Sáu ông tỳ kheo và bài kệ nhẹ nhàng của Đức Phật

Gió chiều rít qua khe cửa tăng xá mới dựng lên ở một vùng đất lạ. Mùi gỗ tươm nhựa còn cay nồng quyện vào hơi nóng oi ả của buổi chiều đầu mùa. Tiếng bước chân vội vã trên nền đất nện vang lên lộp cộp, xen lẫn tiếng thở dốc của những vị tăng vừa sắp xếp xong chỗ nằm sau một ngày đường dài mệt nhoài.

“Mình vừa xếp xong chỗ nằm, mệt quá, định ngủ một giấc cho lại sức.”

Mới hay, một vài vị tăng trẻ vừa thở phào thì bóng sáu ông tỳ kheo nổi tiếng phá phách trong tăng đoàn — gọi là lục quần tỳ kheo — tiến lại gần. Những ông này tu từ lâu, chưa chịu hoàn tục, nhưng đi đến đâu cũng quậy đến đó, khiến Đức Phật phải chế giới luật theo từng cái quậy của họ. Bây giờ, đến tăng xá mới, ai nấy đều tìm chỗ đàng hoàng, thì sáu ông lại muốn dành chỗ đẹp.

Đã nhiều tháng trời ròng rã đi theo Phật, tăng đoàn lập tăng xá mới, ai cũng mong có góc nghỉ ngơi tử tế sau bao ngày lặn lội. Thế mà sự tích lục quần tỳ kheo vẫn cứ lặp lại: cứ chỗ mới là các ông lại tới dọn người khác ra.

Một vị tăng trẻ thấy mình bị nắm cổ áo, tim đập thình thịch, gương mặt nóng bừng, hai tay vùng vẫy vô thức. Ông bị kéo lết ra ngoài, nhận mấy bạt tay, cùi chỏ, gối thúc vào sườn. Xung quanh, mấy ông già côn đồ cười hô hố.

“Các ông làm gì vậy? Chúng tôi đến trước, xếp chỗ xong rồi mà!”

“Im đi! Chỗ này tụi này thích thì tụi này ở. Lớn tuổi hơn, biết gì không?”

Vị tăng trẻ nghiến răng, nước mắt giàn giụa vì nhục nhã và đau, nhưng không thể chống lại sáu người. Ông bụm má, lùi dần ra bờ bụi, lòng rực lên cơn giận và mặc cảm bất lực.

Chiều ấy, nhóm tăng trẻ tụ lại dưới gốc cây. Ba mươi người, phần lớn trạc tuổi ba mươi, bụng đói, mắt đỏ. Họ bàn nhau, giọng thấp nhưng căng như dây đàn.

“Không được rồi, để hoài chúng nó đè đầu cưỡi cổ. Đêm nay mình phục sẵn, lấy gậy gỗ, chờ tụi nó đi ngang là đập một trận cho bớt hung hăng.”

“Phật có dạy đánh đấm đâu? Nhưng để tụi nó cướp chỗ hoài, mình tu hành sao nổi?”

“Tu gì nữa, nhục quá rồi! Đêm nay làm thôi, ba mươi đứa mình còn sợ gì sáu ông già!”

Họ vác cây, trốn sau bụi rậm, nhịp thở đồng loạt theo tiếng côn trùng. Không khí căng như sắp vỡ, chỉ chực chờ sáu bóng người lờ mờ tiến vào là gậy giáng xuống.

Đức Phật hay tin, bước ra, áo cà sa rũ nhẹ trong gió. Ngài đưa mắt hiền từ, giọng nhẹ như không muốn ai sợ hãi.

“Này các con, ai cũng sợ hình phạt, ai cũng sợ tử vong. Lấy mình làm bằng chứng, không giết, không bảo giết. Các con đau khi bị đánh, sáu tỳ kheo ấy cũng sợ đau như các con. Đừng vì mình bị hại mà đi hại người.”

“Bạch Thế Tôn, nhưng họ đánh chúng con trước…”

“Các con thương mình không muốn bị đánh, họ cũng vậy. Hiểu bụng mình như vậy, bụng người khác cũng thế, thì đừng bao giờ giết ai, đánh ai, cũng đừng xúi ai giết hại ai.”

Ngài quay sang nhắc sáu ông, giọng vẫn êm:

“Các ông cũng vậy, ai cũng muốn sống còn, lấy mình làm chứng mà đừng làm khổ chúng sinh.”

Đó là điểm nút: lời kệ nhẹ nhàng như nước mát dội vào đống lửa hận thù. Ba mươi cây gậy hạ xuống đất. Vị tăng trẻ buông tay, vai chùng xuống, nhận ra cơn giận của mình cũng giống hệt cái hung hăng của sáu ông.

Đêm ấy, gậy được cất vào góc tăng xá. Sáng ra, nhóm trẻ tự xếp chỗ sát mé, nhường góc rộng cho sáu ông. Một vị tăng trẻ tới thưa:

“Bạch Thế Tôn, con hiểu rồi. Con không đánh lại, vì con không muốn mình bị đánh, các ông ấy cũng thế.”

Sáu ông tỳ kheo thấy vậy, cũng bớt hung hăng, dần quen giữ oai nghi. Về sau, từ chính những cái quậy của họ mà Phật chế ra hai trăm năm mươi giới tỳ kheo, giúp chư tăng giữ nếp sống hiền hòa. Tăng đoàn dần an ổn, ai tới chỗ mới cũng biết lấy lòng mình mà hiểu người, không còn cảnh côn đồ dành chỗ nữa.

Ý nghĩa câu chuyện

Câu chuyện cho thấy bản chất côn đồ tiềm ẩn trong mỗi người, nhưng nếu biết đặt mình vào hoàn cảnh người khác — ai cũng sợ đau, sợ chết — thì sẽ dừng ngay việc hại người. Lời dạy của Phật nhẹ nhàng mà là tuyên ngôn hòa bình: đừng giết, đừng bảo giết, vì chính tâm trạng mình là bằng chứng cho sự sống còn của muôn loài.

Biên soạn từ pháp thoại của TT. Thích Chân Quang