Vị trưởng giả kiên định giữa lời chê bai

Buổi sáng hôm ấy, tại thành Angutara, nắng vàng trải dài trên những con đường đất, tiếng chim hót lảnh lót trên cành cây. Một vị trưởng giả, tuổi đã ngoài năm mươi, bận bộ áo choàng trắng tinh, chậm rãi bước ra khỏi dinh thự nguy nga của mình. Ông hít thở không khí trong lành, lòng đầy hân hoan vì hôm nay ông sẽ có dịp đến nghe Đức Phật Thích Ca thuyết pháp – một vị đạo sư mà ông chỉ mới nghe danh, nhưng trong lòng đã dấy lên một niềm tôn kính lạ thường.

Trên đường đi, ông vừa đi vừa nghĩ về những lời đồn về Đức Phật: ngài là bậc giác ngộ, dạy con người sống từ bi, trí tuệ. Ông mong sớm được diện kiến. Nhưng khi vừa qua khỏi một ngã tư, một nhóm người ăn mặc kỳ dị, đầu bù tóc rối, đứng chặn đường ông lại. Họ là những tu sĩ ngoại đạo, gương mặt lộ rõ vẻ hằn học.

“Ông trưởng giả, ông đi đâu mà vội thế?” – một kẻ trong nhóm lên tiếng, giọng châm chọc.

“Tôi đi nghe Đức Phật thuyết pháp.” – trưởng giả đáp, giọng bình thản.

Nghe vậy, cả nhóm ngoại đạo xúm lại, người thì lắc đầu, người thì cười khẩy. Một kẻ bước tới, ghé sát mặt ông, nói với giọng đầy khinh miệt:

“Ông mà đi nghe cái gã Sa-môn Cồ-đàm đó sao? Ông có biết hắn là kẻ giả dối không? Hắn giảng giáo pháp làm cho người ta chán đời, không còn muốn hưởng thụ cuộc sống nữa. Hắn dạy người ta bỏ cha mẹ, cạo đầu đi tu, sống khổ hạnh, làm gánh nặng cho xã hội. Ông nghe hắn rồi sẽ hối hận đấy!”

Trưởng giả đứng yên, lắng nghe hết những lời lẽ cay nghiệt ấy. Lòng ông không hề dao động. Ông nhớ lại những gì mình đã nghe về Đức Phật – một người từ bỏ vương vị, tìm đường giải thoát cho chúng sinh. Những lời nói xấu kia chỉ khiến ông thêm tin rằng Đức Phật là bậc chân tu, vì kẻ ác thường ghét người tốt. Ông mỉm cười, chắp tay, nhẹ nhàng đáp:

“Cảm ơn các người đã nhắc nhở. Nhưng tôi tin vào sự lựa chọn của mình. Tôi sẽ đến nghe pháp.”

Nói rồi, ông bước tiếp, bỏ lại sau lưng những ánh mắt ngỡ ngàng và những tiếng chửi rủa. Dù họ có nói gì, ông vẫn giữ vững niềm tin. Cuối cùng, ông cũng đến được tinh xá, nơi Đức Phật đang ngồi trên tòa cao, uy nghiêm giữa hàng trăm đệ tử. Trưởng giả đảnh lễ, rồi ngồi xuống, lòng tràn ngập bình an.

Đức Phật bắt đầu thuyết pháp. Giọng ngài ấm áp, chậm rãi, từng lời như thấm vào tâm can ông. Ông lắng nghe, quên hết mọi lo toan thế sự. Khi bài pháp kết thúc, ông cảm thấy tâm hồn mình như được cởi bỏ một gánh nặng vô hình. Một niềm hỷ lạc dâng lên, ông nhận ra chân lý về vô thường, khổ, vô ngã. Ngay trong khoảnh khắc ấy, ông chứng được quả Dự Lưu, bước chân vào dòng thánh.

Sau đó, ông đến trước Phật, kể lại hành trình của mình:

“Bạch Thế Tôn, trên đường đến đây, con bị nhiều người ngăn cản, họ nói xấu Ngài đủ điều. Nhưng con không hề lay chuyển, vì con tin vào sự thanh tịnh của Ngài.”

Đức Phật nhìn ông với ánh mắt từ bi, không khen cũng không chê, chỉ nói một bài kệ:

“Dễ thay thấy lỗi người, khó thay thấy lỗi mình. Lỗi người ta bới tìm như tìm trấu trong gạo, còn lỗi mình che đậy như kẻ gian giấu bài.”

Nghe xong, cả gia đình trưởng giả đều chứng quả Dự Lưu. Các vị tỳ kheo thắc mắc hỏi Phật về nhân duyên của ông. Phật kể rằng trưởng giả đã từng cúng dường nhiều đức Phật quá khứ và các vị Độc Giác Phật, nhưng tâm ông còn hướng về thế gian, nên chỉ hưởng phước giàu sang qua nhiều kiếp. Mãi đến đời này, nhờ duyên lành chín muồi, ông mới chứng quả. Bài học là: thấy lỗi người thì dễ, thấy lỗi mình thì khó. Bậc thánh luôn tìm lỗi mình, còn kẻ phàm thì bới lỗi người.

Ý nghĩa câu chuyện

Chúng ta thường dễ dàng nhận ra lỗi của người khác nhưng lại khó nhìn thấy lỗi của chính mình. Người tu cần tập nhìn lại mình, sửa mình từ những lỗi nhỏ nhặt, và khi thấy lỗi người, hãy dùng lòng từ bi để khuyên nhủ kín đáo, không rêu rao, không bới móc. Đó là con đường của bậc thánh.

Biên soạn từ pháp thoại của TT. Thích Chân Quang