì cũng không có phước để bước vào thiền định. Vậy nên vừa làm phước, vừa giữ tâm khiêm hạ, vừa thiền định.

Nếu ta làm phước, ta chấp công, ta sẽ không bao giờ lọt được cái chỗ vào chính mình này. Mà nếu không làm phước cũng không có phước để vào được cái thiền định.

Biết lỗi mình để tìm thấy chính mình

Một yếu tố quan trọng nữa là biết lỗi chính mình. Thầy dạy rằng vọng tưởng là dấu vết của tội lỗi. Chúng ta không thể chế ngự vọng tưởng bằng kỹ thuật, chỉ có thể khiến chúng tự tan đi nhờ sám hối và sống thiện. Khi ta nhận ra lỗi và sám hối, nghiệp xấu từ vô lượng kiếp vơi dần, sương mờ trong tâm tan biến, ta mới có thể nhìn thấy chính mình.

Cái nhân biết lỗi chính mình để có cái ngày ta tìm thấy được chính mình, không phải dễ tìm thấy được lỗi chính mình. Phải là người rất thông minh và rất can đảm mới nhìn được lỗi của mình.

Buông cái biết để nhập định

Sau khi dọn dẹp tâm hồn, ta bắt đầu tập thở. Nhưng rồi thầy chỉ ra rằng cái 'biết' – người biết hơi thở – chính là bản ngã. Muốn đi sâu vào thiền định, ta phải buông luôn cái 'biết' đó. Đây là lúc ta phải khéo léo, thông minh, tinh tế. Thầy ví như người buông tay trên vực thẳm, nhưng người ốm nhẹ như thầy thì không rớt.

Cái biết ta không buông tay được tới chỗ này phải khéo léo, thông minh, tinh tế bỏ cái biết luôn. Chỉ còn hơi thở rõ ràng chứ không có mất hơi thở nha.

Như vậy, hành trình thiền định không đơn giản là dừng lại ở cảnh giới an tịnh. Ta phải bồi tạo công đức, sám hối, tìm chính mình và buông cái biết. Đây là con đường của chánh định, dẫn đến vô ngã và giác ngộ. Mong rằng mỗi chúng ta đều tinh tấn trên đường tu, mỗi ngày một rõ ràng hơn, từng bước một nhẹ nhàng hơn. Chúc quý vị một năm mới an lạc.