Sợi Dây Thòng Lọng Và Giây Phút Giác Ngộ

Ánh nắng chiều tà xuyên qua những tán lá rừng già, tạo nên những vệt sáng loang lổ trên nền đất ẩm ướt. Không khí tĩnh mịch đến rợn người, chỉ còn tiếng chim kêu thảng thốt đâu đó xa xăm. Trong bóng tối dần bao phủ khu rừng vắng, một bóng dáng phụ nữ gầy guộc, mặc y phục tu hành đã sờn cũ, đang đứng trước một gốc cây cổ thụ mục ruỗng. Đó là một vị Tỳ-kheo-ni, với đôi mắt trũng sâu và gương mặt hằn lên những nếp nhăn của sự mệt mỏi cùng cực.

Bà không phải mới bước chân vào con đường tu tập. Đã hơn hai mươi năm kể từ ngày bà quy y dưới sự dẫn dắt của Đức Thế Tôn. Hai mươi năm ấy, đối với nhiều người đồng tu, là chuỗi ngày an lạc, là những bước tiến vững chắc trên con đường giải thoát. Nhưng với bà, đó là địa ngục trần gian. Mỗi khi ngồi thiền, thay vì thấy tâm thanh tịnh, bà lại thấy mình chìm ngập trong biển lửa của vọng tưởng. Những ý nghĩ xấu xa, những ký ức đau buồn, những lo toan thế tục cứ như những con sóng dữ dội, cuốn phăng mọi nỗ lực giữ gìn chánh niệm của bà.

Bà nhớ lại những lần ngồi bên cạnh các huynh đệ. Họ mỉm cười bình thản, hơi thở đều đặn, ánh mắt sáng ngời niềm tin. Rồi từng người, từng người một, họ báo cáo với Đức Phật rằng họ đã chứng quả A-la-hán. Có những vị bay lên hư không, có những vị tự phát lửa thiêu thân để lại xá lợi rực rỡ. Còn bà? Bà vẫn là một phàm phu tầm thường, thậm chí còn thấp kém hơn cả những người chưa biết tu. Sự chênh lệch ấy như một nhát dao cứa vào lòng tự trọng và lý tưởng của bà.

"Tại sao? Tại sao nghiệp chướng của ta lại dày đặc đến vậy?" – Tiếng thì thầm nghẹn ngào bật ra từ đôi môi khô nứt của bà. Nước mắt lăn dài trên gò má hốc hác, hòa lẫn với mồ hôi lạnh toát. Cảm giác bất lực, tủi hổ và đau khổ dồn nén suốt hai thập kỷ giờ đây như muốn nổ tung. Bà cảm thấy mình là gánh nặng, là kẻ thất bại thảm hại nhất trong Tăng đoàn. Ý nghĩ "chết đi cho xong" bắt đầu nhen nhóm, rồi bùng cháy dữ dội trong tâm trí bà.

Bà nhìn quanh, xác nhận không có ai. Với bàn tay run rẩy, bà lấy ra một sợi dây thừng mà bà đã chuẩn bị sẵn từ trước. Sợi dây thô ráp, mang theo mùi gỗ mục và hơi sương đêm. Bà leo lên một đống đá nhỏ kê dưới gốc cây, buộc chặt một đầu dây vào cành cây cao, thắt nút thòng lọng thật chắc chắn. Đầu kia dây, bà đưa lên cổ mình. Cảm giác lạnh buốt của sợi dây siết vào da thịt khiến bà rùng mình, nhưng nỗi đau tinh thần lúc này còn sắc bén hơn gấp vạn lần.

"Nếu cái chết không thể xóa được nỗi đau này, thì có lẽ... chỉ có cái chết mới làm được," bà tự nhủ, nhắm nghiền mắt lại, hít một hơi thật sâu, chuẩn bị đạp đổ chiếc ghế đá dưới chân.

Khoảnh khắc ấy, khi cơ thể bà lơ lửng giữa sống và chết, khi hơi thở bị cắt đứt và ý thức bắt đầu mờ nhạt, điều kỳ diệu đã xảy ra. Chính trong giây phút tột cùng của sự buông bỏ hoàn toàn – buông bỏ cả mạng sống, buông bỏ cả cái tôi chấp thủ vào kết quả tu tập – tâm bà bỗng nhiên trống rỗng. Mọi vọng tưởng, mọi lo âu, mọi so sánh với người khác đều tan biến như sương mù gặp nắng. Một trạng thái tỉnh thức lạ lùng, sáng tỏ và thanh tịnh đột ngột xuất hiện, mạnh mẽ hơn bất kỳ lần ngồi thiền nào bà từng trải qua.

Bà mở bừng mắt. Không còn bóng tối, không còn sợ hãi. Bà hiểu ra rằng chính sự cố gắng quá mức để kiểm soát tâm, chính nỗi ám ảnh về việc "phải đạt được", đã tạo ra rào cản lớn nhất. Khi bà chấp nhận thua cuộc, chấp nhận cái chết, bà mới thực sự chiến thắng bản thân. Ngay lập tức, bà dùng sức cuối cùng đẩy chiếc ghế đá trở lại vị trí cũ, tháo sợi dây khỏi cổ. Hơi thở trở lại, nhưng tâm hồn bà đã đổi khác hoàn toàn. Bà đã chứng đạo.

Sáng hôm sau, khi trình bày với Đức Phật, giọng bà bình thản nhưng đầy xúc động: "Bạch Thế Tôn, con đã định kết liễu đời mình vì không chịu nổi sự loạn động của tâm. Nhưng ngay trong giây phút ấy, con đã thấy rõ bản chất của vọng tưởng và sự tĩnh lặng vốn có." Đức Phật gật đầu, ánh mắt từ bi nhìn bà, không trách móc, chỉ nhẹ nhàng nhắc nhở rằng con đường tu tập cần sự kiên nhẫn và đúng phương pháp, chứ không phải sự liều lĩnh.

Ý nghĩa câu chuyện

Câu chuyện minh họa cho bài học về Chánh Niệm và sự nguy hiểm của việc thiếu quyết tâm hoặc đi sai hướng trong tu tập. Thứ nhất, nó cho thấy nỗi đau khổ ghê gớm của người tu hành khi tâm bị xao lãng bởi vọng tưởng; người biết đau khổ vì điều này là "con cưng của Phật", vì họ có thiện căn và lý tưởng. Thứ hai, câu chuyện cảnh báo về sự tuyệt vọng khi thấy mình chậm tiến bộ so với người khác, dẫn đến những suy nghĩ tiêu cực. Tuy nhiên, quan trọng nhất, nó nhấn mạnh rằng đôi khi sự buông bỏ chấp thủ (ngay cả với cái chết) có thể mở ra cánh cửa giác ngộ. Dù vậy, TT. Thích Chân Quang cũng nghiêm khắc lưu ý: Đây là trường hợp cá biệt do nhân duyên đặc biệt, chúng ta KHÔNG ĐƯỢC BẮT CHƯỚC hành vi liều mạng này. Con đường đúng đắn là giữ vững lập trường, tiếp tục tạo phước, trì giới và tinh tấn tu tập theo Bát Chánh Đạo một cách bình tĩnh, trầm tĩnh, không nóng vội cầu thành quả.

Biên soạn từ pháp thoại của TT. Thích Chân Quang