Vị thầy thuốc và cơn giận

Trong một khu rừng vắng, dưới những tán cây cổ thụ, các vị tỳ kheo đang chuẩn bị cho mùa an cư kiết hạ. Giữa vòng tròn, tôn giả Chudapala ngồi uy nghi, giọng trầm ấm dặn dò các huynh đệ:

“Trong ba tháng này, mỗi người hãy phát nguyện một hạnh tu cho thích hợp, để tinh tấn mà không bỏ phí thời gian.”

Một vị tỳ kheo thưa: “Bạch thầy, con xin giữ thời khóa tụng kinh mỗi ngày.”

Vị khác tiếp lời: “Con xin ngồi thiền thêm hai tiếng mỗi đêm.”

Đến lượt mình, tôn giả Chudapala chậm rãi nói: “Riêng tôi, tôi sẽ phát nguyện chỉ giữ ba oai nghi: đi, đứng và ngồi. Tôi sẽ không nằm trong suốt mùa an cư này.”

Các vị tỳ kheo đều kinh ngạc trước ý chí sắt đá của bậc trưởng lão. Và quả thật, từ đó về sau, tôn giả không hề nằm. Dù ngủ, Ngài cũng chỉ ngồi hoặc đứng, giữ tâm luôn tỉnh giác. Nhưng chẳng bao lâu, đôi mắt của Ngài bắt đầu đỏ lên, sưng tấy. Ban đầu chỉ hơi khó chịu, sau đó ngày càng nặng, đến mức đi khất thực cũng phải có người dìu.

Dân làng thương tình, mời một vị thầy thuốc chuyên chữa mắt đến. Vị thầy thuốc khám bệnh kỹ lưỡng, rồi nói:

“Bệnh này không nặng, có thể chữa khỏi. Nhưng ngài phải nhỏ thuốc vào mũi trước khi nằm ngủ, để thuốc ngấm dần lên mắt. Tuyệt đối không được bôi trực tiếp lên mắt.”

Tôn giả im lặng gật đầu. Một tuần sau, thầy thuốc quay lại, thấy mắt tôn giả vẫn sưng như cũ, liền cau mày:

“Thuốc của tôi chưa bao giờ thất bại. Chắc chắn ngài đã không tuân thủ chỉ dẫn. Ngài có nằm không?”

Tôn giả im lặng. Thầy thuốc gặng hỏi mãi, cuối cùng mới biết sự thật. Ông lắc đầu, phẩy tay:

“Nếu ngài không nằm, thuốc không thể thấm ngược lên mắt. Bệnh này tôi bó tay. Không phải lỗi của tôi.”

Nói rồi ông bỏ đi. Tôn giả vẫn kiên quyết giữ hạnh không nằm. Và rồi, đôi mắt của Ngài mù hẳn. Dù vậy, trong cơn đau đớn và bóng tối, Ngài vẫn tinh tấn tu tập, không hề than van.

Khi mãn hạ, các vị tỳ kheo đưa tôn giả về tịnh xá, thuật lại mọi chuyện cho Đức Phật. Các vị thắc mắc:

“Bạch Thế Tôn, một bậc trưởng lão tu hành chân chính, tinh tấn như vậy, sao lại gánh chịu nghiệp mù mắt?”

Đức Phật nhìn tôn giả, ánh mắt đầy từ bi, rồi kể lại tiền kiếp:

“Ngày xưa, có một bà mẹ nghèo nuôi ba đứa con. Bà bị bệnh mắt, mù gần hết. Một ông thầy thuốc đến chữa. Bà nói: ‘Tôi không có tiền, nhưng nếu ông chữa cho tôi lành mắt, tôi và ba đứa con sẽ theo hầu hạ ông để đền ơn.’ Ông thầy thuốc đồng ý. Ông chữa một tuần thì mắt bà sáng lại. Nhưng khi khỏi bệnh, bà ta nuốt lời hứa, không chịu theo hầu. Ông thầy thuốc giận lắm. Trong cơn giận, ông bôi lại một loại thuốc khác, khiến bà mù vĩnh viễn. Ông thầy thuốc đó chính là tiền thân của tôn giả Chudapala. Vì tâm sân hận, ông đã tạo nghiệp ác, phải chịu quả báo mù mắt nhiều đời. Dù hôm nay gặp Phật, tu hành tinh tấn, nhưng nghiệp cũ vẫn phải trả.”

Các vị tỳ kheo lặng người. Đức Phật nhẹ nhàng nói bài kệ:

“Tâm dẫn đầu các pháp, tâm là chủ tạo tác. Nếu nói hay hành động với tâm ý ô nhiễm, khổ não sẽ theo ta như xe theo ngựa kéo.”

Ý nghĩa câu chuyện

Cơn giận là một tâm ô nhiễm nguy hiểm, có thể đẩy con người tạo nghiệp ác ngay trong khoảnh khắc. Quả báo của tâm sân hận sẽ theo ta như bóng theo hình, không thể tránh khỏi. Vì vậy, hãy luôn giữ tâm thanh tịnh, tránh để cơn giận điều khiển hành động.

Biên soạn từ pháp thoại của TT. Thích Chân Quang