Ông thầy chùa làng

Trời vừa tờ mờ sáng, sương mù còn giăng kín các lối đi. Trong ngôi chùa làng nhỏ, tiếng mõ công phu vang lên đều đặn, hòa cùng tiếng gió thổi qua những tán cây cổ thụ. Sư thầy trụ trì ngồi đó, đôi mắt nhắm nghiền, tay lần chuỗi. Nhưng trong lòng thầy không được thanh thản lắm. Thầy vừa nghe tin một người dân trong làng mất con bò, đang định đi tìm thầy bói ở làng bên.

Ngôi chùa này được xây dựng từ thời khai hoang, khi những lưu dân từ ngoài Trung vào đây lập nghiệp. Lúc đó, các vị sư cũng theo chân bà con vào đây, cùng nhau khai phá đất đai, dựng chùa, dựng xóm. Người dân thương quý các thầy như thần tượng, nhưng cuộc sống của họ còn nhiều khó khăn, thiếu thốn. Họ cần một chỗ dựa về mặt tinh thần, nhưng cũng cần một người có thể giúp họ giải quyết những vấn đề trần tục hằng ngày.

Một buổi sáng, có bác nông dân hớt hải chạy vào chùa, vừa thở vừa nói: “Thưa thầy, nhà con mất con bò cái. Con tìm khắp nơi không thấy. Thầy xem giúp con nó đi về hướng nào để con đi tìm.” Sư thầy ngập ngừng, trong lòng phân vân. Thầy biết mình là người tu hành, không nên dính vào những chuyện bói toán. Nhưng nếu thầy từ chối, người dân sẽ thất vọng, rồi họ sẽ tìm đến những ông thầy bói, thầy pháp bên ngoài. Họ sẽ bỏ chùa, bỏ đạo Phật. Thầy thở dài, nhìn bác nông dân với ánh mắt đầy trăn trở, rồi nói: “Bác để tôi xem giúp cho.”

Từ đó, sư thầy bắt đầu học cách bấm độn, xem quẻ. Ban đầu chỉ là để giúp bà con tìm bò, tìm trâu bị lạc. Nhưng dần dần, người dân đến nhờ thầy đủ mọi chuyện: con bị sốt, nhà bị ma quấy, thậm chí cả chuyện cưới xin, động thổ. Sư thầy phải học thêm cả nghề thuốc nam, để có thể bốc thuốc chữa bệnh cho bà con. Có những vị sư khác, vốn là những võ tướng thất thế trong thời loạn lạc, phải trốn vào chùa để giấu thân phận. Họ cũng dùng võ nghệ của mình để bảo vệ dân làng, chống lại bọn cướp.

Cuộc sống của một vị sư trụ trì thời đó không hề đơn giản. Ngoài việc tụng kinh, niệm Phật, họ còn phải là thầy thuốc, thầy bói, thầy pháp, thậm chí là người bảo vệ làng. Họ phải giỏi giang, đa tài mới có thể giữ được ngôi chùa, giữ được lòng tin của người dân. Nếu không, họ sẽ bị thầy bói, thầy pháp bên ngoài cướp mất hết tín đồ. Đó là một thực tế khắc nghiệt của thời kỳ khai hoang, khi đạo Phật phải tùy duyên mà hòa mình vào đời sống của người dân để có thể tồn tại và phát triển.

Dù phải làm nhiều nghề, nhưng các vị sư vẫn luôn giữ vững nguyên tắc cốt lõi của mình. Họ không bao giờ quên mục đích chính là dẫn dắt con người đến với đạo lý, đến với sự giác ngộ. Việc chữa bệnh, xem bói chỉ là phương tiện để gieo duyên, để cho người dân tin tưởng mà nghe theo lời dạy về nhân quả, về từ bi. Nhờ vậy, đạo Phật đã bám rễ sâu vào lòng người dân, trở thành một phần không thể thiếu trong đời sống tâm linh của họ.

Ý nghĩa câu chuyện

Câu chuyện cho chúng ta thấy tinh thần tùy duyên mà bất biến của đạo Phật. Trong những hoàn cảnh lịch sử cụ thể, các vị sư đã khéo léo thích ứng với nhu cầu của người dân, dùng nhiều phương tiện khác nhau để gieo duyên, để bảo vệ và phát triển đạo Phật. Nhưng dù có thay đổi hình thức bên ngoài, họ vẫn luôn giữ vững những nguyên tắc cốt lõi: lòng từ bi, niềm tin nhân quả, và lý tưởng giác ngộ giải thoát. Đây chính là bản lĩnh của người Phật tử: biết tùy duyên mà không bao giờ đánh mất những giá trị nền tảng.

Biên soạn từ pháp thoại của TT. Thích Chân Quang