Bản chất và môi trường: Mỗi người là một thế giới riêng

Bạn có bao giờ tự hỏi: vì sao hai anh em ruột, cùng cha mẹ, cùng nuôi dưỡng, lại có tính cách trái ngược nhau đến thế? Một người hiền lành, ít nói; người kia lại nóng nảy, ham vui. Có phải môi trường đã tạo nên họ? Hay còn có điều gì khác, sâu hơn và bí ẩn hơn?

Trong bài giảng “Sự khác biệt – Bản chất và môi trường”, TT. Thích Chân Quang đã mở ra một góc nhìn mới mẻ về mối tương quan giữa bản chất mỗi người và môi trường sống. Từ đó, chúng ta nhận ra trách nhiệm của mình không chỉ với chính mình, mà còn với thế hệ mai sau.

Phần cứng và phần mềm của tâm hồn

Thầy Thích Chân Quang dùng hình ảnh chiếc máy vi tính để giúp chúng ta dễ hiểu về tâm hồn. Trong mỗi chúng ta có hai phần: “phần cứng” là khả năng bẩm sinh, như thông minh, khiếu ngôn ngữ, âm nhạc, hội họa... Còn “phần mềm” là tính tình, khuynh hướng, sở thích, quan điểm sống. Phần mềm như linh hồn của bộ não.

Thầy cho biết:

“Sự thực là đứa trẻ khi mà sinh ra á nó có cả hai cái trong đó luôn.”

Nghĩa là đứa bé vừa chào đời không phải là một trang giấy trắng. Nó đã mang sẵn cả khả năng lẫn tính cách từ những kiếp trước. Vì vậy, ta thấy có hình ảnh những đứa trẻ mới sinh đã hiền lành, ít khóc; trong khi có những đứa trẻ khác lại quấy khóc, bướng bỉnh ngay từ đầu. Điều này vượt qua sự hiểu biết của khoa học thông thường.

Vì sao không ai giống ai?

Dù sống trong cùng một gia đình, cùng một môi trường, mỗi người vẫn mang một thế giới nội tâm riêng biệt. Thầy nhấn mạnh:

“Mỗi chúng sinh là một cá thể độc lập hoàn toàn.”

Điều này giải thích vì sao có những anh chị em ruột mà tính cách khác hẳn nhau. Dù nuôi dưỡng, dạy dỗ giống nhau, nhưng mỗi người lại phản ứng theo cách riêng. Bởi vì mỗi chúng sinh đều mang theo “background” – nền tảng nhân quả của vô lượng kiếp khác nhau. Môi trường hiện tại chỉ là một phần nhỏ trong hành trình dài ấy.

Môi trường không hoàn toàn định hình con người

Tuy nhiên, không phải môi trường vô vai trò. Thầy công nhận:

“Cái môi trường văn hóa mà người ta sống cũng đã định hình cái tâm hồn con người.”

Ví dụ, người miền Nam vì đất đai trù phú, gần gũi thiên nhiên nên sống dễ dãi, xả láng. Người miền Trung chịu nhiều bão lụt, đất đai cằn cỗi nên có truyền thống cần kiệm. Người miền Bắc kế thừa văn hóa lâu đời, nên có phong cách trang nhã, lịch sự. Những khác biệt đó in đậm nét trên tâm hồn con người ở mỗi vùng đất.

Nhưng lớn hơn nữa, mỗi chúng ta còn mang theo những ảnh hưởng từ những kiếp sống trước. Có người sinh ra ở miền Nam nhưng lại rất tiết kiệm, có người ở miền Trung nhưng sống phóng khoáng. Đó chính là dấu vết của những môi trường đã trải qua trong quá khứ.

Xây dựng ngôi nhà tâm hồn

Thầy Thích Chân Quang dùng hình ảnh “viên gạch” để nói về quá trình tích lũy: Mỗi kiếp sống là một viên gạch xây nên ngôi nhà tâm hồn. Nếu chúng ta tích lũy những viên gạch đạo đức, thương yêu, vị tha, ngôi nhà ấy sẽ là một lâu đài rực rỡ. Ngược lại, nếu xây bằng tham lam, gian hiểm, ngôi nhà sẽ thành hang động hiểm hóc, chứa đầy khổ đau.

Thầy nói:

“Cứ mỗi một cái bước luân hồi, chúng ta lại chất vào cái tâm hồn mình một cái viên gạch để định hình thành cái ngôi nhà khuynh hướng tính tình của chúng ta.”

Vì vậy, việc sống hiện tại không chỉ là cho riêng mình. Mỗi hành động, lời nói, ý nghĩ đều là một viên gạch. Hãy xây dựng những viên gạch tốt đẹp, để ngôi nhà tâm hồn ngày càng rực rỡ, và đó cũng là món quà quý giá nhất cho những kiếp tương lai.

Hãy trở thành người xây dựng

Hiểu về bản chất và môi trường, chúng ta không còn tự hỏi “vì sao tôi là tôi?” mà thay vào đó là “tôi muốn xây dựng ngôi nhà tâm hồn như thế nào?”. Mỗi ngày là một cơ hội để chọn những viên gạch yêu thương, trí tuệ và từ bi. Đừng để môi trường quyết định bạn. Chính bạn là người kiến tạo hạnh phúc cho mình và cho thế giới.