Trái xoài ngày xưa và cái nhìn thấu suốt nhiều đời

Giảng đường chiều nay im ắng lạ thường. Ngoài kia, nắng vàng nhạt dần trên những tán cây, tiếng ve đã thưa. Bên trong, hàng trăm gương mặt Phật tử đang hướng lên pháp tòa, chăm chú lắng nghe từng lời của Thầy. Thầy dừng lại một nhịp, đưa mắt nhìn quanh, rồi chậm rãi kể:

“Có những chuyện tưởng đã quên, nhưng thỉnh thoảng nó lại hiện về, nhắc cho mình một bài học. Tôi nhớ hồi nhỏ, tôi cũng đã từng leo rào vào vườn xoài nhà người ta ăn cắp xoài.”

Giảng đường khẽ xôn xao. Vài tiếng cười nhẹ vang lên, nhưng rồi tất cả lại chìm vào im lặng, chờ đợi.

“Hồi đó, tôi ở trong một khu vườn, cạnh nhà có một cây xoài, trái treo lủng lẳng, vàng ươm, thơm phức. Cửa vườn không khóa, chủ nhà cũng chẳng thấy đâu. Đi ngang qua, nhìn mấy trái xoài to đẹp, ai mà chẳng thèm. Một hôm, bà chị tôi gọi tôi dậy giữa trưa nắng, bảo: ‘Đi hái mấy trái xoài về ăn chơi!’ Tôi nghe vậy, cũng leo rào vào hái. Ăn cắp xoài của người ta, hồi đó tôi thấy cũng thường thôi, chứ có nghĩ gì đâu.”

Thầy khẽ mỉm cười, ánh mắt xa xăm như đang nhìn lại chính mình của thuở nào.

“Nhưng nếu bây giờ, có ai đó nhìn vào hành vi đó của tôi hồi nhỏ, rồi kết luận: ‘Thằng nhỏ này ăn cắp xoài, sau này tu hành gì nổi!’ – thì có lẽ họ đã đánh giá sai cả một con người. Vì một hành vi nhỏ, trong một khoảnh khắc nhỏ, không thể nói lên toàn bộ con người của một đời được.”

Thầy ngừng lại, nhấp ngụm nước, rồi nói tiếp, giọng trầm hơn:

“Chúng ta thường có cái tật xấu là hay nhìn một góc nhỏ để đánh giá cả một con người. Thấy người ta có một lúc nào đó tốt, mình vội khen người ta tốt. Nhưng có khi họ tốt được ba tháng, sau đó lại xấu trở lại. Cũng có người trước đây xấu lắm, gian tham, lừa đảo, nhưng trong một giây phút nào đó gặp được Phật pháp, họ khởi tâm mến đạo, đi chùa, lạy Phật, sám hối, làm công quả, ăn năn. Mình tưởng người này đã thay đổi hẳn, ai ngờ ông tu có cơn. Tu được bốn tháng, thấy chùa sắp xây công trình lớn, có nhiều tiền, cái máu tham ngày xưa lại nổi lên. Ông ta lân la nịnh vị trụ trì, được tin tưởng, rồi ôm tiền biến mất. Mình ngạc nhiên, nhưng sự thật là như vậy đó.”

Một vài Phật tử khẽ lắc đầu, thở dài. Thầy nhìn xuống, giọng ôn tồn:

“Cho nên, đánh giá một người, mình không được nhìn qua một hai hành vi, hay trong một khoảng thời gian ngắn ngủi. Không chính xác đâu. Cái nhìn của mình nhỏ quá, hẹp quá. Còn các bậc thánh, khi xét một người, các ngài không xét một đời, mà xét đến ba mươi kiếp của người đó. Cho nên có những điều chúng ta không tha thứ, các ngài tha thứ. Có những điều chúng ta dễ dàng tha thứ, thì các ngài lại không tha thứ.”

Cả giảng đường như nín thở. Thầy chậm rãi kết luận:

“Vậy nên, nhìn việc gì, nhìn người nào, cũng phải nhìn cho rộng, cho xa. Đừng vội vàng kết luận qua một góc nhỏ. Cũng đừng vì một lỗi lầm nhỏ của ai đó mà vội ghét bỏ, vì biết đâu, bản chất họ vẫn là người tốt. Hãy học cái nhìn của bậc thánh, nhìn thấu nhiều đời, nhiều kiếp, để có được sự bao dung và sáng suốt.”

Ý nghĩa câu chuyện

Bài học về sự khác biệt giữa cái nhìn nhỏ và cái nhìn lớn. Đừng vội đánh giá một con người hay một sự việc qua một hành vi, một khoảnh khắc nhỏ bé, vì cái nhìn ấy hẹp hòi và dễ sai lầm. Hãy mở rộng tầm nhìn, nhìn xa hơn, rộng hơn, thấu hiểu nhiều kiếp nhân quả, để có được sự bao dung, từ bi và trí tuệ sáng suốt của bậc thánh.

Biên soạn từ pháp thoại của TT. Thích Chân Quang