Trưởng lão Ưu Đi và cái ghế thượng tọa

Trong giảng đường Tinh xá, sau buổi thuyết pháp, tiếng chuông ngân vang lảnh lót rồi tắt dần. Ánh nắng chiều hắt qua khe cửa, bụi mờ trôi lơ lửng. Chư tăng và Phật tử lần lượt đứng dậy, xếp giày nhẹ nhàng bước ra, để lại căn phòng vắng lặng. Trên bục cao, những chiếc ghế của chư thượng tọa vẫn còn nguyên, gỗ bóng loáng dưới ánh chiều tà.

Ưu Đi là một trưởng lão, tuổi tác lớn, thâm niên tu cũng lâu năm. Thế nhưng, căn cơ ông chẳng khai mở được, thiền định chưa chứng đắc, đạo lý hỏi đến là bí rị. Ông sợ người đời coi thường mình, nên luôn tìm cách tỏ ra oai nghiêm. Nguyên do là từ lâu, ông đã quen thói hợm hĩnh, thích được kính nể dù trong lòng trống rỗng.

Một hôm, khi giảng đường đã tan, không còn ai, ông nhìn quanh, tim đập thình thịch. Ông leo lên bục, ngồi phịch vào ghế thượng tọa, hai tay chắp lại giả vờ thiền định. “Ngồi đây mới đúng chỗ của một trưởng lão,” ông tự nhủ, mép cong lên đắc ý.

“Bạch ngài, con đảnh lễ ngài. Xin ngài chỉ dạy về Bát Chánh Đạo?” một cư sĩ đi ngang, thấy ông ngồi ghế trên bèn đến lễ bái hỏi.

Ưu Đi khựng lại, mồ hôi rịn trên trán. “Ờ… chuyện này… để xem,” ông ấp úng, mắt liếc tránh. Cư sĩ hỏi thêm vài câu, ông chỉ bí không nói được gì thông suốt.

“Ngài tu hành trưởng lão mà sao hỏi đạo lý chẳng thông?” cư sĩ lẩm bẩm, mặt phiền trách.

Tiếng xầm xì vang tới tai Đức Phật. Phật liền dạy bài kệ: “Người ngu dù trọn đời thân cận người có trí, không học được đạo lý, như muỗng với thức ăn.” Đó là bước ngoặt: Phật chỉ rõ ông như cái muỗng múc thức ăn hoài mà chẳng biết ngon dở.

Sau lời Phật, Ưu Đi cúi đầu, hai tai nóng bừng. Ông xuống ghế, không dám ngồi chơi trò hợm hĩnh nữa. Từ đó ông cố gắng học hỏi, nhưng căn cơ khó đổi, vẫn là lời nhắc cho hàng hậu học: thân cận bậc trí mà không tự tỉnh, thì cũng như muỗng không biết vị canh.

Ý nghĩa câu chuyện

Thân cận bậc minh sư chưa đủ, phải tự tâm khai mở. Kẻ tu lâu nhưng không chứng đạo, không hiểu lý, dù ở cạnh Phật cũng như muỗng múc thức ăn mãi không biết mùi vị. Cần khiêm cung học hỏi, đừng vì sĩ diện mà hợm hĩnh ngồi sai chỗ.

Biên soạn từ pháp thoại của TT. Thích Chân Quang