Phật Có Thật Ở Trong Tâm?

Buổi chiều ở chùa Từ Quang, nắng đã tắt nhưng hơi nóng vẫn còn vương lại trên những tán cây. Trong khuôn viên chùa, một cô gái trẻ cứ đứng qua lại trước cửa giảng đường, hai tay bấu chặt vào quai túi, ánh mắt nhìn xuống, có vẻ đang phân vân điều gì. Một hồi lâu, cô mới khẽ thở dài, bước vào gặp sư cô trụ trì.

“Sư cô ơi, con đi làm xa nhà, ở nhà trọ chật quá, không có bàn thờ Phật để lạy. Chùa thì xa chỗ trọ của con lắm, mỗi tuần con chỉ đến được một lần. Lòng con buồn lắm sư cô ạ. Mình là Phật tử mà mỗi ngày không được lạy Phật, thấy xốn xang, khó chịu vô cùng.”

Sư cô nhìn cô gái với ánh mắt hiền từ, chậm rãi nói:

“Thôi, con đừng buồn. Phật ở trong tâm chứ ở đâu? Phật ở trong tâm tức là trong tâm con đã có Phật rồi. Đừng buồn vì không đến chùa lạy Phật được, đừng buồn vì không có bàn thờ. Vì Phật ở trong tâm rồi, đừng tìm đâu xa.”

Cô gái nghe xong, thoáng yên lòng. Cô nghĩ: “Ừ nhỉ, Phật ở trong tâm mình, thì mình cứ giữ tâm mình hướng Phật là được.” Nhưng sâu thẳm trong lòng, cô vẫn có một cảm giác mơ hồ, cứ như thiếu thiếu một điều gì đó. Nghe thì có lý, nhưng sao vẫn thấy chưa trọn vẹn?

Thật vậy, câu nói “Phật ở trong tâm” nghe qua thì ai cũng thấy đúng, nhưng nếu ta suy xét kỹ, ta sẽ thấy nó không hoàn toàn chính xác. Tâm ta là gì? Tâm ta nhỏ bé, tầm thường, đầy phiền não, tham sân, si mê. Một vị Phật vĩ đại, thiêng liêng, cao siêu, là bậc thầy của cả trời người, làm sao có thể nằm gọn trong một tâm hồn nhỏ hẹp, cấu uế như vậy được?

Nhưng nếu ta nói Phật không ở trong tâm, thì lại trái với lời dạy của chư Phật, bởi Phật ở khắp mọi nơi, Phật ở khắp pháp giới mười phương. Nếu Phật ở mọi nơi, thì tất nhiên Phật cũng có trong tâm ta. Vậy câu nói ấy vừa đúng, vừa chưa đúng. Đúng ở chỗ Phật ở khắp nơi, nhưng chưa đúng ở chỗ nó dễ khiến ta hiểu lầm rằng ông Phật là một thực thể nằm trong trái tim nhỏ bé của ta.

Nhiều người vì hiểu sai câu nói này mà sinh ra tà kiến, coi thường hình tượng Phật bên ngoài. Có người còn vin vào đó để bao biện cho việc làm sai trái của mình. Trong một bộ phim cũ, có ông sư tri sự ăn thịt chó, khi bị đệ tử thắc mắc thì trả lời: “Phật ở trong tâm, thịt chó ở trong bao tử, có dính gì với nhau đâu!” Nghe thì có vẻ đúng, nhưng thực chất là một sự ngụy biện, che đậy cho lòng tham ăn uống của mình. Lại có cô gái mặc đồ tắm từ biển chạy thẳng lên chùa lạy Phật, khi bị người hương đăng ngăn cản thì cãi: “Phật ở trong tâm, đâu phải ở quần áo!” Rồi cô cứ thế lạy Phật giữa chánh điện, khiến mọi người đều thấy kỳ cục, khó chịu.

Vậy nên, hôm nay ta phải đặt lại câu hỏi: Phật có thật sự ở trong tâm ta hay không? Và câu trả lời chân chánh nhất, không bị hiểu lầm, đó là: khi trong tâm ta có lòng thành kính, thì Phật liền chứng giám. Phật không phải là một ông Phật ngồi yên trong tim ta, mà là khi ta hướng tâm mình về Phật với tất cả lòng thành, thì Phật liền cảm ứng, liền soi sáng, liền dẫn dắt ta.

Điều này giải thích vì sao có những người chưa thể ăn chay trường, nhưng trong lòng luôn thành kính hướng về Tam Bảo, thì Phật vẫn chứng giám cho họ. Ngược lại, có những người ăn chay trường, tu tập đều đặn, nhưng lòng không thành kính, không hướng về Phật, thì Phật cũng không chứng giám. Phật không chấp vào hình thức bên ngoài, mà chấp vào tâm niệm chân thành bên trong.

Nhưng cũng có những hoàn cảnh đặc biệt, không thể giữ đúng hình thức, nhưng Phật vẫn chứng. Ví như một người đang tắm biển, chợt thấy có người bị tai nạn, đang chới với giữa dòng nước, mọi người la hét kêu cứu. Người ấy không kịp chạy lên mặc áo, mà đứng ngay đó, chắp tay niệm Phật, cầu mong người kia được cứu. Trong hoàn cảnh bức xúc như vậy, dù đang mặc đồ tắm, nhưng lòng thành kính của người ấy vẫn được Phật chứng giám liền. Còn khi không có hoàn cảnh bức xúc, thì ta phải giữ đúng lễ nghi, phải kính cẩn, không được tùy tiện.

Trở lại với cô gái ở nhà trọ, sư cô nói “Phật ở trong tâm” cũng không sai, nhưng phải hiểu cho đúng. Nghĩa là dù không có bàn thờ, không đến chùa được, nhưng lòng cô lúc nào cũng nhớ Phật, tưởng Phật, kính Phật, thì Phật vẫn chứng giám cho cô. Nhờ sự cảm ứng ấy, tâm cô được khai mở, những ý tưởng tốt lành tuôn trào, dẫn dắt cuộc đời cô đi đúng hơn, tránh được sai lầm, dần dần tiến về giác ngộ.

Khi lòng ta có sự thành kính, những tập khí xấu xa từ nhiều kiếp như được ngăn lại, những tư tưởng tốt lành không biết từ đâu cứ tuôn trào vào tâm, soi sáng cuộc đời, dẫn dắt tâm hồn ta đến chỗ cao thượng. Còn nếu một người dù giàu sang, dù ăn chay trường, nhưng lòng thiếu thành kính, thiếu sự chứng giám của Phật, thì tâm họ sẽ dần dần bị những ý nghĩ xấu xa xâm chiếm, trước là kiêu ngạo, sau là nghĩ bậy, nói bậy, làm bậy, cuộc đời từ từ suy sụp.

Nhưng để có được lòng thành kính trọn vẹn, không phải là chuyện một sớm một chiều. Nhiều người sống trên đời, có duyên gặp Phật pháp, nhưng hiểu Phật chưa đúng mức, nên lòng kính Phật còn nông cạn, lúc được lúc mất. Có người vào chùa thì ngoan hiền, ra ngoài đời lại quên hết, hơn thua, nghĩ chuyện bậy bạ. Lâu lâu sực nhớ, niệm Phật vài câu, có chút cảm ứng, rồi lại quên. Còn người hiểu Phật qua lời dạy của Phật, thâm nhập giáo lý, thì lòng kính Phật mới bền vững, sâu sắc, không bao giờ mất.

Thời Đức Phật còn tại thế, người ta được tận mắt nhìn thấy dung nghi, thần thông, uy đức của Phật, nên lòng kính Phật vô cùng lớn. Còn ngày nay, ta chỉ thấy Phật qua bức tượng, qua lời kinh, nên lòng kính Phật có phần khó khăn hơn. Nhưng nếu ta chịu khó học hỏi, thực hành giáo lý, thì ta vẫn có thể đạt được lòng thành kính chân chánh, không thua kém người xưa. Và khi đã có lòng thành kính trọn vẹn, thì Phật luôn ở bên cạnh ta, soi sáng trong tâm ta, dìu dắt từng bước chân ta đi, và con đường giác ngộ, giải thoát chắc chắn sẽ đến.

Ý nghĩa câu chuyện

Câu nói “Phật ở trong tâm” không có nghĩa là ông Phật nằm trong trái tim nhỏ bé của ta, mà là khi trong tâm ta có lòng thành kính, thì Phật liền chứng giám, cảm ứng, soi sáng và dẫn dắt ta. Hiểu đúng như vậy, ta sẽ không bị rơi vào tà kiến, không coi thường hình tượng Phật bên ngoài, mà vẫn giữ được lòng cung kính chân thành, đồng thời biết rằng Phật ở khắp mọi nơi, luôn bên cạnh những ai hướng tâm về Ngài với tất cả lòng thành.

Biên soạn từ pháp thoại của TT. Thích Chân Quang