Vị tỳ kheo không rời xa quê

Trong một thị trấn nhỏ ven kinh đô Xá Vệ, nắng chiều vàng nhạt trải dài trên con đường đất. Tiếng chuông chùa văng vẳng, hòa cùng tiếng chim ríu rít trên cành cây. Một vị tỳ kheo ôm bát, bước thong thả trên con đường quen thuộc. Chỉ cần đi vài bước, ngài đã gặp những người bà con giàu có, họ mỉm cười, đặt vào bát ngài đầy những món ăn ngon lành. Ngài cúi đầu cảm ơn, rồi quay về tinh xá, sống một đời giản dị, thanh đạm.

Vị tỳ kheo ấy tên là Nigamavasi, xuất thân từ một gia đình giàu có. Sau khi xuất gia, ngài không đi xa, mà ở lại gần quê hương, mỗi ngày ôm bát khất thực trong thị trấn nhỏ. Ngài không mong cầu gì nhiều, chỉ cần đủ ăn để tu tập. Nhưng điều đó khiến nhiều vị tỳ kheo khác nghĩ xấu. Họ bàn tán: “Ông này xuất gia rồi mà còn luyến ái bà con, không chịu đi xa, chỉ ở đây để được ăn ngon.”

Lời đàm tiếu lan dần, rồi có người đi mách với Đức Phật: “Bạch Thế Tôn, tỳ kheo Nigamavasi ỷ mình là con nhà giàu, không sống hạnh viễn ly, thanh bần, cứ lẩn quẩn ở quê nhà để hưởng thức ăn ngon của gia đình, không theo chúng tăng vào thành Xá Vệ khất thực.”

Đức Phật lắng nghe, rồi ngài cho gọi vị tỳ kheo ấy đến trước mặt mọi người. Ánh mắt từ bi của Đức Phật nhìn ông, giọng nói trầm ấm:

“Này Nigamavasi, Như Lai nghe rằng ông tuy đã xuất gia nhưng còn luyến ái bà con, không chịu đi đâu xa, cứ lẩn quẩn ở thị trấn của mình để được ăn ngon. Điều này có đúng chăng?”

Vị tỳ kheo chắp tay, đĩnh đạc thưa:

“Bạch Thế Tôn, con là người sống đơn giản, thanh đạm, không mong cầu điều gì. Con ở lại đây vì con không cảm thấy cần phải đi đâu xa. Hơn nữa, con chỉ cần bước ra vài bước, bà con đã cúng đầy bát. Theo luật, khi bát đã đầy thì không được đi xin thêm. Không lẽ con lại cố gắng đi vào tận kinh thành Xá Vệ để xin thêm, rồi bát đâu mà chứa? Đời sống của con rất thanh đạm, con không cần nhiều.”

Đức Phật mỉm cười, gật đầu khen ngợi:

“Nigamavasi thật là đệ tử của ta, cũng giống như ta. Sống thanh đạm, tri túc, không ham muốn nhiều, đó là hạnh của bậc xuất gia.”

Rồi Đức Phật kể một câu chuyện tiền thân. Thuở xa xưa, ngài là một con vẹt sống trên một cành cây sum suê. Con vẹt ấy sống thanh đạm, không mong cầu. Vị trời Đế Thích biết đó không phải là con vẹt tầm thường, mà là hiện thân của một vị Bồ Tát, nên muốn thử lòng. Ông đánh một tiếng sét, làm gãy cành cây sum suê nơi con vẹt đậu. Con vẹt nhẹ nhàng bước sang một bên, đậu trên cành cây trơ trụi, vẫn đứng an ổn, không cần đi đâu, không lăn xăn tìm chỗ khác.

Đức Phật nói: “Người sống không ham muốn nhiều, thanh đạm tri túc như vậy thì rất dễ chứng quả thánh.” Rồi ngài đọc bài kệ:

“Ai yêu quý tinh cần, và e sợ phóng dật, người ấy đã đến gần, bờ giải thoát an vui.”

Lời khen của Đức Phật khiến mọi lời đàm tiếu, dèm pha của các tỳ kheo khác lắng xuống. Nhưng trong thời của chúng ta, có những người khi quá phiền não, nghe thầy mình khen một người huynh đệ mà họ vẫn không chịu, cứ khăng khăng nghĩ theo ý mình rằng người đó xấu. Đó là vì chúng ta dễ kết tội người khác theo suy nghĩ của mình, mà không biết rằng tâm người ta có thể hoàn toàn khác.

Hãy nhớ rằng, cuộc đời bất an, xáo trộn chỉ vì những lời kết tội qua lại. Nếu ta tu lâu, ta sẽ không vội vàng kết tội ai. Nhờ vậy, hoàn cảnh xung quanh trở nên yên ổn, tâm ta cũng yên tĩnh và dễ tu hơn.

Ý nghĩa câu chuyện

Câu chuyện nhắc nhở chúng ta đừng vội kết tội người khác theo suy nghĩ của mình. Sống thanh đạm, tri túc, không ham muốn nhiều là hạnh cao quý của người xuất gia, và cũng là nền tảng để dễ dàng chứng đạt giải thoát.

Biên soạn từ pháp thoại của TT. Thích Chân Quang