Vị vua chinh phục thế gian và hai minh triết tối thượng

Gió chiều lướt qua vườn Thượng Uyển, mang theo hương hoa lạ ngát rừng. Ánh nắng vàng vọt hắt qua kẽ lá, đốm sáng nhảy múa trên nền cỏ xanh mướt. Tiếng chim hót lảnh lót vang lên rồi bặt hẳn khi một bóng người uy nghi bước đi giữa thảm cỏ. Đó là một vị vua, báu bối trên đầu lấp lánh, áo bào thêu rồng phượng bay nhẹ trong gió. Ngài vừa phất tay, đám cung nữ đang cúi rạp vội lùi lại, những quan thị vội vàng nép vào bóng cây xa xa. Không một ai dám bén mảng tới gần, vì uy quyền của ngài lúc này sắc như gươm tuốt trần.

“Các ngươi, lui hết. Trẫm muốn một mình.”

Giọng ngài vang lên lạnh lẽo, khiến không khí như ngưng đọng. Những bước chân dẫm lên lá khô sột soạt rồi tách xa dần. Vị vua đứng giữa vườn hoa, lồng ngực bỗng thắt lại một cảm giác trống vắng kỳ lạ.

Đã bao nhiêu năm trôi qua, từ khi lên ngôi báu, ngài cầm quân đi đánh khắp thiên hạ. Có những nước phải hao binh tổn tướng mới chiếm được, cũng có những quốc gia thấy cờ quân ngài kéo tới đã buông gươm giáo đầu hàng. Bờ cõi ngài dừng lại chỉ vì biển cả mênh mông hoặc đỉnh núi cao ngựa không vượt nổi. Giờ đây, quyền lực ngài không còn giới hạn, tiền của chất đầy kho, muôn dân thần phục dưới bàn tay sắt. Thế nhưng, khi đứng trên đỉnh cao ấy, ngài chợt nhận ra: còn gì cao hơn nữa để chinh phục?

Ngài đi dạo giữa hoa thơm cỏ lạ, đôi mày khẽ nhíu lại. Bàn tay siết chặt chuôi gươm vàng, tim đập những nhịp nhanh không rõ nguyên do. Một câu hỏi giằng xé trong đầu: đời người cứ muốn đi tới mãi, vậy cái gì sau quyền lực? Ngài dừng bước, quay sang gọi vị cận thần đang đứng co ro xa xa.

“Trẫm đã thắng khắp thiên hạ, nhưng tâm không thỏa. Các khanh nói, còn chi cao hơn ngai vàng này?”

Quan cận thần run run cúi đầu, giọng lắp bắp:

“Tâu bệ hạ, thần... thần nghĩ không gì cao hơn quyền lực của người. Nhưng nếu bệ hạ muốn, có lẽ là những đạo lý của thế gian?”

Vị vua gật gù, ánh mắt bừng sáng như tìm thấy mạch suối giữa sa mạc. Ngài xua tay:

“Đúng rồi. Trẫm sẽ chinh phục minh triết. Hãy truyền lệnh: tỏa đi khắp hang cùng ngõ hẻm, gom hết mọi triết lý về cho trẫm!”

Lệnh ban ra, các cận thần họp tức khắc, chia đường chỉ lối, xuất tiền trang bị đoàn người. Từng tốp sứ giả cưỡi ngựa rẽ gió đi khắp thế gian. Nơi đâu có giáo sư lỗi lạc, họ đến ghi chép; làng mạc nào có triết gia uyên bác, họ lặn lội tìm nghe; hang sâu có đạo sĩ ẩn tu, họ leo đá bám rêu ngồi viết lại. Năm này qua tháng nọ, thẻ tre chất đầy kho. Nhưng thời gian không chờ đợi. Vị vua bắt đầu gầy gò, cơn ho khan vang giữa đêm, da xanh như nhớp nước. Ngài nằm trên sập vàng, bàn tay gân guốc bấu chặt mép chiếu, mắt mở trừng trừng nhìn cửa.

“Đạo lý đâu rồi? Trẫm còn chưa thấy một thẻ tre!”

Quan ngự y quỳ xuống, giọng nghẹn:

“Bệ hạ định tâm. Chúng thần đã thu về gần đủ. Xin dùng thuốc thú quý cho trường thọ, sẽ đọc được hết.”

Vua thở dài, biết câu “định tâm” thường là điềm báo có chuyện. Bệnh tình vẫn lâm thâm. Từng người lác đác mang thẻ tre về, chất thành đống cao hơn đầu người.Khi gần đủ, quan cận thần dẫn đoàn vào tâu:

“Muôn tâu bệ hạ, thiên hạ đạo lý đã thu về gần trọn. Chỉ còn vài người mất liên lạc.”

Vua bảo khiêng đến. Nhà rộng hơn cả hội trường mà thẻ tre chật kín từ đầu này sang đầu kia. Ngài thều thào:

“Chừng nào trẫm đọc hết đống này?”

Quan thưa:

“Tuổi đã cao, bệnh đã nặng, chưa đọc một phần nhỏ e đã... Xin cho gom học giả rút gọn.”

Hai năm ròng, đống thẻ thu gọn bằng mặt bàn. Vua nằm hấp hối, mắt dõi theo đống mới:

“Giờ cũng không đọc nổi. Rút lại một thẻ thôi!”

Một tháng sau, quan lớn nhất mang hai thẻ tre vào. Ngự y ngăn nhưng vua đã ngáp hơi, mắt lờ đờ. Quan lớn dơ thẻ thứ nhất:

“Minh triết tối thượng thứ nhất: tất cả thế gian là vô thường.”

Ngài vừa thốt “nghe rồi” thì hơi tắt, tim ngừng đập. Quan run tay rút thẻ thứ hai, nhưng vua đã đi rồi. Tiếng khóc nức nở vang lên, quan vẫn nghẹn ngào đọc giữa không gian tang tóc:

“Minh triết thứ hai: tất cả đều là nghiệp duyên nhân quả chi phối.”

Đó là bước ngoặt: bao quyền lực, bao năm sai người lùng sục, ngài chỉ kịp thấm một chữ vô thường trước khi nhắm mắt. Đống thẻ tre kia hóa thành tro bụi ý nghĩa, bởi chân lý chẳng nằm ở số lượng.

Sau này, đệ tử Phật nghe câu chuyện, ngồi thiền quán thân vô thường, thấy hơi thở mà không điều khiển, hiểu cảm giác vui buồn chỉ là tạm bợ. Họ không cần đem quân đánh thế gian, cũng chẳng chờ đến hơi thở cuối. Ngay từ cửa chùa, thầy dạy: thế gian vô thường, nhân quả chi phối. Họ vận dụng, lòng nhẹ tênh, không tạo nghiệp ngu dại. Đời sống an lạc, tự tại vượt ngoài khen chê.

Ý nghĩa câu chuyện

Vị vua tốn cả đời chinh phục thế gian mới nghe được hai minh triết tối thượng là vô thường và nhân quả, lại kịp nghe có một điều trước khi mất. Người con Phật từ đầu đã được dạy hai chân lý ấy, hạnh phúc hơn vua nhiều nhưng thường xem thường, không áp dụng vào tu tập. Đạo Phật là đạo thấy như thật; nắm vô thường và nghiệp quả mà thực hành sẽ mở tâm linh, vượt vọng tưởng đến vô ngã.

Biên soạn từ pháp thoại của TT. Thích Chân Quang