Vị tỳ kheo không rời xa quê

Trong một ngôi làng nhỏ nằm ven kinh đô Xá Vệ, có một vị tỳ kheo tên là Nigamavasi. Ngài xuất thân từ gia đình giàu có, nhưng sau khi xuất gia, ngài không đi xa, mà ở lại ngay gần quê nhà, mỗi ngày ôm bát khất thực trong làng. Người dân trong làng đều là bà con quen biết, thấy ngài đi khất thực thì ai cũng quý mến, cúng dường đầy bát.

Chuyện này khiến nhiều tỳ kheo khác trong tăng đoàn không hài lòng. Họ bàn tán: “Ông Nigamavasi xuất gia rồi mà vẫn còn luyến ái gia đình, không chịu đi xa, cứ lẩn quẩn ở đây để hưởng thức ăn ngon. Chúng ta nên đi bẩm bạch với Đức Phật.”

Một hôm, các tỳ kheo ấy đến tinh xá, quỳ trước Đức Phật, trình bày: “Bạch Thế Tôn, tỳ kheo Nigamavasi ỷ mình là con nhà giàu, xuất gia rồi không sống hạnh viễn ly, thanh bần, mà cứ lẩn quẩn ở quê nhà để hưởng thức ăn ngon. Ngài không theo chúng con vào thành Xá Vệ khất thực như mọi người.”

Đức Phật lắng nghe, không vội kết luận. Ngài cho gọi Nigamavasi đến, hỏi trước mặt mọi người: “Nghe nói ông đã xuất gia mà vẫn còn luyến ái bà con, không chịu đi xa, cứ ở lại thị trấn của mình để được ăn ngon. Có đúng không?”

Nigamavasi chắp tay thưa: “Bạch Thế Tôn, con sống đơn giản, thanh đạm, không mong cầu điều gì. Con ở lại đây vì con không cảm thấy cần phải đi đâu xa. Mỗi khi con bước ra vài bước, người ta đã cúng đầy bát. Theo luật, bát đã đầy thì không được đi xin thêm. Con không lẽ lại cố đi vào tận kinh thành để xin thêm, rồi đựng vào đâu? Con không cần nhiều, đời sống con rất thanh đạm.”

Đức Phật mỉm cười, khen ngợi: “Nigamavasi thật là đệ tử của ta, cũng giống như ta, sống không ham muốn nhiều.” Rồi Ngài kể cho mọi người nghe một câu chuyện tiền thân:

“Thuở xưa, ta là một con vẹt sống trên một cây đa lớn. Ta sống thanh đạm, không mong cầu. Một hôm, Đế Thích muốn thử ta, liền đánh một tiếng sét làm gãy cành cây sum suê mà ta đang đậu. Ta nhẹ nhàng bay sang cành cây trơ trụi bên cạnh, vẫn đứng an ổn, không hề nao núng. Người sống ít ham muốn, tri túc, thì rất dễ chứng quả thánh.”

Đức Phật kết luận: “Vị tỳ kheo này đã đi đúng con đường của ta, không có ham muốn nhiều, rất đáng khen.” Rồi Ngài đọc bài kệ:

“Ai yêu quý tinh cần,
Và e sợ phóng dật,
Người ấy đã đến gần,
Bờ giải thoát an vui.”

Nghe xong, các tỳ kheo đều hổ thẹn, nhận ra mình đã vội kết tội người khác chỉ dựa trên suy đoán của mình. Họ xin sám hối với Đức Phật và với Nigamavasi. Từ đó, mọi lời đàm tiếu chấm dứt.

Câu chuyện này dạy chúng ta một bài học sâu sắc: đừng vội kết tội người khác theo ý nghĩ của mình. Chúng ta thường nhìn bề ngoài rồi gán cho người ta những ý đồ xấu, mà không biết rằng tâm họ có thể hoàn toàn khác. Chính những lời kết tội vội vàng ấy gây ra bao bất an, xáo trộn trong cuộc sống.

Ý nghĩa câu chuyện

Đừng vội kết tội người khác dựa trên suy đoán của mình. Hãy nhìn nhận mọi người bằng tâm từ bi, hiểu biết. Người sống tri túc, ít ham muốn, thanh đạm, sẽ dễ dàng tiến tu trên con đường giải thoát.

Biên soạn từ pháp thoại của TT. Thích Chân Quang