Từ luật rừng đến lòng từ bi

Đất đỏ hồng hoang bốc hơi nóng, rừng già rì rào gió, tiếng thú gầm vang vọng. Những con người sơ khai, da rám nắng, móng tay sắc như đá, vừa chụp được con thú là cấu xé, nhai sống chưa kịp biết lửa là gì. Máu dính quanh mép, mắt sáng lên vì đói, tim đập dồn dập theo nhịp sinh tồn.

Cả triệu năm trước, loài người chưa trồng lúa, chưa chăn nuôi, cứ phải giết thú và đánh nhau để sống. Mỗi bộ tộc chiếm vài trăm héc ta hái trái, bắt thú. Khi chỗ đói, họ tràn qua vùng khác, cầm gậy đá xông tới.

Một tối, hai bộ tộc giáp mặt ở bìa rừng. Bên này đói, bên kia đầy trái cây. Người mạnh nắm gậy, thở hồng hộc, mắt đỏ ngầu.

“Bên đó nhiều thức ăn, qua giết hết là mình dành địa bàn, đơn giản thôi!”

“Được, mạnh được yếu thua, ai thắng ở lại!”

Không ai phân xử, không luật pháp, chỉ có luật rừng: mạnh sống yếu thua. Họ lao vào nhau, gậy giáng xuống, tiếng xương gãy lạo xạo. Kẻ yếu gục xuống, kẻ mạnh xé thịt mà ăn, coi đó là hợp lý tự nhiên.

Suốt bao nhiêu triệu năm, cái nết côn đồ ấy ngấm vào máu. Kỹ thuật chiến tranh là khởi đầu văn minh: chế giáo mác, cung tên để giết tốt hơn. Đến nay, quốc phòng vẫn ngốn nhiều tiền hơn giáo dục, y tế.

Nhưng rồi có những vị thánh nhân từ cõi trời đầu thai, dạy người hiền lành. Phật ra đời, ngài đứng giữa tăng đoàn, nhìn kẻ đánh nhau vì chỗ ở, liền đọc kệ:

“Ai cũng sợ hình phạt, ai cũng sợ tử vong. Lấy mình làm bằng chứng, không giết, không bảo giết.”

Vị tăng từng mang gậy định đánh lại sáu ông, nghe xong, bàn tay cầm gậy run run, hạ xuống. Ông nhận ra mình vừa giống hệt kẻ thù của mình thuở sơ khai.

Đó là bước ngoặt: từ luật rừng sang luật tâm. Người biết nhịn, biết tha thứ là đã gạn sạch bản chất côn đồ mấy triệu năm. Một cụ già nay ngồi nghe pháp, bảo:

“Người chửi tôi, tôi nhẫn được. Chứ ngày xưa là cắn trả liền. Giờ tôi hết côn đồ rồi.”

Thế hệ nay, nhiều người ngồi tụng kinh, tha thứ cho kẻ gây hấn. Họ không còn cầm gậy, không tranh địa bàn bằng máu. Xã hội dần hiểu: giết nhiều thì bị bắt, chứ không còn là hợp lý. Ai giữ được lòng từ là đã bước ra khỏi hồng hoang.

Chiều tà nơi thất nhỏ, tiếng mõ kinh vang, khác hẳn tiếng gậy gió thuở nào. Con người không còn là thú, nhờ gạn lọc được phần hung hãn, giữ lại phần người.

Ý nghĩa câu chuyện

Bản chất côn đồ tiềm ẩn từ thuở hồng hoang theo luật “mạnh được yếu thua”. Văn minh thật sự là gạn bỏ hung hãn ấy, thay bằng lòng từ bi, nhẫn nhục và thấu hiểu sự sống của người khác như chính mình.

Biên soạn từ pháp thoại của TT. Thích Chân Quang