Sợi tơ chân lý giữa rừng già

Tiếng chuông chùa Kỳ Viên vừa dứt, không khí trong thiền đường vẫn còn đặc quánh mùi trầm hương. Một vị tỳ kheo trẻ tuổi, vai khoác tấm y vàng sờn cũ, ngồi bất động trên tọa cụ. Nhưng đôi mắt chàng thì không yên: chúng nhíu lại, mở ra, rồi lại nhíu, như đang chiến đấu với một thứ gì đó vô hình ngay bên trong. Mồ hôi lấm tấm trên trán, đôi tay đặt trên đùi siết chặt đến trắng cả khớp. Chàng thở dài một hơi não nề, buông thõng vai, nhìn quanh thiền đường thấy mấy vị sư huynh vẫn ngồi như tượng gỗ, lòng càng thêm bức bối.

Từ ngày xuất gia đến nay đã ba tháng, chàng vẫn chưa một lần cảm nhận được sự an tịnh dù chỉ trong chốc lát. Ngồi thiền với chàng là một trận chiến không hồi kết: ý nghĩ về cơm cháo, về cha mẹ già ở quê, về những lời dạy của thầy, về cả những chuyện vụn vặt không đâu cứ thay phiên nhau kéo đến, nhảy múa loạn xạ trong đầu. Chàng đã thử đếm hơi thở, đã thử quán tưởng, nhưng càng cố đè nén, vọng tưởng càng như con thú dữ vùng vẫy mạnh hơn. Nhiều đêm chàng trằn trọc không ngủ, tự hỏi mình có phải là người tu thích hợp hay không.

Một buổi chiều, sau thời khóa công phu, chàng không kìm được nỗi khổ tâm, tìm đến Tôn giả Tu Bồ Đề. Vị tôn giả nổi tiếng hiền hòa, dễ gần, thường được các tỳ kheo trẻ tìm đến để bày tỏ những vướng mắc. Chàng cúi đầu đảnh lễ, giọng nghẹn lại:

“Bạch Tôn giả, con tu thiền mấy tháng nay, vọng tưởng cứ nổi lên như sóng biển, con dẹp không nổi. Xin Tôn giả chỉ dạy cho con cách nhiếp tâm cho hiệu quả.”

Tôn giả Tu Bồ Đề nhìn chàng với ánh mắt trìu mến, khẽ mỉm cười:

“Này con, nhà ngươi có từng thấy một khu rừng già chưa? Trong khu rừng ấy, có những sợi dây leo to lớn, dễ thấy, bám chặt vào thân cây. Người ta thường nắm vào chúng để leo lên, nhưng chúng chỉ là dây leo, rồi cũng tàn úa, không thể đưa mình lên cao. Còn có những sợi tơ chân lý mong manh, khó thấy, ẩn khuất giữa những tán lá rậm rạp. Chỉ ai có trí tuệ và lý tưởng lớn mới tìm thấy được sợi tơ ấy. Còn nếu không, người ta sẽ chụp lấy những sợi dây leo to lớn, dễ nhìn, nhưng rồi rơi xuống vực thẳm.”

Chàng tỳ kheo trẻ ngơ ngác:

“Bạch Tôn giả, con không hiểu. Con chỉ muốn tìm cách dừng những suy nghĩ hỗn loạn trong đầu mình thôi.”

Tôn giả từ từ đứng dậy, bước đến bên cửa sổ nhìn ra khoảng trời xa xăm, giọng trầm ấm:

“Con ơi, vọng tưởng không thể dừng bằng cách chạy trốn hay đè nén. Nó chỉ lặng xuống khi con có một lý tưởng đủ lớn, một trái tim đủ rộng. Con hãy thử nghĩ xem: tại sao con muốn tu? Con có dám ước mơ thành Phật để cứu độ tất cả chúng sinh không? Nếu con chỉ muốn tìm sự an vui cho riêng mình, thì tâm con sẽ mãi nhỏ hẹp, và vọng tưởng sẽ mãi là kẻ thù lớn. Nhưng nếu con phát tâm cầu giác ngộ tối thượng, vì lòng thương yêu tất cả chúng sinh, thì tự nhiên con sẽ có một sức mạnh vĩ đại để vượt qua tất cả.”

Chàng tỳ kheo im lặng, những lời ấy như một tia sáng lóe lên trong đêm tối. Chàng chợt nhớ lại những ngày đầu mới đi chùa, mỗi lần nhìn thấy tượng Phật, lòng chàng dâng lên một niềm kính ngưỡng thiêng liêng khó tả. Nhưng chàng chưa bao giờ dám nghĩ mình có thể thành Phật. Chàng chỉ nghĩ đơn giản là đi tu cho đỡ khổ, cho có nơi nương tựa.

Đêm hôm ấy, chàng không ngồi thiền như thường lệ. Chàng ra vườn chùa, ngồi dưới gốc cây bồ đề, ngước nhìn bầu trời đầy sao. Lòng chàng trào dâng một cảm giác kỳ lạ: vừa xa xăm, vừa gần gũi. Chàng tự hỏi: “Mình có dám ước mơ thành Phật không? Mình có đủ trí tuệ để hiểu những lời Phật dạy không? Mình có đủ từ bi để thương yêu tất cả chúng sinh như thương chính mình không?” Những câu hỏi ấy cứ lặp đi lặp lại, nhưng lần này, chàng không còn thấy chúng xa lạ nữa. Một niềm khao khát mãnh liệt dâng lên trong tim, như một ngọn lửa nhỏ nhưng kiên cường, không bao giờ tắt.

Từ đó, chàng thay đổi cách tu. Mỗi sáng, chàng thức dậy thật sớm, đảnh lễ Phật với tất cả lòng thành kính, không phải chỉ bằng hình thức mà bằng cả trái tim. Chàng nguyện: “Con xin phát tâm cầu thành Phật, để cứu độ tất cả chúng sinh còn đang chìm đắm trong khổ đau.” Mỗi khi vọng tưởng nổi lên, chàng không còn hoảng sợ hay bực bội. Chàng nhẹ nhàng nhìn nó, rồi quay về với hơi thở, với lý tưởng cao đẹp của mình. Lạ thay, những vọng tưởng dần dần lắng xuống như mặt hồ sau cơn mưa. Không phải chúng biến mất hoàn toàn, nhưng chàng đã có một chỗ dựa vững chắc hơn: một lý tưởng giác ngộ, một lòng từ bi vô hạn.

Nhiều năm sau, chàng tỳ kheo trẻ năm xưa đã trở thành một vị thầy đáng kính, được nhiều người tìm đến xin học đạo. Nhưng chàng vẫn luôn nhớ mãi lời dạy của Tôn giả Tu Bồ Đề về sợi tơ chân lý giữa rừng già. Chàng thường kể cho các đệ tử nghe câu chuyện này, và luôn nhắc nhở họ:

“Đừng bao giờ ước mơ nhỏ bé. Hãy ước mơ thành Phật. Hãy nuôi dưỡng lòng từ bi vô tận. Vì chỉ có lý tưởng lớn và trái tim lớn mới giúp con vượt qua mọi chướng ngại trên con đường tu tập. Và khi con có được điều đó, tự nhiên con sẽ tìm thấy sợi tơ chân lý mong manh giữa khu rừng già của cuộc đời, để rồi bay lên bầu trời giác ngộ.”

Ý nghĩa câu chuyện

Câu chuyện nhắc nhở chúng ta rằng, để phát tâm cầu giác ngộ tối thượng – ước mơ thành Phật – chúng ta cần có hai yếu tố: một trí tuệ lớn và một trái tim lớn (lòng từ bi vô hạn). Trí tuệ lớn giúp ta thấu hiểu giáo lý và nhận ra chân lý, lòng từ bi lớn giúp ta dũng cảm dấn thân vì chúng sinh. Nếu không có những điều này, ta sẽ mãi chụp lấy những sợi dây leo tầm thường, dễ thấy nhưng chóng tàn, không thể đưa ta đến giác ngộ. Hãy nuôi dưỡng ước mơ cao đẹp, hãy thành kính lễ bái Phật, và hãy mở rộng lòng thương yêu đến tất cả chúng sinh – đó chính là nền tảng để bước vào con đường tu tập thâm sâu.

Biên soạn từ pháp thoại của TT. Thích Chân Quang