Bậc Thánh thấy gì? Không chứng, không đắc – nhưng đừng hiểu lầm!

Chúng ta thường nghe câu “tu không chứng, không đắc” và vội tin đó là sự thật tuyệt đối. Nhưng có bao giờ bạn tự hỏi: nếu không chứng, không đắc, thì tu hành để làm gì?

Trong một bài giảng về Kinh Kim Cang, Thầy Thích Chân Quang đã chỉ ra cái bẫy nguy hiểm của cách hiểu sai lệch này. Khi người tu chưa đủ trí tuệ, không đủ thiện căn, mà nghe nói “không chứng, không đắc”, họ liền buông sự tu hành, sống phóng túng và tưởng rằng mình đang đạt tới cảnh giới “vô chứng”. Thầy nói:

“Cái câu nói mà không chứng không Đắc là không phải đụng đâu cũng nói như vậy... mình chỉ nói cho những người nào mà họ đủ thâm trầm đủ trí tuệ đủ thiện căn thì nói rằng: Cái người tu lâu rồi không thấy mình chứng Đắc gì cả là chỉ người nào Rất Trí Tuệ mình mới nói.”

Đừng hiểu lầm “không chứng, không đắc”

Người hiểu đúng sẽ bừng tỉnh và càng tinh tấn. Người hiểu sai lại trở thành cớ để sa đà. Vậy nên, mỗi tu sĩ cần có sự khiêm tốn để nhìn lại tâm mình, đừng vội tự cho mình đã đạt. Trên đường tu, khi tâm thanh tịnh, nhiều cảnh giới thù thắng hiện ra. Nhưng nếu chú ý vào những cảnh giới đó, cái “ngã” liền khởi lên. Thầy dạy:

“Không phải đụng đâu cũng nói như vậy, không phải đụng đâu cũng nói mình chỉ nói cho những người nào mà họ đủ thâm trầm đủ trí tuệ đủ thiện căn thì nói rằng: Cái người tu lâu rồi không thấy mình chứng Đắc gì cả là chỉ người nào Rất Trí Tuệ mình mới nói. Vì sao vậy? Người đó nghe câu đó bỗng nhiên bừng hiểu ra một cái đạo lý lớn và càng nỗ lực tinh tấn hơn.”

Thực ra, câu nói “không chứng” không phải là phủ nhận sự chứng ngộ, mà là nói về cái chỗ tâm chứng không thể diễn tả bằng danh từ. Khi bản ngã và vô minh đã hết, không còn một “vị” nào để gọi tên. Kinh Kim Cang dạy rằng không hề có một thánh vị nhất định gọi là “Vô Thượng Chánh Đẳng Chánh Giác”. Đó là vì chỗ tâm chứng rỗng rang không có hình tướng. Nhưng Phật đặt tên để khuyến khích chúng sinh hướng đến, tạm gọi thế thôi.

Thần thông – con dao hai lưỡi

Trong hành trình tu tập, có người may mắn đạt được chút thần thông. Nhưng Đức Phật đã không cho phép sử dụng thần thông một cách bừa bãi, bởi vì việc dùng thần thông luôn cần có tác ý, và tác ý đó chính là hạt giống của bản ngã. Thầy kể lại câu chuyện một vị tỳ kheo vì che mưa cho đoàn người nên đã làm phép, nhưng khi bị cư sĩ xin diễn thần thông, ngài đã rời đi nơi khác, không dám trở lại – để tránh vi phạm lời Phật dạy.

“Đức phật không có cho sử dụng thần thông vì nếu mà sử dụng thần thông bừa bãi thì cái bản ngã của người tăng lên liền. Vì sao vậy? Vì khi mà dùng thần thông, cái người đó phải có cái tác ý... khi nó lên theo ý muốn của mình, cái muốn đó vẫn là tâm, vẫn là ngã.”

Vì vậy, nếu gặp những giáo phái dùng thần thông để chữa bệnh, kêu gọi tài lộc, chúng ta cần tỉnh táo. Đó có thể là lừa đảo, hoặc là nuôi dưỡng bản ngã. Thầy cảnh giác: “Đây là con dao hai lưỡi”. Người tu chân chính cứ an ổn trong nhân quả, trong vô ngã, trong từ bi, chứ không tìm cách can thiệp thần thông.

Không chấp danh, không chấp tướng – để không chia rẽ

Đạo Phật là một tôn giáo hiền hòa, nhưng trong lịch sử, không ít người đã vì chấp danh chấp tướng mà gây chia rẽ. Đến mức chính Đức Phật còn nói mình không thuyết pháp gì cả. Ngài xem cả sự nghiệp giáo pháp vĩ đại của mình như mây như gió. Thầy giảng:

“Không hề có một thánh vị nhất định để gọi là vô thượng Chánh đẳng Chánh Giác... Cái chỗ thanh tịnh cực kỳ không có tông không chữ không tên.”

Khi hiểu rõ điều này, chúng ta sẽ không còn tự hào về tông phái mình, không coi thường tông phái khác. Thầy khẳng định: “Chỉ có con người thôi. Tu đúng thì hay nhất, tu trật thì tông nào cũng dở.” Một người tu nên mang tinh thần hòa hợp, đến với nhau bằng thương yêu, bổ sung cho nhau thay vì xung đột.

Giáo pháp như phương thuốc – hết bệnh thì thôi

Đức Phật thuyết pháp là để chữa tâm bệnh của chúng sinh. Khi hết bệnh, giáo pháp không còn cần thiết nữa. Thầy dùng ví dụ: “Giống như nhà mà có bụi dơ thì mình lấy chổi mình quét, mình lau. Mà không giơ nữa thì mình cứ cầm chổi quét lao ngoài thì người ta nói mình tưng tửng.” Uống thuốc khi đã khỏi bệnh chỉ có hại thêm.

“Giáo Pháp là vì có cái điều ác nên mình phải trình bày điều thiện vậy thôi. Nếu điều ác không còn thì tự nhiên điều thiện này bỗng nhiên dư. Bởi vì nó đã là Thiện rồi thì không cần phải thêm nữa.”

Vậy nên, chúng ta tôn trọng giáo pháp nhưng không biến nó thành cái cớ để khoe khoang hay công kích. Người thấy được pháp sẽ thấy được pháp trước hết là để chữa bệnh cho mình, rồi mới chia sẻ cho người khác bằng lòng từ bi.

Tinh thần hòa bình của người đệ tử Phật

Cuối cùng, tinh thần Kinh Kim Cang là tinh thần hòa bình. Không vì sắc tộc, tôn giáo mà kích động chiến tranh. Chúng ta cần nhận ra âm mưu của kẻ xấu, những kẻ lợi dụng tiền bạc để chia rẽ cộng đồng Phật giáo. Thầy nhắc nhở:

“Đạo Phật là một tôn giáo hòa bình là vì vậy ngay cả cái đạo mà mình tôn thờ mình cũng không tự hào để gây chia rẽ để chống đối với đạo khác... Nếu có ai đó đến xúi mình phải chống người kia, mình từ chối liền, biết cái người đó là muốn phá đạo Phật.”

Hãy là một người con Phật đích thực, kiên định trong nhân quả, không bị mua chuộc, không bị xúi giục. Khi mình hiểu rằng tất cả chỉ là tên gọi tạm dùng, tâm mình sẽ nhẹ như mây, và thương yêu sẽ là ngọn đèn soi đường.

Mỗi chúng ta hãy thực hành mỗi ngày: buông bỏ chấp ngã, giữ lòng khiêm hạ, tránh xa thần thông huyền diệu, và luôn nối kết với những người cùng đi trên con đường. Đó chính là cách để Kinh Kim Cang sống trong đời, để vô ngã thật sự hiện diện.