Vị thầy hoàn tục và bài học về lòng từ bi

Trên ngọn đồi thoáng gió, trong ngôi chùa quen thuộc, tiếng chuông chiều vừa dứt cũng là lúc mấy thầy cùng ngồi lại bên ấm trà nóng. Không khí thanh tịnh của một ngày sắp tàn khiến người ta dễ mở lòng hơn. Tôi ngồi đó, nhìn ra khoảng sân gạch đỏ đã bạc màu nắng mưa, chợt nhớ đến một người bạn cũ nơi phương xa – một vị thầy từng sống gần tôi, từng cùng tu học, cùng chia sẻ bao kỷ niệm. Tôi khẽ hỏi mấy thầy đang ngồi:

“Quý thầy có nghe chuyện ông thầy đó đòi hoàn tục hay không?”

Một vị thầy trẻ ngồi bên cạnh đáp lại, giọng thản nhiên:

“Dạ, thưa thầy, ông ấy hoàn tục rồi chứ không phải đòi nữa.”

Câu trả lời như một nhát dao cứa ngang lòng tôi. Tôi xót xa, tim như thắt lại. Tôi biết rõ nhân quả của người bạn ấy – những hạt giống gieo trồng từ trước đã không đủ mạnh để giữ được phước làm tăng. Nghe tin dữ, tôi chỉ biết lặng im, cảm nhận nỗi đau thấm sâu trong từng thớ thịt.

Thế nhưng, giữa lúc tôi đang chìm trong niềm thương cảm ấy, mấy thầy kia lại lên tiếng công kích. Họ nói về ông thầy hoàn tục với giọng gây gắt, cho rằng ông đã làm nhiều chuyện không xứng đáng, mang tai tiếng này nọ. Tôi ngồi đó, làm thinh, không nói một lời. Mãi đến khi câu chuyện xoay sang vấn đề tu tập, tôi mới nhẹ nhàng khuyên:

“Quý thầy nên tu tập lòng từ bi.”

Một vị thầy kia liền đáp, giọng đầy tự tin:

“Dạ, con từ bi lắm thầy.”

Tôi hiểu ngay ý ông. Ông nghĩ rằng bố thí rộng rãi, có tiền không giữ cho mình mà đem cho hết, đó chính là từ bi. Nhưng tôi lắc đầu, nói:

“Không phải. Chúng ta có khi làm điều tốt, nhưng điều tốt đó chưa phải là tâm từ bi. Vì đó là điều tốt bằng lý trí. Mình biết chuyện này đúng, chuyện kia sai, rồi chọn cái đúng mà làm, tránh cái sai. Làm điều đúng vì mình biết nên làm – cái đó chưa phải từ bi. Từ bi là lòng thương tự nhiên, khi thấy người khác khổ, trái tim mình tự thúc đẩy.”

Tôi dừng lại một chút, rồi nói tiếp, giọng trầm xuống:

“Như chuyện ông thầy hoàn tục vừa rồi. Chúng ta không nên nói bằng giọng gây gắt, mà phải biết xót xa. Người tu theo đạo Phật không phải lúc nào cũng dửng dưng là đúng đâu. Chuyện oan trái, nghịch cảnh đến với mình, mình dửng dưng – điều đó đúng. Nhưng thấy người khác khổ mà dửng dưng – đó là sai đạo Phật liền. Đừng tưởng đạo Phật là tâm bất động trong mọi hoàn cảnh, lúc nào cũng bất động mới là đạo Phật. Không phải vậy đâu.”

Mấy thầy ngồi im lặng, có lẽ đang ngẫm nghĩ về lời dạy. Tôi biết rằng, từ bi không phải là thứ có thể tu một hai năm là đủ. Nó cần được nuôi dưỡng liên tục, hai ba năm mới bắt đầu bén rễ trong lòng, và tu suốt đời vẫn chưa trọn vẹn.

Tôi nhìn ra khoảng sân chùa, nơi những chiếc lá vàng rơi nhẹ trong gió chiều, và thầm nghĩ về bài học lớn lao mà tôi vừa chia sẻ. Từ bi không phải là làm việc thiện vì lý trí, mà là một trái tim biết rung động trước nỗi khổ của người khác. Đó mới chính là nền tảng của giới ba la mật, của một đời sống giác ngộ.

Ý nghĩa câu chuyện

Lòng từ bi không phải là làm việc tốt bằng lý trí, mà là sự rung động tự nhiên của trái tim trước nỗi khổ của chúng sinh. Thấy người khác khổ mà dửng dưng là sai với đạo Phật. Người tu cần nuôi dưỡng bi tâm, để không chỉ tránh làm điều ác mà còn biết xót xa, thương yêu và mong muốn mọi người được an vui.

Biên soạn từ pháp thoại của TT. Thích Chân Quang