Voi Thoát Bãi Lầy

Buổi sáng ở thành Xá Vệ, mặt trời vừa nhô lên khỏi lũy tre, không khí còn se lạnh. Một con voi to lớn, lừng lững như một tòa thành, đang được dẫn ra ngoài thành để hít thở khí trời. Đó là con voi chúa của vua Ba Tư Nặc, từng tung hoành giữa bao trận mạc, từng chở nhà vua xông pha nơi chiến địa. Nhưng giờ đây, nó đã già. Da nhăn nheo, đôi mắt đục ngầu, bước đi chậm chạp. Bầy tôi của vua muốn cho nó được thư giãn nơi đồng cỏ, nhưng ai ngờ, con voi sẩy chân, lún sâu xuống một bãi lầy ven đường. Nó càng cố sức vùng vẫy, càng bị kéo sâu thêm. Bùn đen ngòm bám chặt lấy thân hình vĩ đại, nhấn chìm dần. Những người lính xung quanh hốt hoảng, chạy tới kéo vòi, đẩy thân, nhưng sức người không thể nhấc nổi một con voi. Họ chỉ còn biết đứng nhìn, bất lực.

Tin tức bay nhanh về triều. Vua Ba Tư Nặc đang ngồi trong điện, nghe tin liền đứng bật dậy, sắc mặt tái đi. Nhà vua yêu quý con voi này như một chiến hữu. Nó đã bao lần cứu vua trong hiểm nguy, đã cùng vua chinh chiến khắp nơi. Vua vội vã lên kiệu, ra tận nơi. Đến nơi, nhìn thấy con voi già đang vùi mình trong bùn lầy, đôi mắt nó ngước lên nhìn vua như van lơn, lòng vua quặn thắt. Vua quay sang người quản tượng, giọng run run:

“Ta cần con voi này sống. Bất cứ giá nào, ngươi phải đưa nó lên!”

Người quản tượng cúi đầu, lòng đầy trăn trở. Ông biết rằng, với một con voi già như thế, chỉ có một cách duy nhất là khơi dậy chính sức mạnh tiềm ẩn trong nó. Ông chợt nhớ lại những ngày xưa, khi con voi này còn trẻ, nó từng xông pha trận mạc, nghe tiếng trống trận là hăng hái vô cùng. Ông nghĩ: “Nếu ta dựng lại không khí chiến trận, có lẽ nó sẽ tìm lại được sức mạnh ngày nào.”

Người quản tượng tâu lên vua:

“Tâu bệ hạ, thần xin phép được dựng lại một chiến trường giả. Xin bệ hạ cho quân sĩ mang giáo mác, voi ngựa, và đánh trống thật to.”

Vua ngạc nhiên nhưng gật đầu đồng ý. Ngay lập tức, quân lính được điều động. Họ vây quanh bãi lầy, cầm giáo, cầm mác, la hét vang trời. Tiếng chiêng, tiếng trống nổi lên dồn dập, như một trận chiến thực sự. Con voi đang mệt mỏi, tưởng chừng buông xuôi, bỗng đôi tai vểnh lên. Nó nghe thấy tiếng trống, tiếng quân reo, những âm thanh quen thuộc của một thời oanh liệt. Ký ức chiến trường ùa về: những trận đánh ác liệt, những tiếng hò reo chiến thắng, sự tung hoành giữa muôn quân. Một luồng sức mạnh dâng trào trong huyết quản. Con voi rống lên một tiếng vang dội, rồi dồn hết sức lực còn lại, rút một chân trước lên khỏi bùn, đạp mạnh vào một mô đất cứng. Nó tiếp tục nhích, từ từ, từng chút một, cuối cùng cũng nhấc được nốt những chân còn lại. Bùn lầy phun ra, con voi bước lên bờ, đứng hiên ngang giữa tiếng reo hò của quân lính. Vua Ba Tư Nặc mừng rỡ, thở phào nhẹ nhõm.

Trong khi đó, các thầy tỳ kheo đang đi khất thực ngang qua, thấy cảnh tượng lạ liền dừng lại xem. Các thầy đứng xem suốt cả buổi, quên cả thời gian, cho đến khi con voi được cứu thoát, mọi người mới giải tán. Các thầy trở về tinh xá Kỳ Viên, vẫn còn bàn tán về sự việc. Buổi chiều, khi Đức Phật đang ngồi trong pháp đường, các thầy tụ họp lại, kể lại câu chuyện cho Ngài nghe:

“Bạch Thế Tôn, sáng nay chúng con thấy con voi của vua Ba Tư Nặc bị sa lầy. Nhờ người quản tượng dựng lại cảnh chiến trận, nó mới thoát được. Thật kỳ diệu!”

Đức Phật mỉm cười, nhìn các thầy, rồi nói:

“Này các tỳ kheo, con voi ấy bị sa lầy, nhưng nó đã thoát ra được nhờ gợi lại hùng khí chiến trận. Còn chúng ta, tất cả chúng sinh, đều đang chìm trong một bãi lầy khác, bãi lầy vô minh, tham sân si. Bãi lầy ấy vô hình, không ai nhìn thấy, nhưng nó đang nhấn chìm tất cả. Con voi có thể thoát ra nhờ tiếng trống trận, còn chúng ta, làm sao để thoát ra khỏi bãi lầy vô minh đây?”

Các thầy im lặng suy nghĩ. Đức Phật lại nói:

“Muốn thoát khỏi bãi lầy vô minh, ta cần có sức mạnh của trí tuệ, của phước đức, của ý chí. Nhưng trước hết, ta phải nhận ra rằng mình đang ở trong bãi lầy. Nếu không thấy mình đang chìm, làm sao có thể thoát ra?”

Đức Phật nhìn quanh, giọng trầm ấm:

“Vậy, các thầy có thấy mình đang chìm trong bãi lầy không?”

Tất cả đều chợt tỉnh ngộ. Họ nhận ra rằng, chính sự nhận biết mình đang chìm đã là một bước giác ngộ đầu tiên. Ai không thấy, không tin mình đang chìm, người đó vẫn còn si mê. Còn ai thấy được, chính là đã bắt đầu con đường tu tập.

Ý nghĩa câu chuyện

Câu chuyện con voi thoát bãi lầy là hình ảnh ẩn dụ cho chính chúng ta. Chúng ta đang chìm trong bãi lầy vô minh, tham sân si, nhưng không nhận ra. Để thoát ra, trước hết phải thấy rõ mình đang chìm. Đó là sự tỉnh thức đầu tiên, là khởi đầu của mọi công đức và trí tuệ. Như con voi cần tiếng trống trận để khơi dậy hùng khí, chúng ta cần chánh niệm tỉnh giác để nhận diện lỗi lầm của chính mình, từ đó tinh tấn tu tập, thoát khỏi bãi lầy sinh tử.

Biên soạn từ pháp thoại của TT. Thích Chân Quang