Ông vua không tin và vị A La Hán

Buổi sáng hôm ấy, tại khu vườn thượng uyển của vương quốc nhỏ dưới chân dãy Tuyết Sơn, không khí trong lành và tĩnh lặng đến lạ thường. Vua Bayasi – một vị vua trẻ tuổi, nổi tiếng với cái đầu lạnh và lý luận sắc bén – đang ngồi trên chiếc bàn đá dưới gốc cây đại thụ. Trước mặt ông là tôn giả Kumara Kassaba, một vị A La Hán với dung mạo điềm đạm, đôi mắt sáng như sao. Cuộc gặp gỡ này đã được chuẩn bị từ lâu. Vua Bayasi vốn nổi tiếng khắp các chư hầu là một người thực dụng, không tin vào bất cứ điều gì siêu hình. Ông đã đạt được ngôi vua nhờ tài năng, sự tính toán và kiểm soát mọi thứ. Với ông, chỉ có những gì mắt thấy tai nghe mới là thật. Và hôm nay, ông muốn thử thách vị A La Hán này.

“Thưa tôn giả,” vua Bayasi lên tiếng, giọng ôn tồn nhưng đầy quyết đoán, “tôi đã nghe danh ngài từ lâu. Nhưng tôi phải nói thẳng rằng tôi không tin có đời sau, không tin luân hồi, không tin nhân quả, càng không tin có thế giới của chư thiên hay ma quỷ. Tôi muốn nghe ngài nói gì về điều đó.”

Tôn giả Kumara Kassaba mỉm cười nhẹ, không hề nao núng. Ngài đáp: “Thưa đại vương, tôi sẽ hỏi ngài một câu. Ngài nghĩ mặt trời và mặt trăng thuộc về thế giới loài người hay thế giới khác?”

Vua Bayasi suy nghĩ một lát rồi đáp: “Dĩ nhiên là thuộc thế giới khác, thế giới của chư thiên. Loài người chúng ta không thể với tới được.”

“Vậy là đại vương đã thừa nhận có thế giới siêu hình rồi,” tôn giả nói, giọng vẫn nhẹ nhàng. “Nếu mặt trời mặt trăng thuộc thế giới khác mà vẫn vận hành được, thì tại sao lại không tin có thế giới của chư thiên?”

Vua Bayasi lắc đầu: “Dù ngài nói có lý, nhưng tôi vẫn không tin. Để tôi kể ngài nghe. Tôi có một người bạn thân, sống một đời ác độc: sát sanh, trộm cắp, tà dâm, nói dối. Nghe nói người như vậy chết sẽ xuống địa ngục. Tôi đã dặn người ấy: ‘Nếu bạn có xuống địa ngục thật, hãy về báo cho tôi biết.’ Nhưng đã nhiều năm trôi qua, chẳng thấy ai về báo cả. Thế thì làm sao tôi tin được?”

Tôn giả không trả lời ngay. Ngài nhìn thẳng vào mắt nhà vua và hỏi: “Thưa đại vương, giả sử có một tên trộm giết người, đại vương bắt được nó, sẽ làm gì?”

“Ta sẽ trói nó lại, kết tội trước công chúng, rồi đem ra pháp trường chặt đầu,” vua đáp, giọng đầy uy quyền.

“Thế nếu tên tử tù đó xin đại vương: ‘Xin hãy thả tôi về nhà báo tin cho gia đình rồi tôi sẽ quay lại chịu tội,’ đại vương có cho không?”

Vua Bayasi bật cười: “Làm sao có chuyện đó! Một kẻ tử tù bị trói chặt, sắp bị hành hình, làm sao có thể tự do mà về báo tin?”

“Đúng vậy,” tôn giả nói, giọng trầm xuống. “Những người chết xuống địa ngục cũng như vậy. Họ bị trói buộc bởi nghiệp ác, không thể tự do để trở về báo tin cho người thân. Đại vương thấy đó, chính cái quyền hành của ngài đã cho thấy điều đó.”

Vua Bayasi im lặng một hồi lâu. Nhưng rồi ông lại nói: “Tôn giả nói có lý, nhưng tôi vẫn chưa tin. Tôi còn có một người bạn khác, sống rất tốt, làm nhiều điều thiện. Tôi cũng dặn: ‘Nếu bạn chết lên thiên đường, hãy về báo cho tôi.’ Nhưng cũng chẳng thấy ai về. Vậy thì chết là hết, không có gì cả.”

Tôn giả mỉm cười, rồi kể một câu chuyện: “Đại vương hãy tưởng tượng, có một người bị rơi xuống hầm phân, hôi thối không chịu nổi. Người thân cứu được anh ta lên, tắm rửa sạch sẽ, xức dầu thơm, mặc áo đẹp. Bây giờ, anh ta có muốn nhảy trở xuống hầm phân để báo tin cho những người còn ở dưới đó không?”

“Dĩ nhiên là không,” vua đáp.

“Cũng vậy, thế giới loài người chúng ta, dù có sạch sẽ đến đâu, so với cõi trời cũng chỉ như hầm phân. Những người sinh lên cõi trời, họ được hưởng hạnh phúc vi diệu, họ kinh hãi khi nghĩ đến thế giới này. Làm sao họ muốn trở lại?”

Vua Bayasi gật gù, nhưng vẫn chưa chịu thua. Ông nói: “Dù vậy, tôi vẫn không tin. Có một điều nữa: những người theo đạo của ngài, họ tin có luân hồi nhân quả, họ sống tốt, nhưng rồi họ lại tự tử để mong được sinh về cõi lành. Đó chẳng phải là thái độ yếm thế, tiêu cực sao? Chính cái tin đó làm con người trở nên thụ động.”

Tôn giả thở dài. Ngài nói: “Đại vương nói đúng, có những người tin nhân quả nhưng hiểu sai. Cũng như có một người Bà-la-môn kia, có ba người vợ. Khi ông sắp chết, người vợ thứ chưa có con, nhưng bà muốn giành phần gia tài cho con mình. Luật Ấn Độ chỉ cho con trai hưởng gia tài. Bà ta có thai, nhưng để chứng minh thai là con trai, bà đã mổ bụng mình ra. Kết quả là cả mẹ lẫn con đều chết. Người đó tin có quả báo, nhưng vì nóng vội, đã phá hủy chính cái quả báo mà mình mong đợi. Cũng như người trồng cây xoài, chưa kịp ra quả đã chặt cây ra xem, thì làm sao có quả?”

Vua Bayasi chăm chú lắng nghe. Tôn giả tiếp: “Người hiểu đúng nhân quả không phải là người yếm thế. Họ biết nhẫn nhục trước hoàn cảnh, nhưng luôn nỗ lực làm điều tốt để chuyển nghiệp. Họ không nóng vội, không tự hủy hoại mình. Họ là những người năng nổ, tích cực nhất.”

Khi tôn giả dứt lời, vua Bayasi ngồi lặng im hồi lâu. Ánh mắt ông thay đổi, từ cứng rắn trở nên mềm mại hơn. Ông chắp tay: “Thưa tôn giả, tôi đã hiểu. Những lý luận của ngài thật sâu sắc. Từ nay, tôi sẽ không còn cố chấp nữa.”

Từ hôm đó, vua Bayasi trở thành một người tin sâu nhân quả, nhưng không mù quáng. Ông dùng trí tuệ của mình để thực hành thiện nghiệp, và dùng quyền lực để giúp đỡ dân chúng. Câu chuyện về cuộc đối thoại giữa ông và tôn giả Kumara Kassaba được lưu truyền khắp các vương quốc, như một bài học về lòng kiên nhẫn và trí tuệ.

Ý nghĩa câu chuyện

Câu chuyện dạy chúng ta rằng không nên vì không thấy mà vội phủ nhận những điều siêu hình. Luật nhân quả luôn vận hành, nhưng cần có trí tuệ để hiểu đúng và ứng dụng đúng. Người hiểu nhân quả là người biết nhẫn nhục trước hoàn cảnh và luôn nỗ lực làm điều tốt, không yếm thế hay tiêu cực.

Biên soạn từ pháp thoại của TT. Thích Chân Quang