Viên ngọc của vua Ba Tư Nặc

Buổi sáng hôm ấy, nắng vàng trải dài trên con đường làng, vị tỳ kheo trẻ bước chân đều đặn, bình bát ôm trước ngực. Đã mười hai năm nay, mỗi ngày ông đều đi qua con đường này, đến trước căn nhà của gia chủ giàu có, nơi có hai vợ chồng già luôn đón ông bằng nụ cười hiền hậu. Hôm nay cũng vậy, nhưng có điều gì đó khác lạ, không khí có vẻ im ắng hơn thường lệ.

Mười hai năm trước, khi vị tỳ kheo còn trẻ, ông đi khất thực ngang qua tiệm kim hoàn của hai vợ chồng già. Họ nhìn ông, bỗng dưng thấy thương như con cháu trong nhà. Có lẽ do duyên xưa, họ thỉnh ông: “Thầy đừng đi khất thực vất vả nữa, mỗi ngày cứ đến đây, chúng tôi sẵn sàng vật thực, thầy dùng rồi về tu.” Từ đó, mỗi ngày vị tỳ kheo đều đến, ăn cơm, rồi về tinh xá ngồi thiền. Tình thân ái ngày càng đậm đà. Vị tỳ kheo thầm tự hào vì mình có phước, trong khi các huynh đệ phải rong ruổi khắp nẻo đường, đi từng nhà xin từng bát cơm.

Nhưng đời vô thường, duyên phước nào rồi cũng cạn, ân nghĩa nào rồi cũng phai. Cái tâm đắm chấp, tự hào, ỷ lại của vị tỳ kheo tích lũy suốt mười hai năm, đến lúc phải trả giá. Sáng hôm ấy, khi vị tỳ kheo đến, người hầu nấu ăn đã xin phép về quê. Bà vợ bận việc phía sau, ông chủ nhà sực nhớ đã đến giờ cơm, vội xuống bếp. Ông đang làm cá, tay dính đầy máu. Trên bàn, vàng bạc châu báu để la liệt, vì họ tin tưởng vào đạo đức của vị tỳ kheo, chẳng có gì phải giấu.

Giữa lúc đó, người của triều đình đến, mang theo một viên ngọc quý vua Ba Tư Nặc mới được tặng, nhờ ông gia chủ làm cách nào để đeo được. Ông chủ vội vàng chạy ra, tay còn dính máu cá, nhận lấy viên ngọc, ngắm nghía rồi hứa vài ngày sẽ làm xong. Ông đặt viên ngọc xuống bàn, vội vàng chạy xuống rửa tay. Vài phút sau, khi ông trở lên, viên ngọc đã biến mất.

Ông chủ nhà sững sờ, nhìn quanh: trong nhà chỉ có vị tỳ kheo đang ngồi yên lặng, bà vợ thì bận việc phía sau. Ông không thể tin nổi, nhưng sự thật hiển nhiên là vậy. Ông cố giữ bình tĩnh, hỏi nhẹ nhàng: “Thầy có để ngọc ở đâu không? Thầy có cất ở đâu không?” Vị tỳ kheo lắc đầu im lặng. Ông lại nói: “Thầy có để đâu, thầy cho xin lại. Cái này của triều đình, nguy hiểm lắm. Mất là cả nhà bị chém hết.” Vị tỳ kheo vẫn lắc đầu. Ông chủ nói nặng hơn: “Thầy tu hành, vàng bạc người tu không dùng được. Thôi thầy đừng xài làm gì.” Vị tỳ kheo vẫn im lặng.

Áp lực từ triều đình, nỗi sợ hãi cái chết bao trùm, ông chủ bắt đầu nổi giận, mắng nhiếc, đe dọa. Lời lẽ ngày càng gay gắt: “Thầy đến mức này thì tôi với thầy hết tình nghĩa!” Ông túm áo vị tỳ kheo, giật mạnh. Bộ áo tu sĩ thời đó không có nút, chỉ quấn quanh người, dễ tuột. Ông giật áo ra, lục lọi bình bát, túi xách, nhưng không có gì. Ông quăng áo lại, gằn giọng: “Thầy giấu chỗ nào?” Vị tỳ kheo vẫn lắc đầu im lặng.

Không còn nghi phạm nào khác, áp lực quá lớn, ông chủ mất kiểm soát, lao vào đánh đập vị tỳ kheo. Ông tát, ông đấm, ông tra tấn. Vị tỳ kheo vẫn im lặng, không kêu ca, không thanh minh. Máu chảy từ miệng, một chiếc răng rụng ra. Bà vợ nghe tiếng động chạy lên, hoảng hốt la lớn: “Ông ơi, ông thầy tu không có lấy đâu!” Ông chủ gạt bà té xuống, gầm lên: “Bà già, bà có lấy không? Nếu bà không lấy thì ông này lấy, vì tôi dứt khoát không lấy. Trong nhà chỉ có ba người!” Bà vợ khóc lóc can ngăn nhưng không được.

Trong lúc cơn giận đang bùng phát, con ngỗng trong nhà nghe mùi máu chạy vào. Ông chủ đá một cái, con ngỗng lăn ra chết ngay. Vị tỳ kheo nhìn con ngỗng, ánh mắt thoáng buồn. Ông chủ hỏi: “Ngỗng chết chưa?” Vị tỳ kheo đáp: “Chết rồi.” Ông chủ định mổ bụng con ngỗng, nhưng vị tỳ kheo nói tiếp: “Nãy con ngỗng nó nuốt viên ngọc.” Ông chủ vội mổ bụng con ngỗng, quả nhiên viên ngọc nằm trong đó. Ông sững sờ, quỳ xuống trước vị tỳ kheo, nhận ra sự vĩ đại của ông.

Nhưng mọi chuyện đã quá muộn. Vị tỳ kheo bị đánh quá nặng, gãy răng, vỡ lá lách, bể gan. Ông lết về tinh xá rồi qua đời. Ông chủ nhà hối hận, dằn vặt, không bao lâu cũng bệnh rồi chết. Các vị tỳ kheo hỏi Phật, Phật không bình luận mà chỉ nói bài kệ: “Một số vào bào thai, kẻ ác rơi địa ngục, người thiện lên cõi trời, vô lậu chứng niết bàn.” Ông chủ vì cúng dường mười hai năm nhưng đã gây nghiệp sát, sẽ xuống địa ngục. Bà vợ hiền lành sẽ lên cõi trời. Con ngỗng đã vào thai bà vợ, sẽ sinh ra làm con. Còn vị tỳ kheo, nếu đã vô lậu sẽ chứng niết bàn.

Câu chuyện về vị tỳ kheo chịu oan để bảo vệ mạng sống con ngỗng là một bài học lớn về lòng từ bi và sự kham nhẫn. Ông đã chịu đựng sự khinh bỉ, đánh đập, sỉ nhục, mất hết danh dự, chỉ vì không muốn mang tội sát sinh. Ông thà chịu oan khuất để cứu một chúng sinh vô tội.

Ý nghĩa câu chuyện

Bài học sâu sắc từ câu chuyện: tình cảm thế gian mong manh, dễ đổi thay, đừng ỷ lại hay đắm chấp vào đó. Khi gặp oan ức, hãy nhớ đến vị tỳ kheo, học hạnh kham nhẫn và từ bi, sẵn sàng chịu thiệt để bảo vệ điều tốt lành. Đồng thời, đừng vội tin những lời nói xấu về ai, vì có thể họ đang chịu oan như vị tỳ kheo.

Biên soạn từ pháp thoại của TT. Thích Chân Quang