Sự Thanh đạm Của Vị Tỳ-kheo Ngoại Ô

Nắng sớm dịu dàng chiếu xuống thị trấn ngoại ô yên bình, nơi một ngôi làng nhỏ nằm ven kinh đô Xá Vệ. Tại đây, có một vị Tỳ-kheo tên là Nigamavasi, xuất thân từ một gia đình khá giả. Khác với nhiều vị tăng khác thường đi vào tận trung tâm kinh thành đông đúc để khất thực, Nigamavasi chọn một cách sống giản dị hơn. Mỗi buổi sáng, ngài chỉ ôm bát đi bộ vài trăm mét ra khỏi cổng tinh xá, đến những nhà bà con quen thuộc trong vùng.

Chỉ chưa đầy nửa giờ sau, bát của ngài đã đầy ắp những món ăn ngon lành, dư dả cho bữa trưa. Ngài quay về, dùng cơm trong im lặng, rồi tiếp tục công phu tu tập. Hành động này không qua mắt được những vị Tỳ-kheo khác trong tăng đoàn. Trong phòng sinh hoạt chung, tiếng xì xào bàn tán bắt đầu nổi lên.

"Ông ấy xuất gia rồi mà sao còn luyến ái gia đình thế?" một vị Tỳ-kheo trẻ tuổi thì thầm với bạn đồng tu, ánh mắt lộ vẻ khinh thường. "Cứ lẫn quẩn ở mấy nhà bà con giàu có, nhờ vả đồ ăn ngon. Không chịu đi xa, không chịu khổ hạnh như chúng ta. Tâm ông ấy chắc còn dính mắc lắm."

Những lời dèm pha ấy dần lan rộng, rồi đến tai Đức Phật. Một hôm, khi tăng đoàn tụ họp, Đức Phật gọi Nigamavasi đến trước mặt mọi người. Không khí trở nên căng thẳng, những vị Tỳ-kheo kia nín thở chờ đợi xem vị đồng nghiệp của mình sẽ bị quở trách ra sao.

"Nigamavasi," giọng Đức Phật trầm ấm nhưng nghiêm nghị, "Như Lai nghe rằng ông tuy đã xuất gia nhưng vẫn còn luyến ái bà con, không chịu đi đâu xa, cứ lẫn quẩn ở thị trấn để hưởng thức ăn ngon. Điều này có đúng chăng?"

Vị Tỳ-kheo Nigamavasi quỳ xuống, chắp tay cung kính, giọng nói bình thản và chân thành đáp:

"Bạch Đức Thế Tôn, con là một người sống đơn giản và thanh đạm. Con không mong cầu điều gì. Con ở lại đó bởi vì con không cảm thấy cần thiết phải đi đâu xa. Hơn nữa, theo luật giới, khi bát đã đầy thì không được đi xin thêm nữa. Con bước ra vài bước, người ta cúng đã đầy bát, vậy con phải làm sao? Chẳng lẽ con phải cố gắng đi từ ngoại thành vào tận kinh đô Xá Vệ để xin thêm, rồi mang về chứa đầy tủ? Đời sống của con rất thanh đạm, con không cần nhiều."

Đức Phật mỉm cười, ánh mắt tỏa ra vẻ hài lòng. Ngài quay sang nhìn các vị Tỳ-kheo đang đứng xung quanh, rồi tuyên bố:

"Lành thay! Nigamavasi thật là đệ tử xứng đáng của Ta. Ông ấy sống giống như Ta, với cuộc đời không ham muốn nhiều, biết tri túc. Đây chính là con đường dẫn đến giải thoát."

Để củng cố lời khen ngợi, Đức Phật kể lại một câu chuyện tiền thân. Thuở xưa, khi còn là Bồ-tát, ngài tái sinh làm một con vẹt đậu trên cành cây sum suê. Vị trời Đế Thích, muốn thử thách tâm tính của con vẹt, đã dùng gió mạnh làm gãy cành cây ấy. Nhưng con vẹt không hề dao động, nó nhẹ nhàng bay sang đậu trên một cành cây trơ trụi, vẫn an ổn và không hề than vãn hay tìm kiếm nơi khác tốt đẹp hơn. Đức Phật kết luận rằng, sự thanh đạm và không phụ thuộc vào hoàn cảnh bên ngoài của Nigamavasi chính là biểu hiện của bậc thánh nhân tương lai.

Những lời dèm pha lập tức tắt hẳn. Các vị Tỳ-kheo kia cúi đầu hổ thẹn, nhận ra rằng họ đã vội vàng phán xét người khác dựa trên ý nghĩ chủ quan của mình, thay vì nhìn vào bản chất tâm hồn thanh tịnh và sự tuân thủ giới luật nghiêm ngặt của đồng nghiệp.

Ý nghĩa câu chuyện

Câu chuyện dạy chúng ta bài học về việc không nên vội vàng kết tội hay phán xét người khác dựa trên bề ngoài hoặc suy luận cá nhân. Cuộc sống thanh đạm, biết đủ (tri túc) và tuân thủ giới luật là nền tảng quan trọng của người tu hành. Khi ta dễ dàng gán ghép ý xấu cho người khác, ta tạo ra nghiệp khẩu và làm xáo trộn hòa khí tăng đoàn. Ngược lại, sự tôn trọng và nhìn nhận đúng đắn về nhau giúp môi trường tu tập trở nên yên ổn, hỗ trợ cho sự tiến bộ tâm linh của tất cả mọi người.

Biên soạn từ pháp thoại của TT. Thích Chân Quang