Tô cơm lạ từ ký túc xá và bài học về nhân quả

Phòng ký túc xá đại học những năm bao cấp tĩnh lặng đến lạ thường. Ánh mặt trời xế chiều hắt qua ô cửa sổ cũ kỹ, để lại những vệt vàng nhạt trên nền xi măng nứt nẻ. Gió lùa qua khe cửa kêu vi vu, thoảng đưa mùi cơm từ nhà bếp tập thể bên dưới vọng lên — mùi gạo nấu hẩm, khét một chút, nhưng đủ làm dạ dày người ta thắt lại. Trần phòng chỉ có tiếng lách tách của đồng hồ treo tường, và tiếng một chàng sinh viên ngồi bó gối trên giường, cố học bài giữa cơn đói cồn cào.

“Thôi, quyết nhịn luôn tới chiều. Về nhà mới ăn.”

Chàng sinh viên ấy không ai khác chính là thầy Thích Chân Quang thời còn đi học. Hồi ấy, đi học là được Nhà nước nuôi, lọt vào trường là không sợ đói. Nhưng tháng đó thầy tính về nhà nên đã cắt cơm trường, không đăng ký ăn nữa. Nào ngờ, tiền tiêu hết sớm hơn dự tính, thầy cũng chẳng kịp làm biến về quê. Thế là đóng cửa phòng, nằm dài, tự nhủ phải chịu đói. Đã bao nhiêu ngày tháng sống nhờ bao cấp, giờ thầy mới hiểu thế nào là cái nghèo đúng nghĩa: cái bao tử cứ quặn thắt, nước bọt tự tiết ra mà chẳng có gì để nhai.

Thầy nhắm mắt, cố ép tâm mình vào trang sách. Nhưng cứ đến đúng giờ ăn trưa, khi tiếng chuông nhà bếp đanh gọn vang lên ngoài sân, cái đói lại giãy giụa trong bụng. Bàn tay thầy run run xoa lên ngực áo, như thể xoa dịu một con vật đang cắn xé từ bên trong. Một phần thầy giằng xé: “Mình đã quyết nhịn rồi, sao vẫn thèm thuồng tiếng bát đũa ngoài kia thế này? Phải kiên định chứ!” — nhưng phần khác, tiếng dạ dày sôi lên òng ọc như chế giễu. Thầy bước ra cửa sổ, nhìn xuống sân. Đám sinh viên khác đang xếp hàng cầm bát, cười nói rôm rả. Thầy thở dài, tự hỏi lẩm nhẩm: “Không biết ai đói như mình không nhỉ? Hay chỉ có mình là ngu thế này?”

Đúng lúc ấy, ngoài hành lang vang lên tiếng gõ cửa cốp cốp. Thầy giật mình, tim đập thình thịch, bước tới mở cửa. Một người lạ đứng đó, gương mặt hiền hòa, tay cầm một tô thức ăn nghi ngút khói. Thầy chớp mắt, không tin nổi vào mắt mình.

“Cháu ơi, ăn đi cho đỡ đói.”

Người lạ nói, đưa tô cơm tới. Thầy nhận lấy, bàn tay run lên vì vừa đói vừa xúc động. Mở nắp ra, một mùi thơm chưa từng thấy xộc lên: cơm trắng tơi, thịt kho mềm, rau xanh giòn — ngon hơn bất cứ bữa nào ở nhà bếp tập thể. Thầy ngồi xuống giường, muỗng đầu tiên đưa vào miệng, vị ngon tan ra khiến khóe mắt cay cay.

“Bác ơi, sao bác biết cháu đang đói?”

Thầy hỏi, giọng nghẹn lại. Người kia chỉ mỉm cười, ánh mắt sáng lạ thường.

“Thầy thấy cháu cần ăn thôi. Ăn cho no rồi học tiếp nhé.”

Rồi người ấy quay lưng đi, bước nhẹ như không, để lại thầy ngồi ngẩn ngơ giữa phòng. Thầy vừa ăn vừa nghĩ: “Mình đã quyết tâm nhịn mà, tại sao không hề thấy đói nữa? Tại sao tự nhiên có người mang cơm tới?” — câu hỏi cứ lặp đi lặp lại trong đầu suốt buổi chiều hôm đó.

Điểm nút của câu chuyện không nằm ở tô cơm, mà nằm ở những năm tháng sau này, khi thầy đã xuất gia và quán chiếu nhân quả. Thầy bỗng nghiệm ra: hồi nhỏ, thầy vốn có tính thích cho người khác ăn, hay chia sẻ, lớn lên lại thường xuyên cúng thí thực cho chúng sinh. Cái nghiệp lành ấy theo mãi đến kiếp này. Ngày thầy đói trong ký túc xá, chắc đời trước thầy từng cúng dường, nên kiếp này gặp cảnh ngặt nghèo liền có duyên lành hiện tiền.

Từ đó, thầy không còn thấy chuyện mình được cho ăn là ngẫu nhiên. Thầy bắt đầu hiểu sâu sắc nỗi đói của người đã khuất — những vong linh chưa đầu thai, lẩn quẩn giữa cõi người, chẳng ai cúng cho miếng cơm. Thầy liền phát nguyện cùng đệ tử thường xuyên thí thực, cúng cho họ no đủ. Mỗi lần đứng trước mâm cúng, thầy nhớ lại tô cơm năm xưa, lòng dâng lên sự biết ơn vô hạn với cái nghiệp thiện mình từng gieo.

Cuộc sống tu tập của thầy từ đó gắn liền với việc chia sẻ. Chùa Phật Quang về sau trở thành nơi không một vong linh nào phải đói, vì thầy hiểu: người chết đói khổ hơn người sống nghèo nhiều lần. Đệ tử thấy thầy hay cúng, có người thắc mắc, thầy chỉ cười, kể lại câu chuyện phòng ký túc xá năm nào. Ai nghe cũng thấm, và bắt đầu tập cho đi như thầy. Cái tô cơm lạ ngày đó, hóa ra không chỉ cứu cơn đói của một chàng sinh viên, mà còn mở ra cả một hạnh nguyện lớn lao suốt đời thầy.

Ý nghĩa câu chuyện

Việc hay cúng thí thực, chia sẻ cơm ăn cho người khác sẽ tạo nghiệp lành lớn. Đời đời kiếp kiếp đi đâu ta cũng no đủ, và khi gặp cảnh ngặt nghèo sẽ có duyên lành giúp đỡ. Hiểu nỗi đói của người mất mà cúng cho họ, là công đức từ thiện ít ai để ý nhưng phước báo vô lượng.

Biên soạn từ pháp thoại của TT. Thích Chân Quang