Tiếng rống của con sư tử

Buổi sáng sau ba tháng an cư kiết hạ, tinh xá Kỳ Hoàn còn đọng hơi sương. Nắng non len qua kẽ lá, rọi xuống những dãy hành lang dài, nơi chư tăng đang tất bật chuẩn bị hành trang. Ngài Xá Lợi Phất đắp y, mang bát, lặng lẽ đi giữa dòng người đông đúc. Ngài cúi chào từng vị tỳ kheo, từ bậc trưởng lão đến các sa di mới vào chúng, nụ cười hiền hòa luôn nở trên môi. Ai cũng kính cẩn đảnh lễ ngài, vị thống lĩnh tăng đoàn mà đức Phật đã đích thân chỉ định.

Ba tháng hạ vừa qua, phật tử trong vùng đã cúng dường rất nhiều. Ngài Xá Lợi Phất nghĩ đến sự vất vả của họ, nên quyết định chia chư tăng về nhiều hướng để giảm bớt gánh nặng. Sự tế nhị ấy xuất phát từ lòng từ bi, nhưng không phải ai cũng hiểu được. Giữa lúc mọi người chen chúc đến chào, ngài vô tình bỏ sót một vị tỳ kheo. Khi xoay người bước đi, chiếc túi đựng y phía sau khẽ chạm vào mặt vị ấy.

Chỉ một va chạm nhỏ, nhưng tự ái trong lòng người kia bùng lên như ngọn lửa gặp gió. Ông ta nghĩ: “Mình là ai mà để người ta coi thường? Chào hết mọi người mà không chào mình, lại còn cố ý lấy túi y đánh vào mặt nữa!”. Cơn giận dữ che mờ lý trí. Ông ta vội vã tìm đến đức Phật, giọng đầy oán hận:

“Bạch Thế Tôn, tôn giả Xá Lợi Phất ỷ mình là bậc thống lĩnh tăng đoàn, không coi ai ra gì. Ngài chào người này, bỏ qua người kia, lại còn thọc cùi chỏ vào mặt con. Xin Thế Tôn hãy xét cho con!”

Đức Phật lặng lẽ nhìn ông ta, giọng ôn tồn:

“Này tỳ kheo, có phải ông đã hiểu lầm chăng? Xá Lợi Phất là bậc đạo đức, trí tuệ, làm sao có chuyện đó được?”

Nhưng ông ta vẫn khăng khăng, miệng tuôn ra đủ điều:

“Bạch Thế Tôn, ngài không biết đâu. Chúng con sống dưới này đã lâu, chịu đựng không nổi. Ngài đi khất thực mà xin được nhiều thì nói là dùng lời ngon ngọt dụ dỗ phật tử. Hôm nào xin được ít thì lại bảo chỉ lo cho mình, không nghĩ đến người bệnh trong tinh xá. Ngài là bậc lãnh đạo mà làm gương như vậy sao?”

Ông ta nói lan man, thêm mắm dặm muối, biến một sự việc nhỏ thành tội lớn. Đức Phật bảo:

“Thôi, để ta cho gọi Xá Lợi Phất về, ông nghe người ta trả lời thế nào.”

Trong lúc chờ đợi, ông ta đi xuống giữa chúng tăng, rỉ tai người này người kia những lời xấu về ngài Xá Lợi Phất. Nhiều vị đã chứng quả chỉ mỉm cười, vì họ vững tin vào đạo hạnh của bậc thánh tăng. Nhưng một số tỳ kheo mới vào chúng lại dao động. Họ nghĩ: “Nghe chi tiết cặn kẽ thế kia, chắc cũng có phần đúng. Người lãnh đạo mà sơ suất như vậy thì còn ra thể thống gì?”. Sự nghi ngờ lan ra như vết dầu loang, làm tổn hại niềm tin của nhiều người.

Khi hay tin, ngài Ca Diếp, Ca Chiên Diên và A Nan vội vã đi tìm ngài Xá Lợi Phất. Họ mong rằng, với sự có mặt của ngài, tiếng rống của con sư tử sẽ vang lên, chấm dứt mãi những thói nói xấu, công kích lẫn nhau trong tăng đoàn. Ngài Xá Lợi Phất đang đi giữa đường thì nhận được lệnh, liền quay trở lại. Ngài cùng vài trăm vị tỳ kheo trở về tinh xá, đảnh lễ đức Phật rồi ngồi xuống.

Đức Phật nhìn ngài, ánh mắt trầm tĩnh:

“Này Xá Lợi Phất, có một vị trưởng lão đây không vui với ông, cho rằng ông xem thường ông ta, xâm phạm đến thân thể, và không trọn trách nhiệm của người lãnh đạo. Hôm nay Như Lai muốn nghe ông nói lên quan điểm của mình.”

Mọi người nín thở chờ đợi. Ngài Xá Lợi Phất từ từ đứng dậy, chắp tay, giọng trầm ấm nhưng đủ sức vang vọng khắp đại chúng:

“Kính bạch Thế Tôn, xin cho con được nói lên ý niệm quán thân mà con tu tập giữ gìn. Con xin xem ý niệm này như món quà tinh thần, kính tặng các huynh đệ khi chia nhau rong ruổi trên mọi nẻo đường. Bạch Thế Tôn, con luôn xem mình như đất. Đất bình an, hoan hỉ khi được người dẫm đạp đi lên. Con cũng vậy, con xin bình an hoan hỉ khi có người xem thường, dẫm đạp. Đất rộng lòng đón nhận rác rưởi, bẩn thỉu người vất bỏ. Con cũng xin rộng lòng đón nhận những ý nghĩ xấu, những lời nhục mạ nặng nề. Đất chịu cày xới để mọc lên vườn cây trái ngọt, ruộng lúa thơm ngon. Con cũng xin chịu đựng tổn thương để mang cho đời niềm vui hạnh phúc.”

Giọng ngài càng lúc càng chân thành, xúc động:

“Bạch Thế Tôn, con xem mình như người chiên đà la, làm những việc hèn mọn nhất trong đời như đổ rác, gánh phân, vui vẻ chịu người sai bảo. Con xin vui vẻ làm những việc hèn mọn để làm vui lòng mọi người. Con xem mình như cái giẻ lau, xóa đi dơ bẩn của đời và nhận lấy sự dơ bẩn đó về mình. Con xin nhận lấy mọi điều xấu xa để cho đời được thơm sạch, mát lành. Con xem mình như nước, rửa sạch cho đời rồi phần mình chảy ra cống rãnh. Con xin phụng sự cho đời, còn lại mình trôi vào quên lãng. Con xem mình như củi lửa, thắp lên ánh sáng, đun nấu thức ăn giúp ích cho đời, rồi phần mình trở về với bụi bay. Con xem mình như gió, thổi mát lòng người buổi trưa hè, đem đến cho đời những cơn mưa phơi phới, rồi phần mình tan vào cõi vắng hư vô.”

Ngài dừng lại, mắt nhìn xa xăm:

“Bạch Thế Tôn, con xem thân này là vô thường, ngày nào thành đất bụi bên đường. Từng ngày sống là sự đòi hỏi ăn uống, thở, và đủ mọi thứ cung phụng vất vả. Với suy nghĩ như vậy, lòng con không hề xem thường hay ác ý với bất cứ ai. Với bất cứ chúng sinh nào, lòng con chỉ có tình thương tràn ngập, mong cho mọi loài thương yêu nhau và tu theo thánh đạo giải thoát.”

Lời nói của ngài như tiếng rống của con sư tử, vang dội khắp không gian. Nhiều vị tỳ kheo bật khóc. Đất rúng động lan xa như một cơn địa chấn khi ngài tự xem mình như cái giẻ lau, như người gánh phân hèn mọn. Vị tỳ kheo vu khống không còn chịu đựng nổi, quỳ sụp xuống lạy ngài:

“Xin tôn giả tha tội cho con! Con đã nghĩ xấu, vu khống tôn giả. Con thật đáng trách!”

Đức Phật nhìn ngài Xá Lợi Phất:

“Này Xá Lợi Phất, ông hãy tha thứ cho vị tỳ kheo này. Nếu không, ông ta sẽ bị quả báo thê thảm, đầu có thể vỡ thành bảy mảnh lập tức.”

Ngài Xá Lợi Phất chắp tay, cúi chào vị tỳ kheo đang quỳ dưới đất, rồi đảnh lễ đức Phật:

“Bạch Thế Tôn, con sẵn lòng tha lỗi cho tôn giả này. Và con cũng xin tôn giả hãy tha lỗi cho con, vì con đã làm phiền lòng ông.”

Đến nước này, ai nấy đều kính phục. Trừ những bậc A La Hán, còn tất cả đều rơi nước mắt trước sự độ lượng, khiêm hạ tột cùng của ngài. Đức Phật lặng lẽ nói lên bốn câu kệ:

“Như đất không hiềm hận, như trụ đá kiên trì, như hồ trong thanh tịnh, như bậc thánh bay cao.”

Bài học từ câu chuyện này không chỉ dành riêng cho thời đức Phật. Ngay cả bậc vĩ đại như ngài Xá Lợi Phất cũng bị nghĩ xấu, bị vu khống. Vậy thì chúng ta, những người phàm phu, đừng ngạc nhiên khi nghe những lời chỉ trích giữa cuộc đời. Bởi vì trong sâu thẳm mỗi người đều có bản ngã, sự kiêu mạn, muốn mình hơn người khác. Muốn hơn bằng tài năng, đạo đức thì khó, nhưng chê người khác thấp xuống thì dễ vô cùng. Vì vậy, người đời sẵn sàng nói xấu, sẵn sàng tin lời nói xấu mà không xét lại.

Nếu ta có lòng từ bi của Bồ Tát, ta sẽ xót xa khi thấy người khác xấu, kém, chứ không mừng thầm. Ta mong mọi người vượt lên, giỏi hơn, cao cả hơn ta. Nếu ai cũng có tâm ấy, cõi này thành thiên đường tịnh độ. Nhưng vì lòng người chưa vượt qua ngã mạn, nên miệng cứ thích nói xấu, tâm cứ thích nghĩ xấu, và luôn sẵn sàng tin điều xấu về người khác. Chính vì vậy, cõi này mãi là cõi đau khổ, con người ghét bỏ, hơn thua, thù hận, tranh giành, mưu hại lẫn nhau.

Ý nghĩa câu chuyện

Câu chuyện dạy ta bài học về lòng khiêm hạ và sự tha thứ tuyệt đối. Khi bị vu khống, thay vì biện minh hay oán giận, ngài Xá Lợi Phất đã tự xem mình như đất, như nước, như gió — những thứ thấp hèn nhất để phụng sự đời. Nhờ vậy, ngài không những không bị tổn thương mà còn cảm hóa được kẻ vu khống. Đồng thời, câu chuyện cảnh tỉnh chúng ta về tội lỗi của việc nói xấu, vu khống người khác, nhất là những bậc đạo đức. Nói xấu một người tốt là tự đốt công đức của mình, và nếu nói xấu bậc thánh thì quả báo không thể lường hết. Hãy luôn tỉnh giác, không tin vào ý nghĩ sai lầm của mình, và thực tập tâm từ bi, tha thứ như ngài Xá Lợi Phất.

Biên soạn từ pháp thoại của TT. Thích Chân Quang