Sự Im Lặng Của Kẻ Ngu

Trong một khu rừng thanh vắng gần thành Vương Xá, các vị tỳ kheo của Đức Phật thường được các gia chủ thỉnh về nhà cúng dường trai phạn. Sau bữa ăn, các vị thường nói những lời chúc lành ngắn, hoặc nếu được thỉnh cầu thì thuyết một bài pháp. Còn các vị ngoại đạo, cũng sống nhờ sự cúng dường của quần chúng, nhưng khi nhận được đồ ăn xong thì họ thường im lặng không nói một lời. Họ cho rằng sự im lặng đó là phong thái của bậc ẩn sĩ, của người đã vượt lên trên mọi lời nói tầm thường.

Một hôm, có người đem chuyện này ra bàn tán:

“Các vị ngoại đạo kia mới thật là ẩn sĩ chân chính. Họ im lặng như thánh nhân. Còn các tỳ kheo của sa-môn Gotama thì nói lóc chóc, chẳng ra thể thống gì.”

Lời bàn tán ấy đến tai Đức Phật. Ngài mỉm cười, rồi gọi các tỳ kheo đến mà dạy rằng:

“Này các thầy, đâu phải hễ lặng im thì được gọi là ẩn sĩ. Im lặng có nhiều hạng. Có người im lặng vì biết rõ lúc nào nên nói, lúc nào nên giữ im, đó là người trí. Nhưng cũng có người im lặng vì không biết gì để nói, đó là kẻ ngu. Chỉ khi nào có trí tuệ, biết điều đúng điều sai, biết đời này và đời sau, thì mới xứng đáng là ẩn sĩ chân chính.”

Ngài nói tiếp bài kệ:

“Im lặng nhưng ngu si đâu phải là ẩn sĩ. Giữa hai bên tà chánh, bậc trí chọn điều lành. Biết từ bỏ ác pháp mới gọi là ẩn sĩ. Biết đời này đời sau mới gọi là ẩn sĩ.”

Nghe Đức Phật giảng, nhiều tỳ kheo chợt hiểu ra. Họ nhớ lại những lần gặp những người ít nói, tưởng là hiền lành, nhưng thực ra chỉ là không biết nói gì. Có người còn kể lại câu chuyện về một người bạn của mình, vì thấy cô gái kia ít nói, tưởng là sâu sắc, chung thủy, nên cưới về. Ai ngờ cô ta chẳng hiểu biết gì, chỉ vì không biết nói nên mới im lặng. Về sau, gia đình chẳng hạnh phúc, vợ chồng chỉ toàn những hiểu lầm.

Từ đó, các tỳ kheo thận trọng hơn trong việc nhìn nhận một con người. Họ không còn vội đánh giá ai qua vẻ bề ngoài im lặng hay nói nhiều. Họ hiểu rằng, sự im lặng của bậc trí là im lặng có chánh niệm, có trí tuệ, còn sự im lặng của kẻ ngu chỉ là sự trống rỗng của tâm hồn.

Ý nghĩa câu chuyện

Đức Phật dạy chúng ta đừng nhìn hình thức bên ngoài để đánh giá người khác. Người ít nói chưa chắc là người hiền lành, trí tuệ; có khi chỉ là kẻ ngu dốt không biết nói gì. Người nói nhiều cũng chưa chắc là người xấu. Điều quan trọng là phải nhìn vào trí tuệ, vào sự hiểu biết và tư cách của con người đó.

Biên soạn từ pháp thoại của TT. Thích Chân Quang