Thiên nga bay cao

Mùa an cư năm ấy kết thúc trong tiếng ve kêu rả rích trên những tán cây bồ đề già. Giữa khu rừng trúc ở thành Vương Xá, không khí nhộn nhịp lạ thường. Các tỳ kheo tất bật giặt y, rửa bát, xếp gọn tọa cụ và những vật dụng cần thiết cho chuyến du hành sắp tới. Ai cũng rộn ràng chuẩn bị để được theo chân Đức Phật lên đường giáo hóa.

Chỉ có một người ngồi lặng yên dưới gốc cây, không hề động tĩnh. Đó là tôn giả Đại Ca Diếp. Ngài vẫn giữ nét mặt an nhiên, tay kết ấn, mắt khép hờ như đang nhập định giữa dòng người hối hả. Các tỳ kheo đi ngang qua, người thì liếc nhìn, kẻ thì khẽ lắc đầu. Họ bắt đầu xì xào:

“Sao tôn giả không chịu chuẩn bị gì thế nhỉ? Chẳng lẽ không định đi theo Phật?”

“Chắc là tôn giả quyến luyến thành Vương Xá này thôi. Gia đình ngài giàu có, bà con thân thuộc nhiều, ở đây được cúng dường đầy đủ, ai lại muốn đi xa làm gì.”

Những lời thì thầm lan ra như gió cuốn lá khô. Người nọ bảo người kia, rồi thành một luồng dư luận không mấy tốt đẹp. Tôn giả Đại Ca Diếp vẫn ngồi yên, như không nghe thấy gì. Nhưng Đức Phật, với đôi mắt từ bi thấu suốt ba đời, đã biết hết. Ngài liền cho gọi các tỳ kheo ấy lại.

Giọng Phật trầm ấm nhưng đầy uy lực:

“Này các thầy, các thầy đừng nghĩ xấu về tôn giả Đại Ca Diếp. Ngài là bậc đã chứng quả A La Hán, tâm đã hoàn toàn giải thoát. Các thầy thấy ngài không chuẩn bị, nhưng ngài đâu có cần chuẩn bị gì. Ngài đã buông bỏ tất cả, không còn vướng bận nhà cửa, của cải, thân thuộc. Cũng như con thiên nga bay cao, bỏ lại bờ ao nhỏ bé phía sau. Các thầy đừng vì lời nói thiếu suy nghĩ mà mang tội.”

Rồi Đức Phật đọc bài kệ:

“Tự sách tấn chánh niệm,
Chẳng màn nhà cửa nào,
Như thiên nga bay cao,
Bỏ bờ ao nhỏ bé.”

Các tỳ kheo nghe xong, mặt đỏ bừng, cúi đầu sám hối. Họ nhận ra rằng mình đã vội vàng kết luận theo thói quen nghĩ xấu người khác, mà không hiểu được tâm hạnh cao thượng của bậc thánh.

Từ đó, mỗi khi có ai đó trong tăng đoàn bị hiểu lầm, các tỳ kheo lại nhớ đến câu chuyện này và tự nhắc mình: hãy nghĩ tốt trước đã, đừng vội kết tội. Và tôn giả Đại Ca Diếp vẫn sống cuộc đời thanh bần, không nhà không cửa, như cánh thiên nga lặng lẽ bay cao giữa bầu trời bao la.

Ý nghĩa câu chuyện

Con người thường có thói quen nghĩ xấu về người khác, đó là bản chất phàm phu. Nhưng người tu tập cần thay đổi điều này, tập nghĩ tốt trước, thông cảm và binh vực cho người khác. Đó chính là bước đầu của lòng từ bi. Thà nghĩ tốt mà bị lừa một lần, còn hơn nghĩ xấu mà tự làm khổ mình và tạo nghiệp bất thiện.

Biên soạn từ pháp thoại của TT. Thích Chân Quang