Phút cuối cùng của chàng thanh niên bần tiện

Buổi sáng hôm ấy, khi sương còn giăng mờ trên những ngọn cây, Đức Phật ngồi kiết già trong tịnh xá, mắt khép, tâm an nhiên như biển lặng. Ngài dùng Phật nhãn quán sát thế gian, thấy rõ những ai có duyên lành sẽ được độ trong ngày hôm nay. Bỗng nhiên, một cảnh tượng hiện ra trước tâm ngài: một chàng thanh niên nằm trên chiếc giường thô sơ giữa sân, mặt quay vào trong, thở yếu ớt. Đó là con trai của một trưởng giả giàu có nhưng keo kiệt bậc nhất.

Người cha giàu sụ, nhưng chưa bao giờ dám chi một đồng cho ai. Khi con trai độc nhất lâm bệnh nặng, bà vợ khóc lóc van xin ông mời thầy thuốc, ông chỉ lắc đầu:

— Ừ, ít bữa nữa nó sẽ khỏi, tốn tiền làm gì!

Ngày qua ngày, bệnh tình ngày càng trầm trọng. Đến lúc cậu con trai thoi thóp thở, ông trưởng giả mới sai người khiêng chiếc giường ra ngoài sân, hy vọng có thầy thuốc nào đi ngang thấy tình cảnh mà chữa miễn phí. Cậu thanh niên nằm quay mặt vào trong, lòng đầy tủi hận. Cậu biết mình sắp chết, nhưng cha cậu vẫn còn lo tính chuyện tiền bạc.

Bỗng nhiên, một luồng ánh sáng vàng rực rỡ chiếu từ sau lưng, ấm áp lạ thường. Cậu gắng sức lật người lại, mở to đôi mắt đã lờ đờ. Từ xa, một bóng người uy nghiêm đang chậm rãi bước tới. Dáng đi trầm hùng như một con voi chúa đi trên mây, nhẹ nhàng nhưng đầy oai lực. Áo vàng của người lấp lánh dưới nắng sớm, khuôn mặt từ bi tỏa ra hào quang chói lọi. Đó là Đức Phật, cùng với các vị tỳ kheo đang đi khất thực.

Trái tim cậu thanh niên bỗng đập mạnh. Một cảm xúc dâng trào, thiêng liêng và mãnh liệt, tràn ngập tâm hồn cậu. Cậu không thể nói nên lời, chỉ thì thầm trong tâm:

— Con xin dâng lên Ngài lòng tôn kính trọn vẹn nhất của con!

Ngay khoảnh khắc ấy, cậu nhắm mắt, trút hơi thở cuối cùng. Nhưng kỳ diệu thay, thân xác cậu nằm lại trên giường, còn tâm thức cậu nhẹ nhàng bay lên, tái sinh vào cõi trời, giữa muôn vàn ánh sáng và hoa thơm.

Khi người cha trở ra sân, thấy con đã chết, ông bật khóc gào thảm thiết. Nhưng chỉ vài giây sau, ông chợt nhớ ra phải lo hậu sự, liền lau nước mắt, lẩm bẩm: “Chết rồi, phải mua hòm… tốn tiền quá!” Ông lập tức ngừng khóc, bắt đầu tính toán xem làm sao để không phải tốn tiền mua quan tài.

Về sau, vị thiên tử mới sinh là cậu thanh niên ngày nào, từ trên trời nhìn xuống thấy cha mình vẫn còn đắm chìm trong sự bần tiện, liền hiện xuống khuyên cha nên mở lòng làm phước. Người cha hỏi:

— Con ơi, cả đời con chưa làm được việc phước gì, sao lại được sinh lên cõi trời?

Vị thiên tử mỉm cười đáp:

— Thưa cha, chỉ nhờ một điều: trong giây phút cuối cùng, con đã nhìn thấy Đức Phật và khởi lòng tôn kính tuyệt đối. Chính tâm thanh tịnh ấy đã đưa con đến cảnh giới an lành.

Các tỳ kheo nghe câu chuyện, liền đến thưa hỏi Đức Phật. Ngài xác nhận:

— Đúng vậy. Dù suốt đời không làm phước, nhưng khi lâm chung, nếu tâm thanh tịnh, tôn kính Phật tuyệt đối, thì hạnh phúc sẽ theo người ấy như bóng không rời hình.

Rồi Đức Phật đọc bài kệ:

— Tâm dẫn đầu các pháp, tâm là chủ tạo tác. Nếu nói hay hành động với tâm hồn thanh tịnh, hạnh phúc sẽ theo ta như bóng không rời hình.

Ánh mắt ngài bao dung nhìn khắp đại chúng. Mỗi người đều hiểu rằng: tâm là gốc của mọi phước báu, và một niệm tôn kính chân thành cũng đủ đưa ta đến bến bờ giải thoát.

Ý nghĩa câu chuyện

Bài học: Tâm thanh tịnh, nhất là lòng tôn kính Phật tuyệt đối, có thể mang lại phước báu lớn lao, giúp con người tái sinh vào cảnh giới an lành, dù trước đó chưa từng làm nhiều việc phước. Điều quan trọng là luôn giữ tâm hướng thiện, nhất là vào giây phút cuối đời.

Biên soạn từ pháp thoại của TT. Thích Chân Quang