Tìm Lại Đạo Đức

Buổi chiều cuối thu, những tia nắng vàng nhạt len qua khe cửa thiền đường, chiếu xuống nền gạch đỏ au. Một vị tăng trẻ ngồi đó, lưng thẳng, hai tay kết ấn, nhưng tâm trí lại không yên. Anh nhìn ra ngoài cửa sổ, thấy những chiếc lá khô rơi lả tả trong gió, lòng chợt dâng lên một nỗi băn khoăn khó tả.

Anh đã xuất gia được ba năm. Ba năm ròng rã với những buổi công phu khuya, những thời tọa thiền miên mật, những lần nghe pháp, tụng kinh. Nhưng càng tu, anh càng thấy mình như lạc vào một mê cung. Mỗi ngày, anh đều nghe các huynh đệ nói về giải thoát, về giác ngộ, về thành Phật. Những mục tiêu ấy nghe thật cao cả, nhưng cũng thật xa vời. Anh tự hỏi: "Mình tu để làm gì? Mình đang đi tìm điều gì?"

Một hôm, sau thời tọa thiền, anh đến gặp thầy. Thầy đang ngồi dưới gốc cây bồ đề, tay cầm một chiếc lá khô, mắt nhìn xa xăm. Anh chắp tay, cúi đầu: "Bạch thầy, con có một thắc mắc. Con tu đã lâu, nhưng con thấy mình vẫn chưa tiến được. Con nghe người ta nói phải chứng đạo, phải thành Phật, nhưng con thấy những điều đó thật khó. Con không biết mình phải làm sao."

Thầy ngước mắt nhìn anh, mỉm cười hiền từ: "Con à, con nghĩ tu là để làm gì?"

Anh ngập ngừng: "Dạ, con nghĩ tu là để giải thoát, để giác ngộ, để thành Phật..."

Thầy lắc đầu nhẹ: "Con nói đúng, nhưng chưa đủ. Con có biết không, nhiều người đến với thầy, họ hỏi về thiền, về giáo lý cao siêu. Họ muốn nghe những điều kỳ bí, những phép thần thông. Nhưng thầy thường từ chối. Thầy chỉ nói với họ những chuyện đơn giản, những điều bình thường. Họ thất vọng, họ bỏ về. Nhưng thầy không buồn. Bởi vì thầy biết, con đường tu hành chân chính không nằm ở những lý luận cao xa, mà nằm ở cái tâm hạnh của mỗi người."

Anh ngồi xuống bên cạnh thầy, lòng lắng nghe từng lời. Thầy tiếp: "Thầy muốn người đến tu trước hết phải có cái hạnh tốt. Phải có đạo đức. Trên mảnh đất tâm hồn đầy đức hạnh, thầy mới đặt lên đó cái lâu đài thiền định. Cái lâu đài này mới vững chắc, không sợ sụp lở. Còn nếu đặt lên mảnh đất khô cằn, thiếu đức hạnh, thì lâu đài ấy sẽ sớm đổ vỡ."

Anh chợt hiểu ra điều gì đó, nhưng vẫn còn mơ hồ. Anh hỏi: "Dạ, vậy mục đích của việc tu thiền là gì?"

Thầy nhìn thẳng vào mắt anh, giọng trầm ấm: "Tu thiền để làm gì? Để tìm đạo đức lại mà thôi. Bắt đầu là đạo đức, và kết thúc cũng là đạo đức. Con đừng đặt ra những mục đích cao xa quá. Những mục đích đó đôi khi trở thành tham vọng. Một người tu nói rằng mình tu để thành Phật, thầy nói người đó có tham vọng. Một người nói mình tu để đắc đạo, để làm thiền sư, thầy cũng nói người đó có tham vọng. Người thật sự tu không có mục đích đó."

Anh ngạc nhiên: "Dạ, nhưng nếu không có mục đích cao cả, thì làm sao con có động lực để tu?"

Thầy mỉm cười: "Con ơi, mục đích cao cả nhất chính là đi tìm đạo đức. Hồi mới tu, con cũng đi tìm đạo đức. Con dừng lập đạo đức. Rồi con tu thiền để làm gì? Cũng chỉ để tìm đạo đức mà thôi. Nhưng cái đạo đức ở phần sau nó sâu sắc hơn cái đạo đức ban đầu. Ví dụ như ban đầu con nói không tham lam, không giận hờn, không tự cao, không đố kỵ. Nhưng khi tu lâu rồi, cái sức định con có rồi, con cũng chỉ nói không tham lam, không giận hờn, không tự cao, không đố kỵ. Nhưng cái mức độ nó sâu khác nhau. Nó sâu thẳm hơn, nó ý vị hơn. Con nhìn tận vào trong cái bản ngã của mình, con thấy nó rõ hơn."

Anh lặng im, suy nghĩ. Thầy nói tiếp: "Hồi trước, con nói không tham chỉ là không tham. Nhưng sau này, con nhìn thấy được cái tham nó sâu thẳm trong cái bản ngã của mình, và con hóa giải được nó. Đó là cái giá trị ở cái sau. Hoặc là nói về không giận hờn. Ban đầu, người khác chửi mắng mình, mình cố gắng không giận, bởi vì Phật dạy như vậy, thầy dạy như vậy. Nhưng cái người tu lâu, có cái định sâu rồi, thì cái không giận của họ nó khác. Nó không giận hết. Cái không giận của họ không phải là vì mình phải như vậy, mà bởi vì cái tâm mình lúc đó đã phẳng lặng, đã thanh tịnh, đã rỗng rang, nó không còn một hạt bụi nào nó giấy động được nữa."

Anh cảm thấy như có một luồng ánh sáng chiếu vào tâm hồn mình. Anh nhận ra rằng, suốt ba năm qua, anh đã chạy theo những mục tiêu hão huyền, những tham vọng ngấm ngầm về sự chứng đắc, về danh tiếng, về sự kính trọng. Anh đã quên mất điều căn bản nhất: đạo đức. Anh quỳ xuống, chắp tay: "Bạch thầy, con hiểu rồi. Con sẽ không còn đặt ra những mục tiêu xa vời nữa. Con sẽ chỉ đi tìm đạo đức, từng ngày, từng giờ."

Thầy đặt tay lên đầu anh, mỉm cười: "Tốt lắm. Hãy nhớ, người tu mà để diệt được cái bản ngã của mình để đi tìm đạo đức, thì người đó sẽ tiến xa trên đường đạo. Còn người tu mà nói để chứng ngộ, để tìm được chân tâm, Phật tánh, thì thầy biết rằng người đó sẽ tiến không xa. Mục đích mà khi đặt sai, nó gây trong tâm mình một cái tham vọng ngấm ngầm, mà chính cái tham vọng đó nó làm tăng thêm cái bản ngã của mình."

Từ đó, anh thay đổi hoàn toàn cách tu tập. Anh không còn ngồi thiền với tâm trạng mong cầu chứng đắc nữa. Mỗi khi ngồi thiền, anh chỉ nhẹ nhàng nhiếp tâm, quan sát hơi thở, và để cho tâm hồn mình trở nên thanh tịnh. Anh tập buông bỏ những tham vọng, những đố kỵ, những tự cao. Anh học cách thương yêu huynh đệ, sống hòa hợp, và làm mọi việc với tâm niệm giúp đỡ người khác. Cuộc sống của anh trở nên nhẹ nhàng, an lạc hơn. Anh không còn cảm thấy mệt mỏi, chán nản nữa. Anh biết rằng, mình đang đi đúng đường.

Ý nghĩa câu chuyện

Mục đích chân thật của việc tu hành không phải là chạy theo những mục tiêu cao xa như chứng đạo, thành Phật, mà là đi tìm lại đạo đức sâu thẳm trong tâm hồn. Đạo đức là nền tảng vững chắc cho mọi sự tu tập. Khi ta đặt sai mục đích, tham vọng ngấm ngầm sẽ làm tăng thêm bản ngã, khiến ta càng lún sâu vào vô minh. Chỉ khi nào ta lấy đạo đức làm mục tiêu, ta mới có thể tiến xa trên đường đạo.

Biên soạn từ pháp thoại của TT. Thích Chân Quang