Tiếng gõ đầu lâu và bước ngoặt xuất gia của Vanisa

Mặt trời đỏ quạch đang lặn dần sau rặng cây xa thẳm, nhưng cái nóng hực của xứ Ấn Độ vẫn còn phả vào da thịt. Gió lùa qua kẽ lá mang theo mùi thối rữa và xác khô. Vanisa bước những bước chân trần chầm chậm vào rừng Thi Lâm. Dưới chân ông, những chiếc xương người trắng hếu lăn lóc, lách cách mỗi khi gót chân chạm phải. Xung quanh vắng lặng đến rợn người, thi thoảng bóng ma trắng mờ ảo lướt qua giữa các thân cây khô, rồi lại tan vào màn chiều xám xịt. Ông cầm trên tay một cây gậy nhỏ, đầu gậy đã mòn bóng vì những tiếng gõ. Mồ hôi rịn trên trán ông, nhưng ánh mắt lại sáng lên một niềm tin kỳ lạ vào năng lực mà tự mình có được từ thuở nào.

“Ông này, bà này, hãy đưa cho ta cái sọ người thân. Ta sẽ gõ cho, biết ngay về đâu.”

Vanisa vốn là một người Bà La Môn có biệt tài không ai dạy bảo, cũng chẳng rõ truyền thừa từ đâu. Chỉ cần cầm que gõ cốp cốp lên đầu lâu, ông lại nghe tiếng vang và tự nhiên biết được người chết đó tái sinh về cõi trời, hay đọa địa ngục, làm thú, hay quay lại cõi người. Giữa thời đó, niềm tin luân hồi đã ăn sâu vào lòng người Ấn Độ từ ngàn năm trước. Ai có người thân mất đi, đều muốn biết họ về đâu. Thế là các vị Bà La Môn mang ông đi khắp nơi, coi như bậc thánh tài để thu hút tín đồ, thổi bùng lại niềm tin đang dần suy thoái của đạo mình. Ông đi từ làng này sang làng khác, đoàn người đi theo mỗi lúc một đông.

Nhưng sâu thẳm trong lòng, Vanisa chưa bao giờ tự hỏi: liệu mình có thật sự biết hết? Ông cứ gõ, cứ nói, và người đời cứ tin, vì chẳng ai có cách nào quay lại cõi chết mà kiểm chứng. Thế nên ông thong dong, làm mưa làm gió, lòng vẫn nghĩ mình thật thà với những gì tai nghe và trực giác mách bảo.

Hôm ấy, đoàn người của ông lần về phía khu rừng nơi Đức Phật đang ngự. Tim Vanisa đập hơi nhanh khi bước vào đất Thánh, nhưng ông vẫn giữ dáng điệu tự tin của kẻ nắm giữ bí mật sinh tử. Một vị Bà La Môn trẻ đi bên cạnh, mắt đầy kính nể, lên tiếng hỏi:

“Vanisa, ngài có thật gõ cái sọ là biết ngay người ta sinh về đâu không? Tôi vẫn thấy như chuyện thần tiên.”

Vanisa vỗ nhẹ vào cây gậy, bàn tay hơi run lên vì xúc động, nhưng miệng cười tự tin:

“Ta gõ, ta nghe, ta biết. Chưa bao giờ sai. Cả đời này chưa một lần không rõ.”

Chàng trai gật gù, nhưng trong thâm tâm Vanisa chợt thoáng một nỗi niềm: có những lúc tiếng vang mơ hồ, ông chỉ đoán theo linh cảm. Thế nhưng, chẳng ai thắc mắc, nên ông cũng để mặc.

Đứng trước Đức Phật, Vanisa chắp tay, cúi đầu, rồi trình bày:

“Bạch Thế Tôn, con có năng lực gõ đầu lâu là biết người chết tái sinh nơi nào. Xin Ngài chứng giám.”

Đức Phật ngồi tĩnh lặng, ánh mắt từ bi nhìn ông, rồi đưa ra năm cái đầu lâu. Vanisa và cả đoàn đều sửng sốt. Không ai rõ Phật lấy đâu ra năm sọ người giữa chốn này, mà trong đó lại có cả một đầu lâu của vị A La Hán – điều mà thường các ngài chứng quả rồi thiêu thành xá lợi, đâu để lại bộ xương. Nhưng kinh điển ghi thế, Phật đã đưa ra năm cái, bảo ông gõ.

Vanisa cầm gậy, gõ cốp cốp vào cái thứ nhất, tai nghe tiếng thanh, miệng nói:

“Người này sinh lên cõi trời.”

Phật gật đầu. Ông gõ cái thứ hai, nghe tiếng đục, nói:

“Kẻ này đọa địa ngục.”

Gõ tiếp, ông lần lượt chỉ ra kẻ làm súc sinh, người quay lại cõi người. Đến cái thứ năm – chiếc sọ A La Hán – ông gõ đi gõ lại, nghiêng đầu, lắng tai. Tiếng vang cứ lặp lại, nhưng tâm ông trống rỗng. Mồ hôi lạnh rịn trên sống lưng, bàn tay run bần bật. Ông gõ hoài, không ra lời. Cuối cùng, ông ngước nhìn Phật, giọng khô khốc:

“Bạch Thế Tôn, sọ này… con không biết. Gõ mãi chẳng ra chỗ nào cả.”

Đức Phật ôn tồn bảo:

“Muốn biết, phải đi xuất gia tu tập thôi. Không xuất gia thì không thể rõ.”

Vanisa đứng sững lại. Cả đời ông tự hào năng lực, nay trước năm cái sọ, một cái đã làm ông bế tắc. Vị Bà La Môn trẻ nãy giờ thắc mắc, thấy vậy liền thưa:

“Vậy ngài sẽ làm sao? Bỏ cuộc hay đi tu?”

Vanisa quay sang người bạn, ánh mắt giằng xé, rồi chậm rãi:

“Ta sẽ xuất gia. Cái sọ này lạ quá, đời ta chưa gặp. Phải học cho ra mới thôi.”

Thế là ông xin xuất gia dưới sự dạy dỗ của Phật. Ngày qua ngày, Phật bảo ông quán thân – thấy thân vô thường, tạm bợ, không thật. Ban đầu ông cứ nghĩ việc quán thân nhỏ bé quá, nhưng càng ngồi quán, càng thấy rõ từng cảm giác toàn thân, hơi thở vào ra. Dần dần, cái ngã tan đi. Không bao lâu, ông chứng A La Hán. Một buổi chiều, khi ánh nắng vàng hắt qua kẽ cây, ông bước ra, thấy mọi sự sáng tỏ. Những đầu lâu năm xưa không còn là bí ẩn: ông biết rõ cả năm người về đâu, kể cả vị A La Hán kia đã lặng lẽ nhập diệt, không còn tái sinh.

Đoàn Bà La Môn vẫn lẩn quẩn quanh đó, chờ kết quả. Họ vào gặp ông, hỏi:

“Vanisa, ngài học được chưa? Biết cái sọ lạ kia không?”

Ông mỉm cười, ánh mắt thanh thản:

“Ta không cần học thêm nữa. Giờ ta biết hết rồi. Nhưng không phải bằng gõ sọ. Hãy quy y Phật mà tu, các vị ạ.”

Từ đó, Vanisa không còn cầm gậy gõ đầu lâu giữa rừng xương. Ông trở thành một vị thánh Tăng, làm thơ trong Trưởng Lão Tăng Kệ nhiều hơn cả, khuyên người sống đạo đức, quán thân vô thường. Những lời ông nói sau này không ai phải nghi ngờ, vì chúng xuất phát từ bờ giác ngộ thật sự, chứ không phải từ tiếng cốp cốp mơ hồ của một cái sọ.

Ý nghĩa câu chuyện

Câu chuyện cho thấy năng lực phàm phu dù có vẻ thần kỳ (như gõ đầu lâu đoán kiếp sau) cũng chỉ là trực giác mơ hồ, không thể thấu triệt sinh tử. Chỉ khi xuất gia tu quán thân, thấy vô thường, đoạn trừ ngã chấp, ta mới thật sự giác ngộ và biết rõ lẽ sinh tử chúng sinh như bày tay nắm trái xoài. Sự thật thà ban đầu của Vanisa là duyên lành đưa ông đến đạo, chứ nếu dối trá ắt không thể chứng thánh.

Biên soạn từ pháp thoại của TT. Thích Chân Quang