Ông thầy chùa và con bò lạc giữa làng quê thời pháp thuộc

Mùi rơm rạ nhang nhàng trộn với hơi lạnh của chiều tà lan tỏa khắp xóm làng. Tiếng chuông chùa làng đánh lên từng hồi trầm đục, vang qua những rặng tre già rồi tan vào trong lớp sương mỏng đầu đông. Dưới ánh đỏ rực của mặt trời sắp tắt, một người đàn ông quần nâu áo vải, chân đi đất, mặt lấm tấm mồ hôi, thở dốc chạy dọc con đường đất mấp mô trước sân chùa. Trong tay ông không cầm gì, chỉ đưa hai bàn tay xoè ra như tìm kiếm something vừa tuột khỏi tầm tay. Ánh mắt ông rối rít, loạn nhịp, cứ liếc về phía chuồng trâu vắng tanh phía sau nhà rồi lại nhìn vào cửa chùa mờ tối.

“Thầy ơi! Thầy ở đâu rồi ơi!”

Tiếng gọi thất thanh vỡ tan sự tĩnh mịch của sân chùa.

Đó là vào thời pháp thuộc, khi những ngôi chùa làng còn là chốn nương tựa duy nhất của người nông dân nghèo. Bấy giờ, bộ máy tư pháp chẳng có gì, công an cũng chẳng thấy bóng dáng, mà đạo Phật thì đang bị ruồng rẩy thậm tệ. Người dân quê không biết nương tựa vào đâu khi gặp chuyện bất trắc. Mất một con bò, con trâu – tài sản lớn nhất của cả gia đình – coi như mất cả miếng ăn. Chuyện đã xảy ra với bao kiếp nông dân, và giờ đây, nó vừa xảy ra với ông lão nông dân này.Ông đã nuôi con bò suốt mấy năm trời, coi nó như con, sáng nay thả ăn ngoài bờ ruộng, quay lại nhìn không còn thấy đâu. Đi tìm khắp xóm gọi khản cổ vẫn bặt vô âm tín. Không quan tòa để thưa, không công an để trình báo, ông chỉ biết chạy một mạch về chùa, nơi có vị thầy giỏi về bói dịch.

Ông đứng sững trước hiên chùa, hai tay nắm chặt vạt áo, ngực phập phồng. Vị thầy từ trong gian chính điện bước ra, áo nâu sờn vai, tay lần chuỗi, ánh mắt điềm tĩnh nhìn ông.

“Sao anh lại hớt hải thế này, vào đi, kể thầy nghe.”

Ông lão run run, nước mắt rưng rưng, chớp chớp mắt để giữ cho giọt lệ khỏi lăn dài xuống má rám nắng.

“Thầy ơi, tôi bị mất cái con bò, không biết ai lấy hay nó đi xổng ở đâu, thầy coi giùm tôi với. Nhà tôi chỉ nhờ cấy cày vào nó thôi, mất nó là xong đời.”

Trong lòng ông lão giằng xé dữ dội: chạy đi tìm không biết đường nào, mà ngồi không thì con bò sẽ mất hẳn. Ông nhìn vị thầy như nhìn vào phao cứu sinh duy nhất giữa dòng nước lũ. Vị thầy không nói nhiều, chỉ gật đầu, dắt ông vào mạn hông chùa, nơi ánh sáng le lói của ngọn đèn dầu đặt trên bệ gỗ cũ.

Vị thầy ngồi xuống, bấm tay tính giờ, rồi lấy ba đồng tiền cũ gieo xuống chiếu. Tiếng kim loại chạm nứa kẽo kẹt vang lên giữa không gian tĩnh lặng. Thầy nhìn vào hình thế các đồng tiền, rồi ngẩng lên, mắt sáng lên.

“Bây giờ anh đi về hướng bắc, nếu trong hai tiếng đồng hồ anh đi kịp thì anh bắt lại được nó.”

Ông lão tròn mắt, hai bàn tay siết chặt vào nhau đến bật khớp:

“Còn nếu qua hai tiếng đồng hồ thì sao thầy?”

Vị thầy thở nhẹ, giọng trầm:

“Qua hai tiếng đồng hồ anh không đi gặp nó được, thì coi như người ta dắt nó qua sông rồi, người ta sẽ xẻ thịt chạy cho lẹ. Lúc đó anh có tìm cũng vô ích.”

Nghe đến chữ “xẻ thịt”, tim ông lão thắt lại, mồ hôi lạnh tuôn ra sau gáy. Ông không kịp cám ơn, đâm đầu chạy như tên bắn ra khỏi sân chùa. Tiếng chân đạp lên lá khô xào xạc, hơi thở ông hắt lên từng chập, đôi chân già nua vẫn cố rảo bước theo hướng bắc. Đường đất gồ ghề, gai nhọn cứa vào gót chân, nhưng ông không dám dừng. Bóng tối dần đổ xuống, chỉ còn vệt sáng mờ nơi chân trời.

Chạy được một hồi thì điểm nút đến: từ xa, ông nghe tiếng bò rống khàn đục bên bờ sông, kế bên là bóng hai người đàn ông đang lôi con vật về phía chiếc xuồng nhỏ. Trái tim ông đập thình thịch, nhận ra ngay con bò của mình. Đúng lúc ấy, tiếng chuông chùa từ phía sau vẳng lại như nhắc nhở: chưa quá hai tiếng. Ông nghiến răng, vút lên tiếng hô:

“Dừng lại! Trả con bò cho tôi!”

Hai gã kia giật mình, thả dây dắt. Ông lao tới ôm chầm lấy cổ con bò, hai tay run run vuốt ve bộ lông ấm, nước mắt lần này không kìm được nữa, lăn dài xuống má pha lẫn nụ cười nhẹ nhõm. Ông kéo con bò quay đầu, dắt về nhà trước khi đêm kịp buông xuống hẳn.

Sáng hôm sau, ông lão lại sang chùa, mang theo bó rau và nắm gạo. Ông đặt xuống thềm, cúi đầu:

“Thầy cứu cả gia đình tôi. Từ nay con bò còn, ruộng còn, đời tôi còn.”

Vị thầy chỉ mỉm cười, xoa đầu con bò rồi bảo ông về làm ăn. Từ đó, ngôi chùa đơn sơ với vị thầy hiền từ trở thành chỗ dựa tâm linh của cả xóm. Người dân chẳng cần quan tòa, cứ có chuyện bất trắc lại chạy đến, và mối tình chùa – dân cứ đầm ấm, ấm cúng qua bao thế hệ. Về sau, khi thời cuộc đổi thay, bói toán mai một, đạo lý mới thay thế, nhưng cái hồn quê gắn kết ấy vẫn còn vương vấn.

Ý nghĩa câu chuyện

Triết lý âm dương xưa được ứng dụng vào đời sống gần gũi như gieo quẻ giúp người nông dân tìm lại tài sản giữa lúc không có pháp luật bảo vệ. Dù nay bói toán không còn phù hợp với Phật pháp, bài học để lại là sự gắn kết giữa chùa và dân tộc, lấy đạo lý thay thế mê tín, giúp đời sống bình an, hạnh phúc.

Biên soạn từ pháp thoại của TT. Thích Chân Quang