Ông Nanda giám đốc gia súc và bảy ngày thọ trai

Mặt trời mới nhô lên sau những đồi cỏ mênh mông, tiếng bò rống, dê kêu, tiếng vó ngựa chạm đất lộc cộc vang khắp nông trại. Nanda – người đàn ông rắn chắc, da rám nắng – đứng giữa đám gia nhân, tay cầm cuốn sổ ghi chép sữa, bơ, phô mai và tiền bán súc vật. Gió mang mùi phân bò và cỏ non, nhưng với ông, đó là mùi của sự giàu có.

Ông là tổng giám đốc gia súc cho ông trưởng giả Cấp Cô Độc, kẻ giàu nhất kinh đô Xá Vệ. Dưới quyền Nanda có cả chục người phân chia cai quản: kẻ coi bò, người coi heo, kẻ coi ngựa, người coi gà. Cứ mỗi tháng, ông gùi những thúng bơ sữa quý nhất về dinh thự nộp cho chủ, rồi nhân tiện dự buổi trai tăng khi Phật tới thọ thực. Lần lần, lòng mộ đạo của ông nảy nở, dù chưa hiểu sâu.

Hôm ấy, một gia nhân chạy thượt tới, thở dốc:

“Ông Nanda, Đức Thế Tôn cùng chư Tăng đang đi ngang vùng ta, sắp tới nông trại rồi!”

Tim Nanda đập mạnh. Ông vội vàng sửa lại y phục, chân chạy dài ra đầu đồng. Gặp bóng y vàng từ xa, ông quỳ sụp, đầu rạp xuống đất:

“Kính thỉnh Thế Tôn và chư Tăng đến thọ trai bảy ngày liên tiếp tại nông trại con!”

Đức Phật im lặng mỉm cười nhận lời. Nanda lật đật quay về, tay vỗ vai từng gia nhân:

“Mau dọn sạch chuồng trại, nấu những món ngon nhất, bảy ngày tới Phật về đây hết, không đi khất thực đâu!”

Thế là suốt bảy ngày, chư Tăng tới dự, ăn ngon uống đủ giữa tiếng gia súc nhàn nhạt. Nanda ngày nào cũng quỳ lạy, mắt sáng rực. Đến ngày thứ bảy, sau bữa cơm cuối, Đức Phật ngồi trang nghiêm trên tảng đá, bảo:

“Này Nanda, ông cai quản muôn thú, nhưng thân ông cũng vô thường như chúng. Ông hãy nhìn cuộc đời bằng mắt giải thoát.”

Nanda cúi đầu, lòng bỗng tĩnh lặng. Phật thuyết pháp về vô thường, khổ, vô ngã. Giữa thinh không chỉ có tiếng gió, Nanda chợt thấy bổn phận làm việc không còn là gánh nặng, sân si ham muốn lùi xa. Ông thốt lên:

“Bạch Thế Tôn, con đã thấy rõ! Đời con như bầy gia súc kia, rồi cũng qua đi, con xin nương về ánh sáng Ngài.”

Ngay giây phút ấy, Nanda chứng quả Tu đà hoàn – bước đầu của thánh đạo. Mắt ông rưng rưng, không phải vì buồn, mà vì lòng kính Phật bỗng trở nên tuyệt đối, như chưa từng có. Khi Phật đứng dậy, y đã đắp, bát đã rửa, Nanda lạy sát đất, biết rằng từ đây dù coi bò hay coi heo, lòng ông đã tự tại.

Ý nghĩa câu chuyện

Kính Phật bằng niềm tin là bước đầu, nhưng khi chứng đạo, trí tuệ sẽ làm lòng kính trở nên tuyệt đối. Tu hành không nhất thiết rời bỏ công việc, mà chính giữa đời thường, nếu thỉnh Phật vào tâm và nghe pháp đúng duyên, ta vẫn thoát khổ như Nanda.

Biên soạn từ pháp thoại của TT. Thích Chân Quang