Trái tim vĩ đại

Một buổi chiều cuối thu, trong khuôn viên chùa Từ Tân, những chiếc lá vàng rơi lác đác trên sân gạch. Một nhóm Phật tử già đang ngồi quây quần bên hiên chùa, tay cầm tách trà nóng, mắt nhìn xa xăm. Không khí tĩnh lặng đến nỗi chỉ còn nghe tiếng gió thổi qua kẽ lá.

Thầy trụ trì ngồi giữa, nhìn quanh một lượt rồi cất giọng trầm ấm: "Bác nào đã đi qua đời sống hôn nhân rồi, cho con hỏi thật: các bác có cảm nghĩ gì về nó?"

Một cụ bà tóc bạc phơ thở dài, lắc đầu: "Chán lắm thầy ơi. Tưởng hạnh phúc, ai ngờ toàn khổ."

Cụ ông bên cạnh gật gù: "Đúng vậy. Ngày xưa trẻ, cứ nghĩ yêu nhau là hết. Đến khi sống với nhau rồi, mới biết toàn là giận hờn, ghen tuông."

Thầy nhìn quanh, thấy tất cả đều ngao ngán, thở dài. Không một ai nói mình hạnh phúc. Thầy khẽ mỉm cười, như đã biết trước câu trả lời.

"Các bác có biết tại sao không?" Thầy hỏi. "Bởi vì tình thương yêu thế gian, bản chất nó là ích kỷ. Người ta thương nhau vì có duyên nợ đời trước, hoặc vì người kia đem lại cho mình hạnh phúc. Khi hết nợ, hết hạnh phúc, tình thương cũng tan biến."

Một cụ bà khác ngạc nhiên: "Nhưng thầy ơi, con thương chồng con thật mà. Con chăm sóc ổng suốt mấy chục năm."

"Bác thương ổng, nhưng nếu ổng không đem lại cho bác cái gì, bác có thương không?" Thầy nhẹ nhàng hỏi lại. "Nếu ổng là người ăn mày, không có nhà, không có tiền, bác có thương không?"

Cụ bà im lặng, mắt nhìn xuống đất. Một hồi lâu, bà mới khẽ nói: "Con... con không biết nữa."

"Chính vì vậy đó," Thầy nói. "Đức Phật từng dạy: trên đời này không có tình thương yêu chân thật. Người ta thương ai vì người đó đem lại hạnh phúc cho mình. Khi không còn hạnh phúc, tình thương cũng không còn."

Thầy kể: "Ngày xưa, vua Ba Tư Nặc hỏi hoàng hậu Mạc Lợi: 'Ái khanh thương ai nhất?' Hoàng hậu trả lời: 'Thần thiếp thương bệ hạ nhất. Nhưng nếu cho phép nói thật, thì thần thiếp thương thần thiếp nhất.' Vua ngạc nhiên, hỏi tại sao. Hoàng hậu nói: 'Vì bệ hạ đem lại cho thần thiếp vinh quang, địa vị, hạnh phúc. Nếu bệ hạ là người ăn mày, thần thiếp đâu có thương.' Vua đến hỏi Phật, Phật xác nhận điều đó là đúng."

Các Phật tử lặng im, suy ngẫm. Một cụ ông chậm rãi nói: "Vậy ra tình thương yêu của tụi con đều là giả hết sao?"

"Không hẳn là giả," Thầy đáp. "Nhưng nó không thật, không bền vững. Nó chỉ là duyên nợ đời trước thúc đẩy. Khi trả hết nợ, tình thương tan biến. Người tu chúng ta phải đi tìm một thứ tình thương khác, cao hơn, đó là tâm từ bi."

Thầy ngừng lại, nhìn ra xa. "Tâm từ bi là tình thương yêu không điều kiện. Không vì duyên nợ, không vì ích kỷ. Nó thương tất cả chúng sinh, kể cả cây cỏ, sông núi. Một vị thiền sư, khi vào định, tâm mở ra, lòng từ bi tràn ngập khắp nơi. Họ thương yêu cả thiên nhiên, cả muôn loài."

Một chú tiểu ngồi bên cạnh hỏi: "Thưa thầy, làm sao để có được tâm từ bi?"

"Phải tu thiền định, phá cái ngã chấp," Thầy đáp. "Khi nào cái ngã tan vỡ, lòng từ bi tự nhiên xuất hiện. Như Đức Phật, khi đạt vô ngã tuyệt đối, lòng đại bi phủ trùm cả vũ trụ. Từng giây từng phút, Ngài đang thương yêu tất cả chúng sinh. Nhưng chúng ta không cảm nhận được, vì chúng ta đóng cửa lòng mình lại."

Thầy nhìn các Phật tử, giọng trầm xuống: "Các bác đã trải qua đời sống thế gian, biết rõ nó khổ thế nào. Bây giờ, hãy tập mở lòng mình ra. Đừng thương yêu riêng ai, hãy thương yêu tất cả. Đó mới là hạnh phúc thật sự."

Một cụ bà rơm rớm nước mắt: "Thưa thầy, con già rồi, con có tu được không?"

"Tu không bao giờ là muộn," Thầy mỉm cười. "Chỉ cần các bác chịu mở lòng, chịu buông bỏ cái ích kỷ, thì lòng từ bi sẽ từ từ hiện ra. Mỗi ngày một chút, rồi các bác sẽ thấy cuộc đời nhẹ nhàng hơn, hạnh phúc hơn."

Buổi chiều hôm đó, các Phật tử ra về với một tâm trạng mới. Họ không còn than thở về cuộc đời, mà bắt đầu nghĩ đến việc tập mở lòng thương yêu tất cả. Một cụ ông nói với vợ: "Từ nay, mình đừng ghen tuông nữa. Mình thương nhau, nhưng cũng thương cả người khác."

Cụ bà gật đầu, mắt ánh lên niềm vui: "Ừ, mình già rồi, còn ghen tuông làm gì. Mình tập thương yêu hết thảy."