Từng Bước Hoa Sen

Mỗi bước chân ta đi trên cuộc đời này thực ra là một sự lựa chọn: bước lên hoa sen hay bước xuống bùn lầy. Và sự khác biệt ấy, đôi khi chỉ cách nhau một suy nghĩ, một khoảnh khắc.

Thầy đã từng hỏi các Phật tử ngoài Bắc, khi nào thì một người được gọi là "đủ đạo tâm"? Câu trả lời không phải là khi họ tụng được bao nhiêu biến kinh, hay ngồi thiền được bao nhiêu tiếng mỗi ngày. Đó là khi trong lòng họ bắt đầu nghĩ đến chuyện xuất gia. Dù có thể vì tuổi tác, vì trách nhiệm gia đình mà họ chưa thể thực hiện, nhưng khát khao đó đã là tín hiệu của một tâm hồn bước trên đường đạo. Và khi bước đi, hình ảnh đẹp nhất được vẽ ra chính là: từng bước chân ta là từng bước trên hoa sen.

Chúng ta đang sống trong cái "bùn lầy" của thế gian – một cuộc đời đầy đau khổ, ô trược, nơi tham lam, ích kỷ, thù hận là những thói quen cố hữu. Nhưng Phật pháp đến như một ánh sáng, một nền tảng đạo lý vững chắc để đỡ từng bước chân ta. Thanks có "hoa sen" đạo lý nâng đỡ, ta không trở thành con người tội lỗi, nhơ nhuốc. Mỗi ngày ta sống, mỗi việc ta làm, nếu đúng với đạo lý, đó là một đóa sen vừa nở. Còn nếu ta lệch chân, quên mất nền tảng ấy, hoa sen biến mất liền, và ta lập tức lún sâu vào bùn nhơ.

Vậy hoa sen biến mất khi nào? Có hai trường hợp. Một là ta ngừng tu: không đến chùa, không tụng kinh, không hướng về Phật pháp, không còn yêu thương hay tự sửa chữa lỗi lầm. Hai là ta "tu sai" – và điều này khó hơn ta tưởng rất nhiều.

Hãy lấy một ví dụ đơn giản: quy y.Một người đến chùa, thành tâm trước Phật, thọ tam quy, nhận mình là đệ tử Phật. Khoảnh khắc đó, một đóa sen đã nở dưới chân họ. Nhưng sau đó, nếu họ mang "thẻ" đệ tử về nhà, rồi bảo với làng xóm: "Tôi quy y rồi, không đọa địa ngục nữa. Tha hồ quậy!" – lập tức, hoa sen ấy tan biến. Họ lại dẫm chân xuống bùn lầy. Quy y chỉ là bước đầu tiên. Bước thứ hai là phải thực hành: rảnh là về chùa tu tập, coi chùa như ngôi nhà thứ hai của mình. Bước thứ ba là biết bố thí, cúng dường, làm phước. Nhưng hoa sen lớn nhất, quý nhất, là khi ta quay lại với cuộc đời, dùng đời sống gương mẫu của mình để thuyết phục, cảm hóa và đưa những người xung quanh đến với Phật pháp.

Hoặc ví dụ về việc giữ giới. Một vị tăng hay ni thọ giới, giữ giới rất nghiêm túc – đó là hoa sen nở, rất đúng. Nhưng nếu sau đó, họ trở nên khó tánh, thấy ai cũng chê, cũng trách vì "phạm giới" thì sao? Họ biến chùa thành một nơi ảm đạm, không ai dám đến nữa. Hoa sen đã biến mất ngay ở bước thứ hai. Giới luật là để tự răn mình, không phải để bắt bẻ người khác. Khi gặp Phật tử vô tình làm sai, việc đúng là phải ôn tồn giải thích bằng đạo đức, bằng nhân quả, chứ không phải giận dữ, trách móc.

Tương tự, một người tu thiền đắc định, có cảnh giới vi diệu, thậm chí có thần thông – đó là hoa sen rất đẹp. Nhưng nếu vì thế mà họ trở nên kiêu mạn, tự cho mình là "đại sư", "đệ tử lớn", đi đâu cũng xưng danh thì hoa sen ấy cũng tan ngay lập tức. Sự khiêm hạ chính là cái rễ giữ cho hoa sen không bao giờ héo úa.

Có người nói: "Tôi chán cuộc đời ồn ào này rồi. Tôi muốn tìm một nơi yên tĩnh, dựng một cái am nhỏ, ngày đêm chỉ tụng kinh niệm Phật." Bước đầu, hoa sen nở vì đó là tâm hướng thiện, thoát khỏi tham-sân-si. Nhưng nếu họ "nằm luôn" ở đó, cắt đứt hết duyên lành với chúng sinh, không còn thăm nom, giúp đỡ, hay giảng đạo cho ai thì hoa sen lại biến mất. Duyên lành với chúng sinh là một tài sản quý giá, khó lòng có được. Bồ tát phải trải qua nhiều kiếp gieo duyên mới có thể hóa độ chúng sinh. Đừng bao giờ tự cắt đứt những mối nhân duyên tốt đẹp mà mình đang có.

Thầy từng lấy ví dụ về người hàng xóm hay chửi mắng. Mỗi sáng đúng 6 giờ, ông ấy mở cửa, nhìn vào nhà mình rồi chửi một tràng trước khi đi làm. Người tu biết nhịn, không giận – hoa sen nở. Nhưng nếu để ông ấy chửi suốt ngày năm qua tháng lại mà không tìm cách cảm hóa, không chủ động làm quen, giảng đạo, dẫn ông ấy về chùa – thì hoa sen lại sai ở bước thứ hai. Mình không giận là đúng, nhưng "để yên" cho ông ấy tạo nghiệp ác cả đời cũng là một sự sai lầm. Phải tìm cơ hội, dùng tình thương và trí tuệ để chuyển hóa cả người khác, đó mới là tâm Bồ tát.

Cuộc đời là một hành trình liên tục. Hoa sen không phải nở một lần rồi tồn tại mãi. Nó nở ở mỗi bước chân đúng: quy y là một bước, tu tập là một bước, bố thí là một bước, dẫn dắt người khác là một bước, sống khiêm hạ là một bước. Và hoa sen chỉ biến mất khi ta "lệch chân" – buông lung, chấp công, kiêu mạn, ích kỷ hay cắt đứt duyên lành.

Vì vậy, mỗi ngày khi thức dậy, hãy tự hỏi: "Hôm nay, đóa sen dưới chân mình có đang nở không?" Hãy bước từng bước thật thận trọng, thật an lạc. Bởi lẽ, cuối cùng, khi bỏ thân xác này, những ai từng bước trên hoa sen sẽ đi về những cõi thanh tịnh đầy hoa sen – cõi Phật, cõi thánh. Còn những ai quen dẫm trong bùn lầy, nghiệp quả sẽ đưa họ về những nơi đau khổ tương xứng.

Hãy nhớ, đạo Phật không phải là một nơi để trốn chạy thế gian, mà là ánh sáng để soi bước và nâng đỡ ta ngay giữa lòng thế gian đầy bùn lầy đó.

Ý nghĩa câu chuyện

Con đường tu tập không phải là một hành trình xa rời cuộc sống mà là sự tích lũy liên tục những "bước chân hoa sen" ngay giữa đời thường. Mỗi hành động đúng với đạo đức, từ bi, trí tuệ và khiêm hạ đều là một đóa sen nâng đỡ ta khỏi bùn nhơ của tham-sân-si. Ngược lại, nếu ta buông lung, chấp công, kiêu mạn, ích kỷ hay bỏ mặc duyên lành với chúng sinh, hoa sen sẽ biến mất và ta sẽ lún sâu vào khổ đau. Tu tập là giữ cho từng bước chân, từng ngày sống đều "nở hoa sen", và đặc biệt, hoa sen lớn nhất chính là khi ta dùng sự tu tập của mình để cảm hóa, dẫn dắt người khác cùng bước trên con đường thiện lành.

Biên soạn từ pháp thoại của TT. Thích Chân Quang