Vị tỳ kheo lùn và bài kệ giết cha giết mẹ

Gió chiều lướt qua những tán cây sa-la trong rừng Kỳ Viên, mang theo mùi cỏ dại và tiếng chuông nhẹ bổng từ tháp cao vọng lại. Ánh nắng vàng tà đang trượt dài trên nền sân cát, nơi Đức Phật ngồi kiều dưỡng trên tọa cụ, bóng ngài trải dài như một nếp lặng lẽ của đất trời. Xa xa, tiếng bước chân sandal gỗ lộc cộc vang lên, năm vị tỳ kheo từ miền xa vừa trở về thăm Phật, áo cà sa còn vương bụi đường.

“Bạch Thế Tôn, chúng con từ phương Bắc trở về, lòng mong được nghe Ngài dạy bảo.”

Họ vừa bước qua cửa hương thất rộng rộng, bỗng một bóng người nhỏ bé xẹt ra. Vị tỳ kheo ấy thấp đến mức ngang bụng người, đi cuốn giữa lớp y vàng, trông như một đứa trẻ lạc giữa rừng người. Mấy vị khách khất thực lướt mắt, trong thâm tâm khẽ nảy lên một chút khinh thường: hình thể thấp kém làm sao thành bậc thánh? Phật nhắm hờ mắt, đọc thấu từng niệm tưởng ấy.

Những vị tỳ kheo khách vốn thuộc chủng tộc Ấn Độ phương Nam, da ngăm, thân hình cao lớn, quen nhìn cái đẹp bằng tướng mạo. Họ đã đi ròng rã mấy tháng trời, từ bỏ làng mạc để tìm về Kỳ Viên tu học, tích lũy công phu nhưng chưa dứt sạch cái mê lầm xem thường hình tướng. Giờ đây, sự mệt nhọc cộng với thói quen phân biệt khiến họ vấp ngay vào lỗi lầm khi gặp ngài Bà La Kuntaka – vị tỳ kheo lùn nổi tiếng khắp tùng lâm.

Tim năm vị khách thắt lại khi nghe Phật cất giọng trầm, chỉ thẳng vào bóng lùn vừa đi qua:

“Các ông thấy vị tỳ kheo ấy chứ? Chính ngài đã giết cha, giết mẹ, giết hai vua, giết quần thần mà nay vẫn sống an vui.”

Mặt các tỳ kheo khách bỗng tái đi, tròng mắt trợn tròn. Một vị nắm chặt bâu áo, lắp bắp:

“Thế Tôn… sao ngài lại khen kẻ tàn ác? Giết cha mẹ mà được sống thanh thản ư?”

Phật vẫn ngồi im, khóe môi như có nụ cười hiền hòa nhưng chưa giải thích. Vị tỳ kheo khách khác quỳ sụp, giọng run:

“Bạch Phật, nếu ngài nói thật, chúng con kinh hãi! Một kẻ sát nhân sao lại ra giữa chúng con?”

Phật lặng nhìn, rồi từ từ nói tiếp, giọng như giọt nước thấm đá:

“Ta bảo ngài ấy giết cha tham ái, giết mẹ vô minh, giết hết phiền não vọng tưởng. Đó là phạm chí – kẻ quân tử thoát khổ, nên mới an vui.”

Vị tỳ kheo khách vụt ngẩng đầu, nước mắt lăn dài trên gò má đen nhẫy mồ hôi:

“Ý Ngài là… ngài Bà La Kuntaka là A La Hán? Chúng con đã khinh thường một bậc thánh?”

Phật gật đầu nhẹ. Không khí bỗng nặng trĩu. Năm vị khách đưa tay ôm đầu, bàn tay run run chạm đất, cái cảm giác hối hận như luồng điện giật từ ngực trào lên cổ. Họ vừa nhận ra: kẻ mình coi thường lại là bậc đã diệt sạch lậu hoặc. Sự xấu hổ dày vò, nhưng chính nỗi hối hận tột độ ấy mở toang cửa tâm linh.

Điểm nút xảy ra khi Phật phán tiếp:

“Kẻ khinh người do tướng mạo là kẻ lang thang trong pháp. Còn các ông, nhờ hối hận thật lòng nên sẽ chứng quả trong nhà thiền.”

Ngay khoảnh khắc ấy, năm vị tỳ kheo khách như bừng tỉnh. Họ sụp lạy xuống đất, trán chạm cát ấm, không còn mảy may kiêu mạn. Cái thủ thuật của Phật – đẩy họ vào ngỡ ngàng rồi giật ngược lại – đã làm bật gốc rễ xem thường.

Từ ngày ấy, năm vị ở lại Kỳ Viên, mỗi sáng đều đến đảnh lễ ngài Bà La Kuntaka. Họ học cách nhìn người bằng tâm thanh tịnh, không đo bằng thước cao thấp. Mùa mưa năm ấy, khi ngồi thiền dưới mái tăng xá, từng vị lần lượt chứng được quả vị, nụ cười trên môi nhẹ như mây đầu núi. Cuộc đời họ rẽ sang dòng suối mát, không còn lang thang giữa rừng tà kiến.

Ý nghĩa câu chuyện

Câu chuyện cho thấy Đức Phật dùng thủ thuật đẩy người ta vào sai lầm để giật ngược lại, giúp tỳ kheo khách thấy rõ lỗi khinh thường hình tướng. Hối hận chân thành là đạo đức, là cửa ngõ khai ngộ; người biết hối hận và tàm quý mới thoát khổ, còn kẻ không biết xấu hổ vì lầm lỗi là bất thiện, không thể dùng được.

Biên soạn từ pháp thoại của TT. Thích Chân Quang