Tiếng rống sư tử của Xá Lợi Phất

Sau ba tháng an cư kiết hạ, tinh xá Kỳ Hoàn vẫn còn đông nghịt bóng người. Nắng chiều xuyên qua tán cây bồ đề, rọi xuống những chiếc y vàng sậm của chư tăng đang tụ họp. Không khí tuy yên ắng nhưng ai cũng cảm nhận được sự ấm áp của một mùa hạ đã trọn vẹn. Ấy vậy mà trong lòng ngài Xá Lợi Phất, bậc thống lĩnh tăng đoàn, lại dấy lên một nỗi niềm riêng.

Ngài nhìn quanh, thấy các Phật tử quanh vùng đã vất vả suốt ba tháng để cúng dường cho hàng trăm vị tỳ kheo. Lòng ngài trĩu nặng. Ngài nghĩ: “Mình phải chia bớt người đi nơi khác, để bà con đỡ vất vả.” Thế là sau khi đảnh lễ Phật, ngài thong thả bước xuống giữa đám đông, mỉm cười chào từng vị tỳ kheo, từ bậc trưởng lão đến các vị mới tu. Người thì chắp tay, người thì cúi đầu, ngài đều đáp lại bằng ánh mắt hiền hòa. Đám đông chen chúc, ai cũng muốn đến gần để tỏ lòng kính ngưỡng.

Giữa lúc ấy, khi ngài vừa xoay người để bước đi, chiếc túi y sau lưng vô tình quét qua mặt một vị tỳ kheo. Chỉ là một cái chạm nhẹ, như cánh chim lướt qua mặt hồ. Nhưng vị tỳ kheo ấy đứng sững lại, mặt biến sắc. Ông ta hậm hực: “Chào bao nhiêu người mà không chào ta, lại còn cố ý lấy túi y đánh vào mặt ta nữa. Ỷ mình là thống lĩnh tăng đoàn nên coi thường người khác à!”

Chẳng bao lâu, lời oán trách ấy lan ra. Vị tỳ kheo kia tìm đến Phật, trình bày với giọng đầy ấm ức: “Bạch Thế Tôn, tôn giả Xá Lợi Phất tự cao, không coi chúng con ra gì. Ngài chào hết mọi người mà bỏ qua con, lại còn thọc cùi chỏ vào mặt con nữa!” Đức Phật lắng nghe, đôi mắt từ bi nhìn vị tỳ kheo, chậm rãi nói: “Ông có hiểu lầm chăng? Xá Lợi Phất là người đạo đức, trí tuệ, sao lại làm điều như vậy?” Nhưng vị tỳ kheo vẫn khăng khăng, còn thêm thắt đủ chuyện: “Bạch Thế Tôn, ngài ấy đi khất thực mà xin nhiều thì bảo là dụ dỗ Phật tử, xin ít thì bảo là không nghĩ đến người bệnh. Làm gì ngài ấy cũng bị chê trách hết!”

Đức Phật thấy sự việc đã đến mức cần phải làm rõ. Ngài bảo: “Thôi, để ta cho gọi Xá Lợi Phất về.” Trong lúc chờ đợi, vị tỳ kheo kia đi xuống giữa chúng tăng, rỉ tai người này, nói xấu người kia. Nhiều vị tỳ kheo nghe xong chỉ mỉm cười, vì họ biết rõ đạo hạnh của ngài Xá Lợi Phất. Nhưng một số vị mới vào tu lại bắt đầu dao động. Họ nghĩ: “Chà, nghe cũng hợp lý quá, chi tiết cặn kẽ quá. Chắc ngài cũng có sơ xuất gì chăng?” Sự dao động ấy không chỉ làm mất niềm tin nơi một bậc thánh tăng, mà còn ảnh hưởng đến cả niềm tin nơi Phật. Vì nếu người được Phật chỉ định làm thống lĩnh tăng đoàn mà lại tệ như vậy, thì lời Phật dạy còn đáng tin cậy sao?

Tin tức lan nhanh như lửa gặp gió. Ngài Ca Diếp, ngài Ca Chiên Diên, ngài A Nan vội vã lên đường, theo lệnh Phật, đi tìm ngài Xá Lợi Phất. Khi gặp ngài giữa đường, các vị ấy trình bày sự tình. Ngài Xá Lợi Phất lặng lẽ lắng nghe, rồi cùng các vị ấy quay về. Khi trở lại tinh xá, ngài đảnh lễ Phật. Đức Phật cho gọi tất cả chư tăng đến. Trong không khí trang nghiêm, Phật hỏi:

“Này Xá Lợi Phất, có một vị trưởng lão đây không vui với ông, vì cho rằng ông xem thường ông ấy, xâm phạm đến thân thể ông ấy, và không trọn vẹn trách nhiệm của người lãnh đạo. Hôm nay, Như Lai muốn nghe ông nói lên quan điểm của mình.”

Ngài Xá Lợi Phất không hề biện minh. Ngài chắp tay, đôi mắt nhìn xuống, giọng nói trầm ấm nhưng đủ sức lan tỏa khắp đại chúng:

“Kính bạch Thế Tôn, xin cho con được nói lên ý niệm về quán thân mà con tu tập giữ gìn. Con xin xem ý niệm này như một món quà tinh thần kính tặng các huynh đệ khi chia nhau rong ruổi trên mọi nẻo đường tu tập và giáo hóa. Bạch Thế Tôn, lúc nào con cũng xem mình như đất. Đất bình an, hoan hỉ khi được người dẫm đạp đi lên. Con cũng vậy, con xin bình an, hoan hỉ khi có người xem thường, dẫm đạp. Đất rộng lòng đón nhận rác rưởi, bẩn thỉu mà người vất bỏ. Con cũng xin rộng lòng đón nhận những ý nghĩ xấu, những lời nhục mạ nặng nề. Đất chịu đựng sự cày xới để mọc lên vườn cây trái ngọt, ruộng lúa thơm ngon. Con cũng xin chịu đựng sự tổn thương để vững bước mang cho đời những niềm vui hạnh phúc. Đất nâng đỡ cuộc sống mọi loài. Con cũng xin tôn trọng, đỡ đần bất cứ ai cần đến con.”

Ngài dừng lại, hơi thở đều, rồi tiếp tục, giọng trầm hơn:

“Bạch Thế Tôn, con xem mình như người Chiên Đà La, làm những việc hèn mọn nhất trong đời là đổ rác hay gánh phân, vui vẻ chịu người sai bảo. Con xin vui vẻ làm những việc hèn mọn nhất để làm vui lòng mọi người. Con xem mình như giẻ lau, xóa đi dơ bẩn của đời và nhận lấy sự dơ bẩn đó về mình. Con xin nhận lấy mọi điều xấu xa, bẩn thỉu để cho đời được thơm sạch, mát lành. Con xem mình như nước, rửa sạch cho đời rồi phần mình chảy ra cống rãnh. Con xin phụng sự cho đời, còn lại mình trôi vào quên lãng. Con xem mình như củi lửa, thắp lên ánh sáng, đun nấu thức ăn giúp ích cho đời, rồi phần mình trở về với bụi bay. Con xem mình như gió, thổi mát lòng người những buổi trưa hè, đem đến cho đời những cơn mưa phơi phới, rồi phần mình tan vào cõi vắng hư vô. Bạch Thế Tôn, con xem thân này là vô thường, ngày nào thành đất bụi bên đường. Từng ngày sống là sự đòi hỏi ăn uống, thở, và đủ mọi thứ cung phụng vất vả. Với suy nghĩ như vậy, lòng con không hề xem thường hay ác ý với bất cứ ai. Với bất cứ chúng sinh nào, lòng con chỉ có tình thương tràn ngập, mong cho mọi loài thương yêu nhau và tu theo thánh đạo giải thoát.”

Lời nói ấy như một tiếng sư tử rống giữa rừng sâu. Cả đại chúng lặng đi. Nhiều vị tỳ kheo bật khóc. Mặt đất rung chuyển nhẹ như một cơn địa chấn, lan tỏa khắp tinh xá. Vị tỳ kheo vu khống ngài không thể đứng vững nữa. Ông quỳ sụp xuống, nước mắt lăn dài, run rẩy nói:

“Bạch tôn giả, con xin sám hối. Con đã nghĩ xấu, vu khống cho tôn giả. Xin tôn giả tha tội cho con!”

Đức Phật nhìn ngài Xá Lợi Phất, nói: “Này Xá Lợi Phất, ông hãy tha thứ cho vị tỳ kheo này. Nếu không, ông ấy sẽ bị quả báo thê thảm, đầu có thể vỡ thành bảy mảnh lập tức.”

Ngài Xá Lợi Phất chắp tay, cúi đầu trước vị tỳ kheo đang quỳ, rồi nói với Phật:

“Bạch Thế Tôn, con sẵn lòng tha lỗi cho tôn giả này. Và con cũng xin tôn giả hãy tha lỗi cho con, vì con đã làm phiền lòng ông.”

Cả đại chúng, trừ những bậc A La Hán, ai nấy đều rơi nước mắt vì kính phục sự khiêm hạ tột cùng của ngài. Ngài không hề cố ý, nhưng vẫn tự nhận lỗi để xin lỗi người đã vu khống mình. Trong không khí lắng đọng ấy, Đức Phật lặng lẽ nói lên bốn câu kệ:

“Như đất không hiềm hận,
Như trụ đá kiên trì,
Như hồ trong thanh tịnh,
Như bậc thánh bay cao.”

Từ đó, tiếng rống sư tử của ngài Xá Lợi Phất vang vọng mãi trong lòng chư tăng. Vị tỳ kheo kia được tha thứ, nhưng bài học về sự khiêm hạ và lòng từ bi thì còn lại mãi. Chẳng ai còn dám nói xấu, vu khống người khác một cách nhẹ dạ nữa, vì họ đã thấy rõ: ngay cả một bậc thánh cũng có thể bị hiểu lầm, nhưng chỉ có lòng bao dung mới có thể hóa giải tất cả.

Ý nghĩa câu chuyện

Câu chuyện dạy ta bài học về sự khiêm hạ và lòng từ bi vô bờ bến. Khi bị vu khống, ngài Xá Lợi Phất không hề oán giận hay biện minh, mà tự xem mình như đất, như nước, như gió, sẵn sàng đón nhận mọi tổn thương để mang lại sự an lành cho đời. Đồng thời, câu chuyện cũng cảnh tỉnh về tội lỗi của việc nói xấu, vu khống người khác, nhất là những bậc đạo đức, thánh triết. Hãy luôn tỉnh giác, không vội tin lời nói xấu, và hãy sống khiêm hạ như đất để tâm hồn được thanh tịnh và giải thoát.

Biên soạn từ pháp thoại của TT. Thích Chân Quang