Tiếng gõ đầu lâu

Buổi chiều ở thành Vương Xá, nắng vàng nhạt trải dài trên con đường đất đỏ. Một đoàn người Bà La Môn áo trắng rộng thùng thình đi thành hàng, giữa đoàn là một người đàn ông trung niên, tay cầm một chiếc gậy gỗ mòn bóng. Ông ta bước đi thong thả, ánh mắt có gì đó sâu thẳm, như nhìn xuyên qua mọi vật. Đó là Vanisa, nhà thơ nổi tiếng, cũng là người có biệt tài kỳ lạ: chỉ cần gõ lên một chiếc đầu lâu, ông biết người đó đã tái sinh về đâu.

Người Ấn Độ thời bấy giờ tin sâu sắc vào luân hồi. Người chết không được chôn cất mà được đưa vào rừng Thi Lâm, nơi những bộ xương trắng nằm rải rác dưới gốc cây, chim kên kên bay lượn trên đầu. Đó là một khu rừng âm u, đầy ma quái, ít ai dám bén mảng. Nhưng với những gia đình có người thân mất đi, nỗi thắc mắc lớn nhất là: người ấy đã đi về đâu? Họ tìm đến Vanisa, quỳ xuống dâng lễ vật, đưa chiếc đầu lâu của người đã khuất lên nhờ ông xem giúp.

Vanisa cầm gậy, gõ nhẹ lên hộp sọ: “Cốp cốp”. Ông lắng nghe âm thanh vang lên, rồi khẽ gật đầu: “Người này sinh lên cõi trời.” Hoặc: “Người này đọa xuống địa ngục.” Không ai kiểm chứng được lời ông nói, nhưng ai cũng tin. Tiếng gõ của ông như một lời tiên tri, mang lại niềm an ủi hoặc nỗi sợ hãi cho người sống. Các vị Bà La Môn khác thấy ông có tài lạ, bèn đem ông đi khắp nơi, quảng cáo rằng giáo phái của họ có bậc thánh tài như vậy. Họ hy vọng nhờ đó mà thổi bùng lại niềm tin của quần chúng, vốn đang ngày một phai nhạt.

Một ngày nọ, đoàn người của Vanisa đến tinh xá Kỳ Viên, nơi Đức Phật đang trụ. Sau khi đảnh lễ, họ trình bày với Phật về khả năng của ông. Đức Phật mỉm cười, không nói gì, chỉ bảo thị giả lấy ra năm chiếc đầu lâu. Không ai biết vì sao Phật lại có sẵn năm chiếc đầu lâu ấy, nhưng khi chúng được bày ra trước mặt, Vanisa bắt đầu gõ.

Chiếc thứ nhất, ông gõ: “Cốp cốp.” Ông lắng nghe, rồi nói: “Người này sinh lên cõi trời.” Đức Phật gật đầu. Chiếc thứ hai, tiếng gõ trầm đục hơn: “Người này đọa xuống địa ngục.” Phật lại gật đầu. Chiếc thứ ba, tiếng gõ nghe rền rền: “Người này làm súc sinh.” Chiếc thứ tư, âm thanh trong trẻo: “Người này trở lại cõi người.” Tất cả đều đúng.

Đến chiếc thứ năm, Vanisa gõ: “Cốp cốp.” Ông lắng nghe. Tiếng vang kỳ lạ, thanh thoát, không giống bất kỳ âm thanh nào ông từng nghe. Ông gõ lại lần nữa, lần thứ ba, lần thứ tư. Mồ hôi bắt đầu lấm tấm trên trán. Ông nhìn chiếc đầu lâu, rồi nhìn Đức Phật, giọng run run:

“Bạch Thế Tôn, con không biết người này sinh về đâu. Cả đời con chưa từng gặp trường hợp nào như vậy. Xin Ngài chỉ dạy.”

Đức Phật nhìn ông, đôi mắt từ bi, chậm rãi nói: “Muốn biết, ông hãy xuất gia.”

Vanisa sững người. Xuất gia? Ông là nhà thơ nổi tiếng, được trọng vọng khắp nơi, làm sao có thể bỏ tất cả để đi tu? Nhưng chiếc đầu lâu thứ năm cứ ám ảnh ông. Tiếng gõ thanh thoát ấy vang vọng mãi trong tâm trí. Ông quay sang người bạn đồng hành, thì thầm: “Ta phải đi thôi. Trường hợp này lạ quá, ta không thể nào biết được nếu không học hỏi.”

Vanisa xuất gia, trở thành đệ tử của Đức Phật. Phật dạy ông quán thân: quán thân vô thường, quán thân bất tịnh, quán thân không phải là ta. Ban đầu, ông thấy khó khăn vô cùng. Bao năm quen nhìn sự vật bằng trực giác, giờ phải quán chiếu sâu xa về bản chất của thân thể. Nhưng ông kiên trì, ngày đêm tinh tấn. Ông nhận ra rằng cái thân này chỉ là tập hợp của xương, thịt, máu, mủ, không có gì là thật. Từ đó, ông dần buông bỏ chấp ngã, tâm trở nên thanh tịnh.

Một ngày kia, khi ông đang ngồi dưới gốc cây, quán chiếu về sự sinh diệt của các pháp, bỗng nhiên tâm ông sáng bừng. Ông thấy rõ toàn bộ sự thật về sinh tử, thấy nghiệp của chúng sinh như nhìn một trái xoài trong lòng bàn tay. Ông chứng quả A La Hán. Lúc đó, ông mới hiểu vì sao mình không thể biết được đầu lâu của bậc thánh: bởi vì bậc A La Hán đã thoát khỏi vòng luân hồi, không còn tái sinh nữa, nên không thể tìm thấy dấu vết trong tam giới.

Khi nhóm Bà La Môn quay lại tìm ông, họ hỏi: “Ông đã học được cách biết chỗ tái sinh của đầu lâu chưa?” Vanisa mỉm cười, đôi mắt sáng ngời từ bi: “Ta không cần học nữa. Ta đã biết hết. Các ông hãy quy y Phật đi, vì chỉ có Ngài mới dạy cho chúng ta con đường thoát khỏi sinh tử.”

Nghe vậy, nhiều người trong nhóm Bà La Môn xúc động, liền quy y theo Phật. Còn Vanisa, từ đó ông không còn gõ đầu lâu nữa, mà dùng thơ ca của mình để truyền bá chánh pháp. Ông để lại rất nhiều bài kệ trong Trưởng lão tăng kệ, những vần thơ về sự vô thường, về niềm an lạc của người đã giác ngộ, khuyên nhủ mọi người tinh tấn tu hành.

Ý nghĩa câu chuyện

Câu chuyện nhắc nhở chúng ta rằng trí tuệ và khả năng huyền bí không phải là mục đích cuối cùng. Người có tài lạ như Vanisa, nếu không có đạo đức và sự tu tập, vẫn chỉ dừng lại ở mức độ phàm phu. Chỉ khi buông bỏ bản ngã, quán chiếu thân vô thường, mới có thể đạt đến giác ngộ thật sự. Đức Phật dạy rằng ai hiểu rõ hoàn toàn về sinh tử của chúng sinh, vượt qua mọi ô nhiễm, đạt giác ngộ sáng suốt, mới là bậc tôn quý. Đừng chạy theo những điều huyền hoặc bên ngoài, mà hãy quay vào bên trong, tu tập thân tâm.

Biên soạn từ pháp thoại của TT. Thích Chân Quang