Tinh Tấn Ba La Mật

Buổi chiều ở một ngôi chùa nhỏ ven làng, nắng vàng trải dài trên sân gạch, tiếng tụng kinh vừa dứt cũng là lúc mọi người quây quần bên ấm trà nóng. Không khí thanh tịnh, chỉ còn nghe tiếng lá rơi xào xạc và tiếng chim về tổ. Giữa khung cảnh ấy, một người Phật tử trẻ ngồi lặng yên, ánh mắt có chút băn khoăn. Anh ta ngập ngừng, rồi cất tiếng hỏi:

“Bạch thầy, con thấy mình cứ muốn làm việc thiện, nhưng sao mãi mà chẳng làm được bao nhiêu. Cứ mỗi lần định giúp ai, con lại thấy ngại, thấy mệt, rồi lại thôi. Con có phải là người không có tâm từ bi không?”

Vị thầy già nhìn người đệ tử trẻ, mỉm cười hiền hậu, rồi chậm rãi nói:

“Con à, làm việc thiện không phải là chuyện dễ. Nó khó, vì nó đi ngược lại với cái bản năng ích kỷ trong mỗi con người. Trong trăm người mình gặp, có lẽ chỉ được năm người là thật sự tốt, thật sự hay giúp đỡ người khác một cách tự nhiên. Còn lại, ai cũng có cái tôi, cái sự vị kỷ của riêng mình.”

Người đệ tử lắng nghe, trong lòng chợt nhớ lại những lần mình đã từng thấy bực bội khi hàng xóm nhờ trông nhà, hay khi bạn bè nhờ giúp một việc nhỏ. Anh ta chợt nhận ra rằng, ngay cả trong những việc nhỏ nhặt nhất, cái tôi của mình vẫn luôn hiện hữu, luôn muốn chiếm phần lợi về mình. Anh ta cúi đầu, giọng buồn bã:

“Thưa thầy, đúng vậy. Con thấy mình ích kỷ quá. Nhiều khi người ta nhờ con một việc, con cũng làm, nhưng trong lòng lại không vui, lại thấy phiền. Con không biết phải làm sao để vượt qua được cái tính xấu này.”

Vị thầy nhìn đệ tử bằng ánh mắt trìu mến, như thấu hiểu hết những trăn trở trong lòng người học trò. Ngài khẽ thở dài, rồi nói tiếp:

“Đó chính là cái khó đầu tiên của việc làm thiện. Con phải chiến thắng cái bản ngã, cái sự ích kỷ của chính mình. Điều này không phải một sớm một chiều mà có được. Nó đòi hỏi con phải nỗ lực, phải tinh tấn mỗi ngày. Giống như việc con muốn giúp người nghèo, con phải móc tiền ra khỏi túi. Lúc đầu, việc đó nặng nề như bưng một cục đá, nhưng nếu con cứ làm mãi, làm hoài, thì rồi con sẽ thấy nhẹ nhàng, thấy vui, và rồi con sẽ thấy ghiền.”

Người đệ tử ngẩng đầu lên, ánh mắt có chút tia sáng mới:

“Thưa thầy, con nghe nhiều người nói làm việc thiện thấy vui lắm, nhưng con chưa bao giờ cảm nhận được điều đó. Con thấy mình làm mà không thấy vui, chỉ thấy mất mát.”

“Đúng vậy, vì con làm mà còn chấp vào cái ta, còn nghĩ đến sự mất mát của mình. Khi con làm việc thiện với một tâm hồn hoàn toàn vị tha, không mong cầu quả báo, không nghĩ đến lợi ích của bản thân, thì lúc đó con mới cảm nhận được hạnh phúc thật sự. Hạnh phúc đó nó đến một cách tự nhiên, nó làm cho con quên đi mọi phiền muộn, ăn ngon ngủ yên. Nó giống như một thứ gì đó rất lạ, rất tuyệt vời.”

Vị thầy ngừng lại một chút, rồi kể một câu chuyện nhỏ:

“Thầy có một người đệ tử, người này rất muốn xây một ngôi trường nhỏ cho các em nhỏ trong làng đi học. Anh ta ấp ủ ý định đó bao nhiêu năm, nhưng vì không có tiền nên chưa làm được. Nhiều người khuyên anh ta nên bỏ ý định đó đi, vì làm gì có tiền mà làm. Nhưng anh ta không bỏ. Anh ta vẫn nuôi ý định đó, vẫn dành dụm từng chút một. Anh ta nghĩ, dù 30 năm nữa mới đủ tiền cũng được, miễn là mình còn giữ được ý nguyện tốt đẹp đó. Rồi chuyện bất ngờ xảy ra, chỉ sau hai năm, có nhiều người biết đến ý định của anh ta, họ thấy đó là một việc làm ý nghĩa, nên đã cùng nhau góp tiền, góp công để xây trường. Ngôi trường đã được hoàn thành sớm hơn rất nhiều so với dự định.”

Người đệ tử chăm chú lắng nghe, trong lòng như mở ra một hướng đi mới. Anh ta hỏi:

“Thưa thầy, nhưng nếu như con có ý định tốt, có tâm vị tha rồi, mà vẫn gặp phải những trở ngại, những tai nạn bất ngờ thì sao ạ? Lúc đó con phải làm thế nào?”

Vị thầy nhìn xa xăm, giọng trầm xuống:

“Đó là cái khó thứ ba, là do ác nghiệp từ quá khứ của mình. Có những người có tâm tốt, có tiền, muốn làm việc thiện, nhưng vừa mới bắt tay vào làm thì gặp tai nạn, bệnh tật, khiến cho mọi việc phải dang dở. Đó là vì những nghiệp xấu trong quá khứ của họ đang ngăn cản họ làm việc thiện. Lúc đó, con phải hiểu rằng, đó là bài toán khó mà mình cần phải vượt qua. Mình không được nản lòng, không được bỏ cuộc, mà phải kiên trì, phải tinh tấn hơn nữa, phải biết chấp nhận và vượt qua những chướng ngại đó.”

Người đệ tử im lặng, suy ngẫm về những lời thầy dạy. Anh ta nhìn ra sân chùa, nơi những tán lá đang rung rinh trong gió chiều. Anh ta chợt hiểu rằng, con đường làm việc thiện không hề dễ dàng, nhưng nó là con đường duy nhất để mình có được hạnh phúc thật sự và để xây dựng một tương lai tốt đẹp hơn. Anh ta thầm hứa với lòng mình, sẽ cố gắng, sẽ nỗ lực, sẽ tinh tấn hơn nữa trên con đường này. Từ đó, mỗi ngày anh ta đều tìm cách giúp đỡ mọi người, dù là những việc nhỏ nhặt nhất. Anh ta không còn cảm thấy mệt mỏi hay phiền lòng nữa, mà thay vào đó là một niềm vui lạ thường. Anh ta đã thật sự cảm nhận được hạnh phúc khi được sống vị tha, khi được cống hiến cho đời.

Ý nghĩa câu chuyện

Câu chuyện về sự tinh tấn ba la mật, về việc nỗ lực vượt qua bản ngã, ích kỷ để làm việc thiện, xây dựng tương lai tốt đẹp. Đó là một hành trình đầy khó khăn, nhưng nếu chúng ta kiên trì, nỗ lực, không bỏ cuộc, thì chúng ta sẽ vượt qua được tất cả và đạt được hạnh phúc thật sự.

Biên soạn từ pháp thoại của TT. Thích Chân Quang