Vương tử Bồ Đề và tấm vải trải đường

Trong cung điện nguy nga của vương tử Bồ Đề ở thành Ba La Nại, không khí hôm nay rộn ràng hơn bao giờ hết. Vương tử vừa cho xây xong một cung điện mới, lộng lẫy với những cột trụ chạm trổ tinh vi, những bức tường sơn son thếp vàng. Ông muốn mời Đức Phật đến dùng trai tăng để cầu được phước lành, và quan trọng hơn, ông thầm mong sẽ sớm có một đứa con nối dõi.

Ngày xưa, khi còn trong bào thai, mẹ ông đã đến xin Đức Phật quy y cho đứa con chưa chào đời. Khi ông còn ẵm ngửa, bà cũng bồng ông đến gặp Phật và xin quy y lần nữa. Lớn lên trong nhung lụa, vương tử vẫn nhớ đến Đức Phật, nhớ đến lời mẹ dạy. Hôm nay, ông muốn thực hiện một việc thật đặc biệt để tỏ lòng thành kính.

Ông cho người mua rất nhiều vải, vì thời đó chưa có thảm như bây giờ. Tấm vải được trải từ ngoài cổng, men theo con đường đất, đi qua sân, vào tận bên trong cung điện, đến đúng chỗ Đức Phật sẽ ngồi thọ thực. Vương tử đứng chờ từ sớm, lòng đầy hân hoan.

Khi Đức Phật đến nơi đầu đường, Ngài dừng lại, đứng yên, không bước lên tấm vải. Vương tử Bồ Đề vội vàng chạy ra, chắp tay cung kính:

“Bạch Thế Tôn, xin hãy đặt chân lên con đường này và đi vào cung điện của con để con được nhiều phước lành.”

Đức Phật vẫn đứng im lặng. Vương tử bối rối, thỉnh lần thứ hai:

“Bạch Thế Tôn, xin hãy đặt chân lên đây, vào cung điện mới xây của con, để nhờ công đức này mà con được hưởng nhiều phước lành.”

Phật vẫn không nhúc nhích. Lần thứ ba, vương tử lại khẩn khoản, nhưng Đức Phật vẫn đứng yên. Ngài A Nan bấy giờ mới bước đến, nhẹ nhàng nói với vương tử:

“Thưa vương tử, Thế Tôn nghĩ đến những người nghèo khổ không có áo mặc. Số vải này có thể dùng để giúp rất nhiều người nghèo che chở tấm thân. Vì vậy, hãy cuốn vải lại, Thế Tôn sẽ đi vào cung điện.”

Vương tử Bồ Đề bừng tỉnh. Ông chợt hiểu ra ý nghĩa sâu xa trong hành động của Đức Phật. Ông vội sai người cuốn hết số vải lại, cất đi. Đức Phật bấy giờ mới chậm rãi bước vào cung điện, đi trên con đường đất thường ngày. Đến nơi, Ngài dừng lại trước thềm nhà, nơi có sẵn chậu nước để rửa chân, rồi rửa tay trước khi thọ thực, theo đúng phong tục của người Ấn Độ thời bấy giờ.

Sau bữa trai tăng, vương tử Bồ Đề quỳ xuống, xin quy y Phật lần thứ ba trong đời. Ông nghẹn ngào:

“Bạch Thế Tôn, mẹ con đã quy y cho con khi con còn nằm trong bào thai, và khi con còn ẵm ngửa. Hôm nay con đã trưởng thành, con xin quy y Thế Tôn lần nữa.”

Rồi ông ngập ngừng hỏi:

“Bạch Thế Tôn, khi con trải vải để mong Thế Tôn bước lên, trong lòng con có suy nghĩ rằng nếu Thế Tôn đặt chân lên vải, con sẽ có con nối dõi. Còn nếu Thế Tôn không đặt chân lên, con sẽ không có con. Hôm nay Thế Tôn đã không bước lên tấm vải, vậy phải chăng con sẽ không có con?”

Đức Phật nhìn vương tử với ánh mắt từ bi, đáp:

“Đúng như vậy, này vương tử Bồ Đề, con sẽ không có con nối dõi.”

Vương tử sững sờ, gương mặt buồn rầu, hỏi:

“Bạch Thế Tôn, do nghiệp nhân gì mà con không có con?”

Đức Phật ôn tồn kể:

“Này vương tử, trong một kiếp xưa, hai vợ chồng con đi thuyền trên biển, chẳng may thuyền bị đắm. Hai vợ chồng con trôi dạt vào một hoang đảo. Trên đảo có rất nhiều chim nhưng không có gì để ăn. Suốt thời gian sống trên đảo đó, hai vợ chồng con chỉ ăn trứng và chim non, vì không bắt được chim lớn. Các con chim non mới nở không bay được, nên con ăn chúng rất nhiều, và ăn cả trứng. Vì nghiệp sát sinh nặng nề đó, nên bây giờ con không còn phước để có con.”

Vương tử Bồ Đề lặng người, nhận ra bài học sâu xa. Đức Phật mới nói bài kệ:

“Nếu biết yêu tự ngã, phải khéo bảo vệ mình. Người trí trong ba canh, phải luôn luôn tỉnh thức.”

Ý nghĩa câu chuyện

Câu chuyện về vương tử Bồ Đề dạy chúng ta rằng nghiệp quả luôn vận hành quanh ta, và chỉ một sơ suất nhỏ trong lúc bất giác cũng có thể tạo ra những nghiệp nặng nề. Người trí là người luôn tỉnh thức, biết quý trọng phước báu, biết nghĩ đến người khác, và đặc biệt là biết tránh xa những hành động sát sinh, vì mọi nghiệp đều có quả báo. Hãy luôn giữ tâm từ bi và tỉnh giác trong mọi hoàn cảnh.

Biên soạn từ pháp thoại của TT. Thích Chân Quang