Vị tỳ kheo sợ bị đọc tâm và bài học nhiếp tâm

Chiều tà, ánh nắng le lói qua kẽ lá trong vườn cây tại làng Matica. Gió nhẹ mang mùi trái chín, tiếng chuông mõ từ tịnh xá vẳng lại đều đặn. Vị tỳ kheo trẻ đứng giữa hội chúng, tai vểnh lên nghe sáu mươi vị A La Hán kể về bà mẹ Matica đã lo cho các ngài từ cái y đến miếng ăn, nghĩ gì được nấy. Lòng ông bỗng cuồn cuộn, hai má nóng rát, bàn chân lâng lâng muốn bước ngay:

“Có người nào tuyệt vời vậy, mình muốn cái gì cho cái đó liền. Chỗ đó sướng thật, mình phải về đó!”

Ông chưa từng được ai lo lắng chu đáo, nay nghe chuyện bèn khởi tâm thích thú mãnh liệt. Phật đứng im, ánh mắt từ bi, gật đầu cho phép ông đi. Ông lẹ làng ôm bát tới làng, gặp bà Matica đang ngồi trước hiên nhà. Bà mỉm cười, nếp nhăn cuộn lại:

“Ngài cứ đến đây ở tu, mẹ lo cho.”

Ngày đầu, thấy y ông cũ sờn, bà cho người mang y mới tới. Ông sờ vào vải mới, khoé môi nhếch lên. Lối đi trước cửa gồ ghề, bà sai sửa phẳng. Bữa ông thèm lẩu Thái, chưa kịp nói, bà đã bưng tới. Ông thích gỏi, gỏi có mặt. Mấy ngày đầu ông sướng rên, ngỡ đời tu bỗng hóa cõi tiên.

Nhưng tới sáng ngày thứ tư, ông bước ra sân, gió lạnh thổi vào gáy khiến ông rùng mình. Ông chợt nghĩ: “Bà ta ở xa mà biết hết ý thầm của mình. Mình còn bao niệm xấu xa, lẩm cẩm, bà đều đọc được.” Tim ông thắt lại, hơi thở gấp gáp, tay run run xách y bát:

“Chết cha, mình khởi cái gì bà biết hết trơn. Tâm mình còn đủ thứ chuyện đổng, bà biết thì sao ta chịu nổi!”

Ông tưởng tượng bà đang ở nhà bật cười vì những ý nghĩ tào lao của mình, mặt đỏ bừng, cuốn gói chạy mất tiêu về Phật, thở dốc:

“Bạch Thế Tôn, đời sống sung sướng nhưng con quá sợ vì bà biết hết tâm con. Con nghĩ gì bà biết đó, làm sao con dám sống gần!”

Phật nhìn ông, giọng điềm tĩnh:

“Ta biết. Nhưng sao ông không sợ ta? Ta cũng biết tâm ông. Tại ta đã là Phật, tinh tế khéo léo hơn bà. Còn bà mới đắc quả nên lộ liễu thôi. Ông phải trở lại đó, nơi ấy là chỗ tu tốt.”

Ông cúi đầu, lòng rối như tơ vò, nhưng không dám trái lời Phật. Ông ôm y bát lén lút quay lại làng. Từ xa tới, bà đã biết, vẫn âm thầm cúng dường. Phật từng dặn:

“Đừng sợ nữa. Lo giữ cái tâm. Nếu lỡ bà có đọc được thì bà thấy trong tâm ông là từ bi, trí tuệ. Giữ ba ngày thôi.”

Ông nơm nớp, ngày đêm không dám khởi niệm lung tung, mỗi lần tâm loạn liền nhắc lời Phật. Sáng ngày thứ tư, thân tâm lặng lẽ, ông bật chứng A La Hán. Ông nhớ lại kiếp 99 bà là vợ giết ông, kiếp 100 bà cứu ông. Hai bên trao đổi tâm, ông giải nghĩa cảnh giới đệ tứ quả. Rồi ông nhập diệt, bỏ thân. Bà sau này lên trời chứng đạo.

Ý nghĩa câu chuyện

Tâm lăn săn khó dữ theo dục quay cuồng; vị tỳ kheo nhờ nỗi sợ bị người khác đọc được tâm mà ép mình nhiếp tâm, chỉ ba ngày đã đắc đạo. Ai điều phục được tâm sẽ được vô vàng an lạc, còn trốn chạy dục vọng không bằng đối diện và giữ tâm trong lành.

Biên soạn từ pháp thoại của TT. Thích Chân Quang