Tiếng gõ đầu lâu

Buổi chiều bên bờ sông Hằng, nắng vàng trải dài trên mặt nước lấp lánh. Một nhóm người Bà La Môn đang quây quần quanh một người đàn ông gầy gò, mặc áo trắng, tay cầm một chiếc que gỗ nhẵn bóng. Ông tên là Vanisa, nổi tiếng khắp vùng với tài lạ: chỉ cần gõ que lên một chiếc đầu lâu, ông biết người đó đã tái sinh về đâu.

Người Ấn Độ thời đó có tục lệ không chôn người chết mà quăng vào rừng Thi Lâm – khu rừng đầy xương trắng, nơi chim kền kền và quạ mổ xác. Người ta tin rằng sau khi chết, linh hồn sẽ đầu thai vào một kiếp sống mới. Nhưng thân nhân của người chết vẫn luôn thắc mắc: người thân của mình giờ ra sao? Sinh về cõi nào? Và Vanisa chính là người giải đáp những thắc mắc đó.

Ông cầm chiếc que gỗ, gõ nhẹ lên hộp sọ khô khốc, lắng nghe âm thanh vang lên. “Người này sinh lên cõi trời,” ông nói với giọng trầm ổn. Lại một chiếc sọ khác, ông gõ, lắc đầu: “Kẻ này đọa xuống địa ngục.” Người ta tin ông, vì chẳng ai có thể kiểm chứng được. Các tu sĩ Bà La Môn thấy ông có tài, bèn đem ông đi khắp nơi, quảng cáo như một vị thánh sống để thu hút tín đồ, khôi phục lại niềm tin đang phai nhạt của đạo Bà La Môn.

Một ngày kia, Vanisa cùng đoàn tùy tùng đến tinh xá của Đức Phật. Sau khi đảnh lễ, ông trình bày khả năng của mình. Đức Phật mỉm cười, bảo người lấy ra năm chiếc đầu lâu đặt trước mặt. Vanisa gõ chiếc thứ nhất, nói: “Người này sinh lên cõi trời.” Đức Phật gật đầu. Chiếc thứ hai, ông nói: “Kẻ này đọa địa ngục.” Chiếc thứ ba: “Sinh làm súc sinh.” Chiếc thứ tư: “Tái sinh làm người.” Đến chiếc thứ năm, ông gõ, gõ lại, lắng nghe, nhưng khuôn mặt lộ rõ vẻ bối rối. Ông gõ thêm lần nữa, âm thanh vang lên trong trẻo, nhưng ông không thể nhận ra đó là cõi nào. Ông ngẩng lên, nhìn Đức Phật, giọng run run: “Bạch Thế Tôn, con chưa từng gặp trường hợp này. Người này sinh về đâu?”

Đức Phật nhìn ông, ánh mắt từ bi: “Muốn biết, ông hãy xuất gia tu học. Khi chứng được đạo, ông sẽ tự mình thấy rõ.” Vanisa quay sang người bạn đồng hành, nói nhỏ: “Trường hợp này lạ quá. Ta hãy xuất gia để tìm hiểu.”

Thế là Vanisa phát tâm xuất gia. Đức Phật dạy ông pháp quán thân – quán sát thân này vô thường, cấu tạo bởi các uế trược, không phải là ta. Ngày qua ngày, ông ngồi thiền dưới gốc cây, quán sát hơi thở, cảm giác toàn thân, nhận ra sự giả tạm của thân xác. Dần dần, tâm ông lắng đọng, trí tuệ phát sinh. Một buổi sáng, khi ánh nắng đầu tiên xuyên qua kẽ lá, ông chợt vỡ òa – ông đã chứng quả A La Hán, thấu hiểu tất cả mọi sự sinh tử của chúng sinh, không cần gõ đầu lâu, không cần lắng nghe âm thanh.

Khi nhóm Bà La Môn cũ đến thăm, hỏi ông đã học được bí mật của chiếc đầu lâu chưa, ông mỉm cười: “Ta không cần học nữa. Ta đã biết tất cả. Các ngươi hãy quy y Phật, tu hành để thoát khỏi sinh tử.”

Vanisa không chỉ là một nhà thông thái, mà còn là một nhà thơ lớn. Trong Trưởng lão Tăng kệ, thơ của ông để lại nhiều nhất, gần bằng ngài Đại Ca Diếp. Những vần thơ ấy nói về sự vô thường, về con đường giác ngộ, về niềm an lạc của người đã thoát khỏi vòng luân hồi.

Ý nghĩa câu chuyện

Câu chuyện dạy chúng ta rằng mọi tài năng, dù kỳ diệu đến đâu, cũng chỉ là những hiểu biết hạn hẹp trong vòng sinh tử. Chỉ có tu tập, quán chiếu thân tâm, mới giúp ta thấu hiểu chân lý và thoát khỏi khổ đau. Hơn nữa, sự thành thật của Vanisa – không dối trá, không bịa đặt – chính là phẩm chất giúp ông có duyên gặp Phật và chứng quả. Nếu tâm không chân thật, dù có tài năng đến đâu cũng không thể bước trên con đường giác ngộ.

Biên soạn từ pháp thoại của TT. Thích Chân Quang