Ông hoàng dọn chỗ đứng và bài học về sự vị tha

Mặt trời đổ lửa xuống cái hội chợ nhỏ xíu giữa vùng đất còn sơ xài. Bụi đất mịt mù bay lên từ những bước chân trần lộp cộp trên nền đất tự nhiên không tráng xi măng, không lát gạch. Tiếng người cười nói, tiếng rao hàng, tiếng trống nhịp điệu của gánh hát vọng lại hòa vào nhau. Mồ hôi chảy dài xuống sống mũi một chàng thanh niên khá giả tên là Ma Ha Ly – người sau này được gọi là vua trời Đế Thích. Chàng đứng đó, giữa đám đông chen chúc, thấy mình vừa bị một người lạ dùng vai hất mạnh ra khỏi khoảng đất chân vừa dọn sạch.

“Này anh kia, sao lại xô tôi?” – chàng định thốt lên, nhưng rồi lại thôi.

Chàng nhìn người kia đứng chễm chệ vào chỗ mình vừa ban phẳng, mặt rạng rỡ nhìn gánh hát. Ma Ha Ly cảm thấy một cái gì đó vướng trong lồng ngực, nhưng không phải là giận. Chàng cúi xuống, lấy chân ban ban thêm một khoảng đất khác, quét đi mấy hòn sỏi, vạt lá úa.

Chuyện bắt nguồn từ kiếp xa xưa, khi thế gian còn đơn giản, người thưa thớt, đất rộng mênh mông. Ma Ha Ly sinh ra trong một gia đình khá giả, tâm tính vốn đã hiền hòa. Chàng giữ bảy điều nguyện từ nhiều kiếp: phụng dưỡng cha mẹ, lễ kính trưởng thượng, nói lời hòa nhã, không nói xấu sau lưng, rộng rãi bố thí, nói lời chân thật, và không bao giờ nổi nóng. Nhiều năm tháng, chàng huân tập những điều đó như thói quen ăn uống. Hôm nay, giữa chợ hội đông bất thường, chàng mới vấp phải cảnh bị người ta chiếm chỗ.

Ma Ha Ly đứng nhìn người lạ hít thở phấn khởi, bỗng cảm thấy lạ. Chàng tự hỏi trong đầu: “Mình vừa mất chỗ, đáng lý phải bực. Nhưng sao mình không bực?” Rồi chàng thử đứng vào vị trí của người kia: “Nếu ta là người kia, ta vừa có chỗ đứng sạch sẽ để xem hội, ta sẽ vui. Vậy thì người ta vui, mình cũng vui theo được không?” Chàng bèn lấy chân ban tiếp một chỗ khác. Lại có người đến chiếm. Chàng tiếp tục ban. Được mấy chục chỗ như vậy, chàng thấy lòng nhẹ tênh.

“Hay quá, mình dọn cho người ta đứng, người ta cần thì người ta vui. Vậy mình cũng vui theo!” – chàng nói với vài người gia nhân đứng gần.

Chàng chạy về, bảo gia nhân đem dụng cụ ra. Chàng chỉ đất bên cạnh hội chợ:

“Hãy ban một khoảng thật rộng, làm thành chợ phụ cho dân tới buôn bán.”

Gia nhân thưa:

“Thưa thiếu gia, công việc này vất vả, người ta có biết ơn đâu?”

Chàng mỉm cười:

“Ta không cần ơn, chỉ cần thấy người ta tiện thì lòng ta thảnh thơi.”

Khi khoảng đất rộng ban xong, mấy người bán hàng kéo tới chiếm ngay, dọn đồ bày biện. Người mua cũng tụ về. Chàng đứng xa nhìn, tim đập khoan thai. Chàng nhận ra: sống trên đời bỏ sức lao động giúp người việc nhỏ cũng mang ý nghĩa lớn.

Đêm đó, chàng nằm nghĩ về con đường nối làng này sang làng khác. Ngày xưa, đường heo hút trong rừng, gai gốc mọc um tùm, sình lầy vẹt xuống. Ai giàu có lắm mới có ngựa, bò. Chàng bèn đem dao đem rựa ra phát quang, đấp bằng con đường dài nối hai vùng. Mọi người thấy thích nhưng không tham gia. Chỉ có 32 chàng thanh niên khá giả xin theo.

“Chúng tôi xin cùng ngài mở đường, làm phước cho dân!” – 32 người đồng thanh.

Chàng nắm tay họ:

“Tốt lắm, 33 chúng ta sẽ cùng làm!”

Tiếng lành đồn xa tới tai ông trưởng huyện. Ông ta ganh tỵ vì dân không thương mình mà thương đám thanh niên cuốc đất. Ông tìm đến, mặt đỏ bừng:

“Các người thôi ngay đi, đừng có xúi dân làm loạn!”

Ma Ha Ly lắc đầu:

“Chúng tôi chỉ dọn đường cho dân đi lại dễ, không có ý khác.”

Ông trưởng huyện báo vua rằng 33 người xây căn cứ chống lại vua. Vua tin lời, sai quân bắt trói cả 33 người, định thúc voi dẫm chết. Giữa sân, voi bự lù lù bước tới. Ma Ha Ly nhìn quanh 32 người, thấy ai cũng thở dốc, mắt mở to.

“Anh em, không còn đường trốn. Hãy an trú trong lòng từ, thương khắp thế gian!” – chàng nghiêm giọng.

32 người gật đầu, nhắm mắt quán tưởng tình thương. Voi tiến tới gần, bỗng khựng lại, không chịu bước. Quản tượng đâm giáo vào đùi voi, voi rên nhưng đứng yên. Vua chạy ra thấy lạ, cho gọi 33 người lên. Nghe sự tình, vua tức giận, giao luôn huyện cho họ, bắt ông trưởng huyện làm nô lệ.

Từ đó, 33 người cai quản huyện, xây nhà nghỉ cách nhau một ngày đi bộ cho khách trú chân, thuê người phục vụ, còn mời người nói đạo lý cho khách vãng lai nghe. Ma Ha Ly có bốn vợ, ba người cùng tham gia làm thiện, riêng vợ thứ tư Thiện Sanh chỉ lo trang điểm, không làm phước. Sau khi mạng chung, 33 người sinh lên cõi trời làm chư thiên, Ma Ha Ly làm vua trời Đế Thích, còn Thiện Sanh đọa thành chim hạt. Về sau nhờ Đế Thích khuyên bảo và nhiều kiếp giữ giới, nàng sinh làm con gái chủ lò gốm, rồi làm công chúa A tu la và duyên nên vợ ngài.

Đế Thích nhìn lại kiếp đầu làm phước, thấm thía: chỉ một việc bị đẩy khỏi chỗ đứng mà không giận, lại vui vì người khác được lợi, đó là tâm vị tha có sẵn từ bao kiếp. Chàng bèn phát huy, dọn chợ rộng, mở đường dài, dựng nhà nghỉ, giúp bao người vui. Cõi trời 33 chính nhờ phước đó mà huy hoàng.

Về sau, mỗi khi có người hỏi vì sao ngài làm được việc lớn, Đế Thích thường nhớ lại buổi chợ nắng bụi ấy, khi ngài bị hất ra khỏi chỗ đứng và chọn đứng vào vị trí kẻ khác để mỉm cười.

Ý nghĩa câu chuyện

Khi bị thiệt thòi mà ta buồn giận, là ta đứng trên vị trí của mình – tức là tâm vị kỷ, chấp ngã. Còn khi bị thiệt thòi mà ta vẫn vui, vì thấy người khác được lợi, là ta đứng trên vị trí của người khác – tức là tâm vị tha. Sự vị tha nhỏ như dọn chỗ đứng cũng là nền tảng đưa con người vươn lên cõi lành, làm chủ cuộc đời bằng đức hạnh.

Biên soạn từ pháp thoại của TT. Thích Chân Quang